μερῶν, καὶ τὴν τυχούσαν τοῦ τραχήλου περιστροφήν, καὶ τὴν τοῦ δακτύλου ἔκτασιν, καὶ τὸ ἐπᾶραι τὰ βλέφαρα, καὶ τὸν καθεζόμενον στῆσαι, καὶ τὸν κινού- μενον ἠρεμῆσαι, καὶ τὸν λαλοῦντα σιγῆσαι, καὶ ἐπὶ μυρίων εὕροι τις ἂν δύναμίν τινα ἐνυπάρχουσαν τῶν ἐναντίων δεκτικὴν, ἃ οὐκ ἂν γένοιτο ἐξ εἱμαρμένης· τὰ γὰρ ἐξ αὐτῆς οὐ δέχεται τοῦ ἐν ᾧ ἐστι τὸ ἐναν τίον. ᾿Αλλὰ καὶ τὸ βουλεύεσθαι τὸν ἄνθρωπον οὐκ εἰς μάτην αὐτῷ ὑπάρχει· ἦν δ᾽ ἂν εἰς μάτην βουλευτικός, εἰ ἐξ ἀνάγκης ἔπραττε τὰ πραττόμενα. Αλλ' έναρ γῶς φαίνεται τῶν ἄλλων ζώων ὁ ἄνθρωπος μόνος τοῦτο παρὰ τῆς φύσεως ἔχων πλέον, τὸ μὴ ὁμοίως ἐκείνοις ταῖς φαντασίαις ἕπεσθαι, ἀλλ᾽ ἔχειν τῶν προσπιπτόντων κριτὴν τὸν λόγον· ᾧ χρώμενος, εἰ μὲν ἐξεταζόμενα τὰ φαντασθέντα, οἷα τὴν ἀρχὴν ἐφάνη, καὶ ἔστι, συγκατατίθεται τῇ φαντασίᾳ, καὶ οὕτω μέτ εἰσιν αὐτά· εἰ δὲ ἀλλοῖα φαίνεται, οὐκ ἔτι ἔμεινεν ἐπὶ τῆς προλήψεως, ἐλέγξαντος αὐτὰ τοῦ λόγου, διὰ τὸ συμβουλεύσασθαι περὶ αὐτῶν. Βουλευόμεθα γοῦν περὶ μόνων, ὧν δυνάμεθα πράττειν· εἰ δέ ποτε μὴ βουλευσάμενοι πράττοιμεν, πολλάκις μετανοοῦμεν, καὶ μεμφόμεθα ἑαυτοῖς τῆς ἀβουλίας. ᾿Αλλὰ κἂν ἄλο λους ἴδωμεν ἀβούλως πράττοντας, ἐγκαλοῦμεν ὡς ἁμαρτήσαντας, ἀξιοῦμέν τε συμβούλοις τοῖσδε χρῆ σθαι, ὡς ἐφ' ἡμῖν ὄντων τῶν τοιούτων. Οτι δὲ ψευ δὴς ἦν αὐτῶν ὁ περὶ εἱμαρμένης λόγος, ἱκανὸν μαρ τύριον τὸ μηδ' αὐτοὺς τοὺς προστάτας αὐτοῦ δύνα- σθαι πείθεσθαι τοῖς ὑπ' αὐτῶν λεγομένοις. Καὶ γὰρ καὶ προτρέπειν καὶ διδάσκειν ἐπαγγέλλονται, καὶ μαν θάνειν, καὶ παιδεύεσθαι συμβουλεύουσιν, ἐπιτιμῶσί τε καὶ ἐπιπλήττουσι τοῖς οὐ τὰ προσήκοντα ὁρῶσιν, ὡς κατά προαίρεσιν ἰδίαν ἁμαρτάνουσιν. ᾿Αλλὰ καὶ συγ- γράμματα πλεῖστα καταλείπουσι, δι' ὧν ἀξιοῦσι παι- δεύεσθαι τοὺς νέους. Ἐπαύσαντο δ᾽ ἂν τῆς ἐν τοῖς λόγοις φιλοτιμίας εἰ προσέσχον, ὅτι καὶ συγγνώμης ἀξιοῦσι τοὺς ἀκουσίως ἁμαρτάνοντας, τοὺς δὲ ἑκουσίω, πλημμελούντας κολάσεως ἀξίους εἶναί φασιν, ὡς ἐπ' αὐτ ταῖς δηλονότι τοῦ τε ἁμαρτάνειν καὶ τοῦ μὴ κειμένου. Ὅπε καὶ κατ᾿ αὐτοὺς ἀναιρεῖσθαι τὴν ἐξ εἰμαρμένης ἀνάγκην, συνίστασθαι δὲ κατὰ φύσιν ἡμῖν ὑπάρχειν τὸ αὐτεξούσιον· μετὰ τοῦ πλεῖστα εἶναι καὶ τὰ μὴ ἐφ' ἡμῖν, ὥσπερ τὰ κατὰ φύσιν, καὶ τὰ ἐκ τύχης, ἕτερα ὄντα καὶ αὐτὰ παρὰ τὸν τῆς εἰμαρμένης λόγον, καθὼς προδέδεικται. Τούτων ἡμῖν ἀπὸ πλείστων ἐπιτετμη- μένων, τῷ πολὺν εἶναι τὸν περὶ τοῦ αὐτεξουσίου λό- γον ἐν τοῖς καθ' ἡμᾶς δόγμασιν· ᾧ καὶ τῶν φιλοσό φων συνέδραμον αἱ παρατεθεῖσαι φωναί, τοῖς μὲν καθ᾿ ἡμᾶς θείοις γράμμασιν ἐπιμαρτυροῦσαι, τὰς δὲ περὶ εἱμαρμένης, οὐ μόνον τῶν πολλῶν ἀνθρώπων, ἀλλὰ καὶ τῶν χρησμῳδῶν τῶν θαυμαστῶν θεῶν τὰς δόξας ψευδεῖς οὖσας ἀπελέγχουσαι· καὶ τῶν μὲν πρὸς τους γενναίους χρησμούς κυνικώτερον ἀποτεθέντων, τῶν δὲ πρὸς τοὺς θαυμαστούς φιλοσόφους παρὰ τῶν αὐτοῖς γνωρίμων ἀντειρημένων· ὥρα καὶ τῶν ἐξ ἀστρολογίας πρὸς τοὺς Χαλδαίζοντας τῶν τὴν και κότεχνον ταύτην γοητείαν ὡς ἐν μέρει μαθήματος ἐπαγγελλομένων τοὺς λόγους ἐπισκέψασθαι παραθή- σομαι δέ σοι καὶ τῶνδε τὰς ἀποδείξεις ἐξ ἀνδρὸς Σύν ρον μὲν τὸ γένος, ἐπ' ἄκρον δὲ τῆς Χαλδαϊκῆς ἐπι- αναιτιολό γητα, PREPAR. EVANG. LIB. VI. A bus tenebatur, manibus aufugisset, in fuga ipsa cur- D de rebus tantum iis, quæ fieri a nobis possunt, con- suque contingeret, ut in suos ipse dominos incide- ret. Quare nemo ista fato jure tribuerit. Porro certa rerum quarumdam principia sunt humanæ ra- tioni prorsus obscura, quæ quod earum causa igno- retur, antipathia quadam evenire creduntur. Cujus- modi ea sunt quæ amuletis quibusdam fieri invete- rata opinio est, cum idonea similisque vero causa vis illorum effectricis assignari nulla possit. Tales quoque sunt cantiones, cæteræque id genus præsti- giæ. Nam istorum omnium ignotas esse causas nemo non fatetur, eademque propterea hoc est, ejusmodi quorum explicari causa non possit, vulgo dicuntur. Ad hæc pleraque sta- tuit utramque in partem promiscue contingentia, B quæ, prout res tulerit, eveniant, quæ fati quoque necessitati subducenda putat omnia. Ea porro in utramque partem contingentia vocantur, quæ tam non fieri possunt, quam fieri, quemadmodum ex eo, quod additur, prout res tulerit, intelligitur. Exem- pli causa partem corporis aliquam movere, cervi- ces temere huc illucve convertere, digitum exten- dere, tollere supercilia, stare cum ante sederes, aut cum prius movereris, quiescere, aut tacere, cum ante loquereris : aliaque sexcenta : quibus in omni- bus cum vim quamdam agnoscas contrariis susci- piendis idoneam, tum vero fati nullam invenias ; quod quæ fato fiunt, id suscipere, in quo simul etiam contrario locus est, nullo modo possint. Jam vero deliberandi certe consulendique facultate præ- ditus homno frustra non est, essetque tamen, si quid- quid agil, ageret necessitate. Enimvero uni hoc, quod oculis ipsis tenetur, homini præ cæteris animantibus eximium ac singulare natura donavit, uti non quomodo illis usu venit, oblatas sensibus impulsiones consequatur, sed in iis, quæ subinde contingunt, rationis judicium adhibere possit. Quo dum ipse utitur, si quæ sensu et cogitatione perce pit, eadem excussa diligentius, cujusmodi visa erant, ejusmodi re ipsa esse comperial, in phanta- siæ judicio acquiescit, eaque persequitur. Sin ea- dem aliter se habere intelligat, non hæret in præ- cepta cogitatione diutius, quod eorum falsitatem ratio adhibita consultatione deprehenderit. Atqui C sultationem instituimus; quas si quando neglecta deliberatione fecerimus, pœnitentia sæpe ducti te- meritatis ipsi nos ac stultitiæ accusamus. Imo, si alios quoque nullo ad res agendas consilio accedero videamus, eos, quasi peccarint, reprehendere sole- mus, hosque aut illos consulere volumus, quippe qui res illas nostra in potestate sitas esse sentia- mus. Cæterum quam vana sit eorum de fato sen- tentia, vel ex eo manifeste quivis intelligat, quod ne ipsi quidem ejus assertores decretis placitisque suis obtemperare possint. Nam et hortatores se docto- resque profitentur, aliisque auctores sunt, ut disci- plina crudiri sesė informarique patiantur, adeoque graviter eos ac vehementer increpant, qui officio

Α αστέρες κατὰ τοὺς διαφόρους σχηματισμοὺς ἐπιτέλο γρ., μακαριότητες. » Ισ. ψεκτῶς. λουσιν. Ἔπεται δὲ τοῖς ταῦτα δογματίζουσιν ἐξ ὅλων τὸ ἐφ' ἡμῖν ἀναιρεῖν· διόπερ καὶ ἔπαινον καὶ ψέγον, καὶ πράξεις ἀποδεκτάς, πάλιν τε αν ψεκτάς. Απερ εἰ οὕτως ἔχει, τὰ τῆς κεκηρυγμένης τοῦ Θεοῦ κρί- σεως οἴχεται, καὶ ἀπειλαὶ πρὸς τοὺς ἡμαρτηκότας, ὡς κολασθησομένους· τιμαί τε αὖ πρὸς τοὺς τοῖς κρείττοσιν ἑαυτοὺς ἐπιδεδωκότας, καὶ μακαριότη- τος α· οὐδὲν γὰρ ἔτι τούτων εὐλόγως ἔσται γενόμε- νον, καὶ εἰ τὰ ἀκόλουθά τις ἑαυτῷ, ἐφ᾽ οἷς δογματί ζει, βλέποι, καὶ ἡ πίστις ἔσται ματαία, ή τε Χριστοῦ ἐπιδημία οὐδὲν ἀνύουσα, καὶ πᾶσα ἡ διὰ νόμου καὶ προφητῶν οἰκονομία, κάματοί τε ἀποστόλων ὑπὲρ τοῦ συστῆσαι τὰς διὰ Χριστοῦ τοῦ Θεοῦ Ἐκκλησίας εἰ μὴ ἄρα καὶ Χριστὸς κατὰ τοὺς οὕτω τολμῶντας, ὑπὸ τὴν ἀνάγκην τῆς τῶν ἄστρων κινήσεως τὴν γέ- νεσιν ἀνειληφέναι γενόμενος, πάντα πεποιήκοι τε καὶ πάθοι, οὐ τοῦ Θεοῦ καὶ Πατρὸς τῶν ὅλων αὐτῷ τὰς παραδόξους δυνάμεις δωρησαμένου, ἀλλὰ τῶν ἀστέ ρων. Οἷς ἀθέοις καὶ ἀσεβέσι τυγχάνουσι λόγοις ἀκο- λουθεῖ καὶ τὸ τοὺς πιστεύοντας ὑπὸ τῶν ἀστέρων ἀγομένους πιστεύειν εἰς Θεὸν λέγεσθαι. Πυθοίμεθα δ᾽ ἂν αὐτῶν, τί ὁ Θεὸς βουλόμενος τοιοῦτον ἐποίει κά σμον, ἵν' οἱ μὲν ἐν αὐτῷ ἄνδρες ὄντες τὰ γυναικῶν πάσχωσιν, οὐδαμῶς ἑαυτοῖς αἴτιοι τῆς ἀσελγείας γε γενημένοι· ἕτεροι δὲ, ἀγρίων ζώων κατάστασιν είλη- φότες, τῷ τὴν φορὰν τοῦ παντὸς τοιούτους αὐτοὺς πεποιηκέναι, διὰ τὸ τὸν Θεὸν οὕτω κεκοσμηκέναι τὸ πᾶν, ἐπιδιδόασιν αὐτοὺς ὠμοτάτοις καὶ σφόδρα ἀπαν- θρώποις πράγμασιν, ἀνδροφονίαις καὶ πειρατείαις ; Καὶ τί δεῖ λέγειν ἡμᾶς περὶ τῶν συμβαινόντων ἐν ἀνθρώποις, καὶ ἁμαρτανομένων ὑπ' αὐτῶν μυρίων ὅσων τυγχανόντων, οὔστινας οἱ τῶν γενναίων προ- ϊστάμενοι τούτων λόγων ἀπολύοντες παντὸς ἐγκλήμα τος, τῷ Θεῷ προσγράφουσι πάντων τῶν κακῶν καὶ ψευχτῶς ὁ πραττομένων τὴν αἰτίαν ; Ἐὰν δέ τινες (17) αὐτῶν, ὡς ἀπολογούμενοι περὶ Θεοῦ, ἕτερον μὲν εἶναι· λέγωσι τὸν ἀγαθὸν, οὐδενὸς τούτων ἔχοντα τὴν ἀρχὴν, τῷ δὲ Δημιουργῷ πάντων τὰ τοιαῦτα προσάπτωσι· πρῶτον μὲν, οὐδ᾽ ὡς βούλονται, δυνήσονται ἀποδει κνύναι, ὅτι ἐστὶ δίκαιος· πῶς γὰρ ὁ τοσούτων κακῶν κατ' αὐτοὺς πατὴρ ευλόγως χρηματίζοι δίκαιος ; δεύ τερον δὲ, περὶ αὐτῶν τί ποτε φήσουσιν, ἐξεταστέον; Πότερον ὑπόκεινται τῇ φορᾷ τῶν ἀστέρων, ἢ ἡλευ θέρωνται, καὶ ἐν τῷ βίῳ τυγχάνοντες, οὐδὲν ἐνεργού μενον εἰς ἑαυτοὺς ἔχουσιν ἐκεῖθεν; Εἰ μὲν γὰρ φή σουσιν ὑποκεῖσθαι τοῖς ἄστροις, δῆλον, ὅτι τὰ ἄστρα τὸ νοῆσαι αὐτοῖς τοῦτο ἐχαρίσατο, καὶ ὁ Δημιουργός ὑποβεβληκὼς ἔσται διὰ τῆς τοῦ παντὸς κινήσεως τὸν λόγον τὸν περὶ τοῦ ἀνωτέρω ἀναπεπλασμένου Θεοῦ, ὅπερ οὐ βούλονται· εἰ δὲ ἀποκρινοῦνται, ὅτι ἔξω τῶν νόμων τυγχάνουσι τοῦ Δημιουργοῦ τῶν κατὰ τοὺς ἀστέρας, ἵνα μὴ ἀπόφασις ᾖ τὸ λεγόμενον ὑπ' αὐτῶν ἀναπόδεικτος, πειραθήτωσαν ἡμᾶς προσάγειν ἀναγ καστικώτερον, διαφορὰν παριστάντες νοῦ τινος ὑπο- κειμένου γενέσει καὶ εἱμαρμένῃ καὶ ἑτέρου ἀπὸ τού $79 EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 11. APOLOGETICA. B a. - permulti, qui Christianæ dei sectatores ac pro- fessores habentur, anguntur animis, ne humanæ res adeo necessitate teneantur, ut aliter, quam va- rius astrorum situs et collocatio jubeat, fieri non possint. Qua quidem ex opinione consequens illud est, ut funditus voluntatis nostræ vis facultasque tollatur, simulque proinde laus omnis ac vitupera- tio, rerumque vel approbatione dignarum vel repre- hensione, discrimen. llæc porro sublata si semel erunt, evanescat pariter necesse est, quidquid de judicii divini æquitate jactatur, concidant vel in- tentatae sceleratis poenarum ac suppliciorum minæ, vel promissa melioris sanctiorisque vitæ professo- ribus gloriæ ac felicitatis præmia ; nihil enim isto- rum deinceps cuni ratione fiet. Imo, si quis cætera, quæ ex ejusdem sententiæ vi efficiuntur, spectare volet, non inanis profecto solum, ac supervacanea Gides nostra futura sit, sed ne ipse quidem adventus Christi, totaque illa seu legis, seu prophetarum œconomia, et apostolorum in excitandis constabi- liendisque Christi Dei Ecclesiis, suscepta conten- tio, vel nihilum profecerit. Nisi tamen, ipsius etiam Christi non modo nascendi rationem, sed quidquid præterea vel egerit, vel tulerit, eam in conversio- nis astrorum necessitatem projecta hominum isto- rum temeritas illigabit : perinde videlicet, quasi is ab sideribus vim illam rerum admirabilium, non a Deo cunctorumque Parente acceperit. Cujus ex orationis impietate illud sequitur, ut quot- quot divinam fidem amplectunctur, ad illam side- c rum omnes impulsione rapiantur. Ego vero quæsi- erim ex iis perlibenter, quid tandem secutus hac in mundi molitione Deus fuerit, ut ex ea virorum, qui in eo degunt, inultitudine, alii nulla sua culpa muliebris veneris turpitudinem paterentur; alii ferino plane ritu, quod tales ipsos efficeret universi hunc in modum a Deo constituti impetus atque con- versio, teterrimis sese dirissimisque sceleribus, ut homicidiis ac piraticis prædationibus dederent? Quanquam quid attinet hanc a nobis, de rebus iis quæ vel hominibus eveniunt, vel ab iisdem peccat- tur, quæque prorsus infinitæ sunt, disputationem institui, quos præsertim dogmatis istius assertores egregii, dum ab omni culpa liberant, malorum qua- que scelerate liunt omnium Deo causam assignant? D Quorum si nonnulli, ut Dei causam tueri videantur, bonum quemdam alterum esse dicent, eumque re- rum istarum fontem esse ac principium negabunt, quod uni duntaxat rerum creatarum molitori simi- lia tribuenda velint; primum, ne sic quidem, quod ipsi volunt, justus ut ille sit, efficient. Quomodo enim quem tot malorum parentem fatentur ipsi quoque, justum eumdem esse jure meritoque defen- dant? Deinde quid sentiant ipsi de se, quærendum ex illis est. Utrum sese astrorum conversione obli- gatos esse, an liberos, atque ejusmodi, apud quos C b esse jactabant. (17) Ἐὰν δέ τινες. Εἰς τοὺς Μανιχαίους αινίττεται, qui mundum hunc non boni, sed mali Dei opus

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Δ'. Όπως ἐφρόνουν περὶ ἀθανασίας ψυχῆς, καὶ περὶ τῆς τῶν σωμάτων οὐσίας. Κάπειτα μέρος οὐ μικρὸν τοῦ παντὸς σφᾶς αὐτοὺς εἶναι συναισθόμενοι, τὸ μέντοι « αὐτῶν τίμιον εἶναι ἡγήσαντος τοῦτο δὲ καὶ τὸν ἀληθῆ ἄνθρωπον, τὸν κατὰ ψυχὴν νενοημένον· τὸ δὲ τούτου χώραν περιβο- τῆς ἐπέχον· τοῦτο δὲ εἶναι τὸ σώμα. Καὶ δὴ τοῦτον διελόμενοι τὸν τρόπον, τὴν πᾶσαν περὶ τῆς τοῦ ἔνδον ἀνθρώπου ζωῆς φροντίδα καὶ σπουδήν εἰσηνέγκαντο. Τοῦτο δὲ παρὰ τῷ πάντων δημιουργῷ Θεῷ προσφι λὲς εἶναι λογισάμενοι, ὅς που τὴν ἀνθρώπων φύσιν τῶν ἐπὶ γῆς ἁπάντων κρατεῖν, οὐ ῥώμῃ σώματος, ὡς ἀρετῇ ψυχῆς ἐδωρήσατο (τὰ μὲν γὰρ τῶν ὄντων εἶ και άψυχα, οἷα λίθους καὶ ξύλα· τὰ δὲ ζωτικῆς δυνά- μεως μέτοχα, οἷα τὰ ἀπὸ γῆς βλαστήματα· τὰ δὲ αἰ σθήσεως, ὁρμῆς τε φανταστικῆς μεμοιραμένα, οἷα ζώων τὰ ἄλογα· πάντα δὲ ταῦτα ἑνὶ τῷ τῶν ἀνθρώ- των γένει πρὸς ὑπηρεσίαν δουλοῦσθαι, οὐ ῥώμῃ σώ- ματος καὶ ἰσχύϊ κατηναγκασμένα, λογισμῷ δὲ καὶ ψυχῆς ἀρετῇ, ᾗ τὸ κατὰ πάντων τῶν ἐπὶ γῆς ἀρχι κόν τε καὶ βασιλικόν γέρας, ἄνωθεν παρὰ τοῦ τῶν ὅλων αἰτίου συγκεχωρῆσθαι κατειλήφασιν)· ἔνθεν όρ- μώμενοι, σῶμα μὲν καὶ τὰ σωμάτων ἡδέα οὐδέν τι μᾶλλον τῶν ἄλλων ἐπὶ γῆς θρεμμάτων προτιμᾷν δι ενήθησαν· τὸ δ' ἐν αὐτοῖς ἄρχον, ὡς ἂν τοῦ πάντων ἄρχοντος οἰκεῖον, καὶ τῆς ψυχῆς τὸ λογικόν τε καὶ νερόν, θεῖόν τε καὶ ἐπιστημονικὸν, ὡς ἂν τοῦ ἐπὶ πάντων Θεοῦ τὴν ὁμοίωσιν φέρον, μόνον διὰ σπουδῆς ἔσχον. Εἶτα μηδ' ἄλλο τι ἐνθυμηθέντες ἀγαθὸν εἶναι τοῦ πάντων ἀγαθῶν χορηγοῦ Θεοῦ, τέλος ἁπάσης εὐ- δαιμονίας τὴν αὐτοῦ γνῶσιν τε καὶ φιλίαν εἶναι ἀπὸ εφήναντο· ὅτι καὶ αὐτῆς ζωῆς, καὶ ψυχῆς, καὶ σώμα- τος, καὶ τῶν τούτοις ἀναγκαίων μόνος αὐτὸς ἀνα ἧσται τὴν αἰτίαν. Τούτῳ δὴ οὖν σφᾶς ὅλους αὐτῷ σώ ματι και ψυχῇ φέροντες, ἀνατεθείκασι, τὸν πάντα αὐτῶν βίον ἐπ' αὐτὸν ἀναρτησάμενοι, καὶ μόνῳ προσ- έχειν, ἄλλῳ δὲ μηδενὶ τῶν ὁρωμένων ἀξιώσαντες. (ὕτω δὴ φιλόθεοι ὁμοῦ καὶ θεοφιλεῖς ἀναφανέντες, θεραπευταί τινες ὄντες (62) καὶ ἱερεῖς τοῦ ὑψίστου Θεοῦ ἀπεφάνθησαν, ἢ καὶ ι γένος ἱερὸν (65) καὶ βα- σιλικόν, ἱεράτευμά τε Θεοῦ, καὶ ἔθνος ἅγιον, προσ αγορευθῆναι ἠξιώθησαν, σπέρμα τῆς ἀληθοῦς ταύ τῆς εὐσεβείας καὶ τοῖς ὀψιγόνοις αὐτῶν ἀπολελοιπό τες. ᾿Αρ' οὖν λογισμῷ σοι δοκοῦμεν τούσδε τῶν Ελ- ληνικῶν προτετιμηκέναι, καὶ μᾶλλον τῶν Φοινίκων τε καὶ Αἰγυπτίων θεῶν, τῶν τε περὶ τοὺς θεοὺς δυσφή- μων ἀτοπημάτων, τὰς παρ᾽ Ἑβραίοις περὶ εὐσεβῶν ἀνδρῶν διηγήσεις ἀποδέξασθαι ; ε ἴσ. μέν τι. PRÆPAR. EVANG. LIB. VII. molitorem, quem purgata mente, atque illuminatis animi oculis, in tanta rerum creatarum magnitu- dine ac specie agnoscebant, justa sunt veneratione prosecuti. CAPUT IV. Quid iidem partim de anima immortalitate, partim B D de corporis natura senserint. Deinde vero, cum iidem sese quoque partem esse universi non exiguam sentirent, e duabus sui par- tibus alteram (quem verum ipsi, quique non nisi animo cognosci possit, liominem appellabant) in pretio habendam putaverunt: alteram, nempe cor- pus, quoddam quasi septum esse, quo inclusus ille teneatur. Atque hoc discrimine constituto, in comi- ponenda hominis interioris vita, curam illi deinceps omnem studiumque posuere. Quod ipsi cum Deo rerum omnium architecto vehementer probari co- gnoscerent, a quo id muneris homo acceperat, ut iis quæ terrarum ambitu continentur, omnibus, non robore corporis, sed anini facultate imperaret. (Nam e rebus, inanimas alias esse, ut lapides atque ligna ; vim aliis inesse vitalem, ut omnibus terra germinibus : alias sentiendi facultate præditas, oblata extrinsecus impulsione commoveri, ut ani- mantes ratione privatas : atque hæc omnia generis hominum unius obsequio, necessitate quadam man- ripari, quam non robur viresque corporis, sed ra- tio atque animi virtus afferat: cui proinde regium quoddam in terrena omnia ditionis et imperii jus ab rerum universarum auctore cœlitus concessum esse perviderunt.) Hac illi cogitatione adducti, cor- pus corporumque delicias, loco non alio, quam cæterarum terræ pecudum genus, habendas esse censuerunt: quanı vero sui partem imperio dona- tam agnoscebant, utpote cognatione aliqua summo rerum omnium imperatori conjunctam, ipsam- que animi ratione intelligentiaque præditam, imo divinam quamdam, ac doctrinæ sedem simul parente:nque facultatem, quod summi Nu- minis expressam ferret imaginem, omni unam diligentia studioque coluerunt. Deinde, quod præter bonorum omnium fontem auctoremquo Deum, aliud prorsus intelligerent boni esse nihil, quodque unus ipse aptas ex sese vitæ, animi, cor- poris, quæque illis necessaria sunt, causas om nium et rationes haberet, felicitatis universæ finem, ejus in unius partim cognitione, partim amore po- suerunt. Ita cum vitam instituerent, ex una ejus vo- luntate nutuque suspensamn, eique soli, rerum præterea quæ videntur nulli, adjungendos sese ad- dicendosque statuerent, eidem sese totos corpore simul atque animo consecrarunt. Atque ita cum et Deum maxime diligerent, et vicissim ab eo dili- ge entur, summi Numinis cultores vere ac sacerdotes effecti sunt, imo, genus electum ac regale, Deique sacerdotium, et gens sancta ", merito sunt nuncupati, veræ hujus pietatis semine suos etiam in posteros nepotesque transfuso. Num ergo tibi jam id a nobis consilii cum ratione susceptum vi- Petr. 11, 9. c C (62) Όντες. Alter ex manuscr., ὄντως, recte. (63) Γένος ιερόν. Idem manuscr., γένος ἐκλεκτόν, ut in Græc. et Vulgat. Bibl.

τὰ μὲν οὐράνια μόνα ὑπὸ Θεοῦ διοικεῖσθαι, οὐ μὴν καὶ τὰ ἐπὶ γῆς· καὶ πάλιν, ἀγέννητον εἶναι τὴν κό εμον, καὶ μήθ' ὅλως ὑπὸ Θεοῦ γενέσθαι, αὐτομάτως δὲ καὶ συντυχικῶς ὑφεστάναι· τῶν δὲ, ἐξ ἀτόμων καὶ λεπτῶν σωμάτων ἀψύχων τινῶν, καὶ ἀλόγων τὴν τοῦ παντὸς σύστασιν γεγονέναι. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν ἐκ τῶν παρ' Εβραίοις λογίων περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ ὡς ἐν βρα- χέσι τοιαῦτα· συνιδεῖν δὲ ἔπεται καὶ τὰ μετὰ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν περὶ τῆς τῶν γεννητῶν ἀρχῆς Ἑβραίοις περιλοσοφημένα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'. Β Περὶ τῆς τοῦ δευτέρου αιτίου θεολογίας. Θαλῆς μὲν ὁ Μιλήσιος ἀρχὴν τῶν ἁπάντων τὸ ὕδωρ εἶναι ἀπεφήνατο, ᾿Αναξιμένης δὲ τὸν ἀέρα, Ηρά- κλειτος τὸ πῦρ, Πυθαγόρας ἀριθμούς, Επίκουρος ἅμα Δημοκρίτῳ σώματα άτομα, Εμπεδοκλῆς τὰ τέσσαρα στοιχεία. Ίδωμεν τοιγαροῦν καὶ τὰ παρ᾽ Εβραίοις λόγια. Μετὰ τὴν ἄναρχον καὶ ἀγένητον τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων οὐσίαν, ἄμικτον οὖσαν καὶ ἐπέκεινα πάσης και ταλήψεως, δευτέραν οὐσίαν (74) καὶ θείαν δύναμιν, ἀρχὴν τῶν γενητῶν ἁπάντων, πρώτην τε ὑποστάσαν, κἀκ τοῦ πρώτου αἰτίου γεγενημένην εἰσάγουσι, Λόγον, καὶ Σοφίαν, καὶ Θεοῦ δύναμιν αὐτὴν προσαγορεύον- τες. Τοῦτο δὲ πρῶτος διδάσκει λέγων Ἰώβ· « Ἡ δὲ σοφία πόθεν εὑρέθη; ποῖος δὲ τόπος ἐστὶν τῆς ἐπι- στήμης ; Οὐκ οἶδε βροτὸς ὁδὸν αὐτῆς, οὐδὲ μὴν εὐ μέθη ἐν ἀνθρώποις· ἀκηκόαμεν δὲ αὐτῆς τὸ κλέος. Ο Κύριος συνέστησεν αὐτῆς τὴν ὁδὸν, αὐτὸς δὲ οἶδε τὸν τόπον αὐτῆς. » Καὶ ὁ Δαβὶδ δέ που ἐν ψαλμῳδίαις ἑτέρῳ προσειπὼν τὴν σοφίαν ὀνόματί φησι· . Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, ο τὸν τῶν ἁπάντων δημιουργικὸν Λόγον Θεοῦ τοῦτον ἐνευφημή- σας τὸν τρόπον. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὁ τούτου παῖς Σου λομών ὠδί πη ἐξ αὐτῆς προσωποποιεί τῆς σοφίας λέ- γων· ε Ἐγὼ ἡ σοφία κατεσκήνωσα βουλὴν καὶ γνῶ σιν, καὶ ἔννοιαν ἐγὼ ἐπεκαλεσάμην. Δι' ἐμοῦ βασι- λεῖς βασιλεύουσι, καὶ οἱ δυνάσται γράφουσι δικαιοσύν νην. ο Καὶ πάλιν· ο Κύριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτ τοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ. Πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με· ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, πρὸ τοῦ τὰς ἀδύσε σους γενέσθαι, πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρασθῆναι, πρὸ δὲ πάν των βουνῶν γεννά με. Ηνίκα ἡτοίμαζε τὸν οὐρανὸν, συμπαρήμην αὐτῷ, καὶ ὡς ἀσφαλεῖς ἐτίθει πηγὰς τῆς ὁ ὑπ᾽ οὐρανὸν, ἤμην σὺν αὐτῷ ἁρμόζουσα.. Ἐγὼ ήμην ή προσέχαιρε καθ' ἡμέραν· ηὐφραινόμην δὲ ἐνώ - των αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ, ὅτε ηὐφραίνετο τὴν οἰ ίσ. τάς. 'Αρειανίζει, υποκορίζεσθαι, PRÆPAR. EVANG. LIB. WI A Quisquamne vero cum illis egregias eruditorum Græcorum de Deo disputationes conferendas putet? quorum alii divinitatem funditus omnem sustule- runt; alii stellis eamdem tribuerunt, quas ipsi ta- men globos quosdam igneos et candentes esse vo- lebant, in colo clavorum aut laminarum in morem alte penitusque defixos: alii denique artifi- ciosum ignem, et certo quodam ordine sese com- moventem Dei loco statuerunt. Alii præterea nulto Dei consilio mundum gubernari, sed temerario quodam naturæ impetu ferri docebant: alii, cum in cœlestibus modo rebus divinæ Providentiæ du- ctum agnoscerent, terrestribus omnem adimebant. Rursus, ortu caruisse mundum vel a Deo conditum eum fuisse negabant : cum alii sua sponte et casu quodam exstitisse illum et coaluisse vellent; alii vero ex individuis quibusdam, tenuissimisque corpusculis, iisdemque anima simul et ratione caren- ubus, universi molem conflatam esse defenderent. At de rerum omnium præpotente Deo, hæc nobis ex Hebræorum oraculis delibata, modo satis. Consequens deinceps erit, ut quemadmodum, orbis præside constituto, de rerum illi creatarum principio philosophati sint, videamus. C "Job xxv, 20. - D CAPUT XII. Hebræorum de secundo principio theologia. Thales quidem ille Milesius, rerum universarum principium aquam esse defendebat, aerem Anaxi- memes, Heraclitus ignem, numeros Pythagoras, Epicurus cum Democrito corpuscula quedam in- dividua, Empedocles quatuor elementa. Nos hac de re Hebræorum quoque litteras consulamus. Illi er- go, secundum principem illam, et principio simul ortuque carentem præpotentis Dei naturam, quæ- que ut ab omni permistione sejuncta est, sic omni comprehensione major, naturam alteram consti- tuunt, vimque divinam, quæ cumn eorum omnium, quæ gignuntur, principium sit, tum ante cæteras omnes exstiterit, ab eodemque primo principio ge- nita fuerit, quam ipsi Verbum, Sapientiam, Dei- que virtutem appellare solent. Atque hoc in primis Jobus docuit, dum ita locutus est: Unde autem sapientia inventa est? aut quis locus est scientia ? Nescit homo viam ejus, neque iuventa est inter ho- mines audivimus autem gloriam ipsius. Dominus constituit vian ejus, ipse autem novit locum ejus "., Itemque David in Psalmis, aliud huic sapientiæ nomen attribuens : « Verbo, inquit, Domini coeli firmati sunt ; » quibus ipse Verbum illud divinum hujus uni- versi molitorem celebravit. Quin etiam filius ejus Salomon, ejusdem ex sapientiæ persona, hunc in modum loquitur: e Ego sapientia habito in consilio et scientia, et intelligentiam ego vocavi. Per me reges regnant, et potentes decernunt justi- tiam . . Et rursus. • Dominus creavit me initium:Ι viarum suarum ad opera sua. Ante ævum funda- vit me: In principio, antequam terram faceret, antequam essent abyssi: antequam montes fixi con- stitissent: ante omnes colles generavit me. Quando præparabat coelum, aderam ipsi: quando certos Psal.xxxus, 6. * Prov. vill, 12. Tametsi ejus orationem Trapezuntius et adhibito quasi studio mollire vi- deatur. Sed notus satis Eusebius ; ac præsertim ante Nicænum concilium, ante quod hæc ab eo scripta fuisse non dubito. (74) Δευτέραν οὐσίαν. Eusebius hic ἄντικρυς

τὰ μὲν οὐράνια μόνα ὑπὸ Θεοῦ διοικεῖσθαι, οὐ μὴν καὶ τὰ ἐπὶ γῆς· καὶ πάλιν, ἀγέννητον εἶναι τὴν κό εμον, καὶ μήθ' ὅλως ὑπὸ Θεοῦ γενέσθαι, αὐτομάτως δὲ καὶ συντυχικῶς ὑφεστάναι· τῶν δὲ, ἐξ ἀτόμων καὶ λεπτῶν σωμάτων ἀψύχων τινῶν, καὶ ἀλόγων τὴν τοῦ παντὸς σύστασιν γεγονέναι. ᾿Αλλὰ τὰ μὲν ἐκ τῶν παρ' Εβραίοις λογίων περὶ τοῦ τῶν ὅλων Θεοῦ ὡς ἐν βρα- χέσι τοιαῦτα· συνιδεῖν δὲ ἔπεται καὶ τὰ μετὰ τὸν τῶν ὅλων Θεὸν περὶ τῆς τῶν γεννητῶν ἀρχῆς Ἑβραίοις περιλοσοφημένα. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΒ'. Β Περὶ τῆς τοῦ δευτέρου αιτίου θεολογίας. Θαλῆς μὲν ὁ Μιλήσιος ἀρχὴν τῶν ἁπάντων τὸ ὕδωρ εἶναι ἀπεφήνατο, ᾿Αναξιμένης δὲ τὸν ἀέρα, Ηρά- κλειτος τὸ πῦρ, Πυθαγόρας ἀριθμούς, Επίκουρος ἅμα Δημοκρίτῳ σώματα άτομα, Εμπεδοκλῆς τὰ τέσσαρα στοιχεία. Ίδωμεν τοιγαροῦν καὶ τὰ παρ᾽ Εβραίοις λόγια. Μετὰ τὴν ἄναρχον καὶ ἀγένητον τοῦ Θεοῦ τῶν ὅλων οὐσίαν, ἄμικτον οὖσαν καὶ ἐπέκεινα πάσης και ταλήψεως, δευτέραν οὐσίαν (74) καὶ θείαν δύναμιν, ἀρχὴν τῶν γενητῶν ἁπάντων, πρώτην τε ὑποστάσαν, κἀκ τοῦ πρώτου αἰτίου γεγενημένην εἰσάγουσι, Λόγον, καὶ Σοφίαν, καὶ Θεοῦ δύναμιν αὐτὴν προσαγορεύον- τες. Τοῦτο δὲ πρῶτος διδάσκει λέγων Ἰώβ· « Ἡ δὲ σοφία πόθεν εὑρέθη; ποῖος δὲ τόπος ἐστὶν τῆς ἐπι- στήμης ; Οὐκ οἶδε βροτὸς ὁδὸν αὐτῆς, οὐδὲ μὴν εὐ μέθη ἐν ἀνθρώποις· ἀκηκόαμεν δὲ αὐτῆς τὸ κλέος. Ο Κύριος συνέστησεν αὐτῆς τὴν ὁδὸν, αὐτὸς δὲ οἶδε τὸν τόπον αὐτῆς. » Καὶ ὁ Δαβὶδ δέ που ἐν ψαλμῳδίαις ἑτέρῳ προσειπὼν τὴν σοφίαν ὀνόματί φησι· . Τῷ λόγῳ Κυρίου οἱ οὐρανοὶ ἐστερεώθησαν, ο τὸν τῶν ἁπάντων δημιουργικὸν Λόγον Θεοῦ τοῦτον ἐνευφημή- σας τὸν τρόπον. Οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ὁ τούτου παῖς Σου λομών ὠδί πη ἐξ αὐτῆς προσωποποιεί τῆς σοφίας λέ- γων· ε Ἐγὼ ἡ σοφία κατεσκήνωσα βουλὴν καὶ γνῶ σιν, καὶ ἔννοιαν ἐγὼ ἐπεκαλεσάμην. Δι' ἐμοῦ βασι- λεῖς βασιλεύουσι, καὶ οἱ δυνάσται γράφουσι δικαιοσύν νην. ο Καὶ πάλιν· ο Κύριος ἔκτισέ με ἀρχὴν ὁδῶν αὐτ τοῦ εἰς ἔργα αὐτοῦ. Πρὸ τοῦ αἰῶνος ἐθεμελίωσέ με· ἐν ἀρχῇ πρὸ τοῦ τὴν γῆν ποιῆσαι, πρὸ τοῦ τὰς ἀδύσε σους γενέσθαι, πρὸ τοῦ ὄρη ἑδρασθῆναι, πρὸ δὲ πάν των βουνῶν γεννά με. Ηνίκα ἡτοίμαζε τὸν οὐρανὸν, συμπαρήμην αὐτῷ, καὶ ὡς ἀσφαλεῖς ἐτίθει πηγὰς τῆς ὁ ὑπ᾽ οὐρανὸν, ἤμην σὺν αὐτῷ ἁρμόζουσα.. Ἐγὼ ήμην ή προσέχαιρε καθ' ἡμέραν· ηὐφραινόμην δὲ ἐνώ - των αὐτοῦ ἐν παντὶ καιρῷ, ὅτε ηὐφραίνετο τὴν οἰ ίσ. τάς. 'Αρειανίζει, υποκορίζεσθαι, PRÆPAR. EVANG. LIB. WI A Quisquamne vero cum illis egregias eruditorum Græcorum de Deo disputationes conferendas putet? quorum alii divinitatem funditus omnem sustule- runt; alii stellis eamdem tribuerunt, quas ipsi ta- men globos quosdam igneos et candentes esse vo- lebant, in colo clavorum aut laminarum in morem alte penitusque defixos: alii denique artifi- ciosum ignem, et certo quodam ordine sese com- moventem Dei loco statuerunt. Alii præterea nulto Dei consilio mundum gubernari, sed temerario quodam naturæ impetu ferri docebant: alii, cum in cœlestibus modo rebus divinæ Providentiæ du- ctum agnoscerent, terrestribus omnem adimebant. Rursus, ortu caruisse mundum vel a Deo conditum eum fuisse negabant : cum alii sua sponte et casu quodam exstitisse illum et coaluisse vellent; alii vero ex individuis quibusdam, tenuissimisque corpusculis, iisdemque anima simul et ratione caren- ubus, universi molem conflatam esse defenderent. At de rerum omnium præpotente Deo, hæc nobis ex Hebræorum oraculis delibata, modo satis. Consequens deinceps erit, ut quemadmodum, orbis præside constituto, de rerum illi creatarum principio philosophati sint, videamus. C "Job xxv, 20. - D CAPUT XII. Hebræorum de secundo principio theologia. Thales quidem ille Milesius, rerum universarum principium aquam esse defendebat, aerem Anaxi- memes, Heraclitus ignem, numeros Pythagoras, Epicurus cum Democrito corpuscula quedam in- dividua, Empedocles quatuor elementa. Nos hac de re Hebræorum quoque litteras consulamus. Illi er- go, secundum principem illam, et principio simul ortuque carentem præpotentis Dei naturam, quæ- que ut ab omni permistione sejuncta est, sic omni comprehensione major, naturam alteram consti- tuunt, vimque divinam, quæ cumn eorum omnium, quæ gignuntur, principium sit, tum ante cæteras omnes exstiterit, ab eodemque primo principio ge- nita fuerit, quam ipsi Verbum, Sapientiam, Dei- que virtutem appellare solent. Atque hoc in primis Jobus docuit, dum ita locutus est: Unde autem sapientia inventa est? aut quis locus est scientia ? Nescit homo viam ejus, neque iuventa est inter ho- mines audivimus autem gloriam ipsius. Dominus constituit vian ejus, ipse autem novit locum ejus "., Itemque David in Psalmis, aliud huic sapientiæ nomen attribuens : « Verbo, inquit, Domini coeli firmati sunt ; » quibus ipse Verbum illud divinum hujus uni- versi molitorem celebravit. Quin etiam filius ejus Salomon, ejusdem ex sapientiæ persona, hunc in modum loquitur: e Ego sapientia habito in consilio et scientia, et intelligentiam ego vocavi. Per me reges regnant, et potentes decernunt justi- tiam . . Et rursus. • Dominus creavit me initium:Ι viarum suarum ad opera sua. Ante ævum funda- vit me: In principio, antequam terram faceret, antequam essent abyssi: antequam montes fixi con- stitissent: ante omnes colles generavit me. Quando præparabat coelum, aderam ipsi: quando certos Psal.xxxus, 6. * Prov. vill, 12. Tametsi ejus orationem Trapezuntius et adhibito quasi studio mollire vi- deatur. Sed notus satis Eusebius ; ac præsertim ante Nicænum concilium, ante quod hæc ab eo scripta fuisse non dubito. (74) Δευτέραν οὐσίαν. Eusebius hic ἄντικρυς

Α - ἂν Θεὸς τῇ προγνώσει, τὰς περὶ τοῦ πάντων ἀνθρώ των οὐκ εἰς μακρὸν ἀναφανησομένου Σωτήρος, διδα- σκάλου τε εὐσεβείας ἑνὸς τοῦ ἐπὶ πάντων Θεοῦ πᾶσι τοῖς ὑφ᾽ ἥλιον ἔθνεσι καταστησομένου, προῤῥήσεις ἀποκαλυφθῆναι τοῖς πᾶσιν, εἰς φῶς τε ἐλθεῖν, ἐπ' ἀκρι δὲς μεταβληθείσας, δημοσίαις τε βιβλιοθήκαις ἀνα- τεθείσας, διοικεῖται, βασιλεῖ Πτολεμαίῳ τοῦτο πρᾶ ξαι κατὰ νοῦν ἐμβαλὼν, εἰς προπαρασκευήν, ὡς ἔοικε, τῆς τῶν ἐθνῶν ἁπάντων ὅσον οὔπω μελλούσης ἐξ αὐτῶν ἔσεσθαι μεταλήψεως. "Ων γὰρ οὐκ ἂν ἄλλως ἐτύχομεν παρὰ Ἰουδαίων, ἀποκρυψάντων ἂν τὰ παρ' αὐτοῖς λόγια διὰ τὸν πρὸς ἡμᾶς φθόνον· τούτων ἐκ τῆς θεόθεν οἰκονομηθείσης ἑρμηνείας ἠξιώθημεν, πρὸς τῶν παρ' αὐτοῖς ἐπί τε συνέσει καὶ τῇ πατρίων παιδεία δεδοκιμασμένων ἀνδρῶν μεταβληθέντων. Γράφει δὲ ταῦτα Αρισταῖος, ἀνὴρ λόγιος μὲν ἄλλως, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ παρατυχὼν τοῖς πραχθεῖσι κατὰ τὸν δεύτερον Πτολεμαῖον, τὸν ἐπικληθέντα Φιλάδελφον, καθ᾽ ἂν τὰ τῆς ἑρμηνείας τῶν Ἰουδαϊκῶν Γραφών, διὰ σπουδῆς τοῦ βασιλέως γενόμενα, τῶν κατὰ τὴν ᾿Αλε ξάνδρειαν βιβλιοθηκῶν ἠξιώθη. Ἐπακοῦσαι δὲ αὐτοῦ καιρός, τόνδε πρὸς λέξιν ἱστοροῦντος τὸν τρόπου. Β ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'. Αρισταίου περὶ τῆς ἑρμηνείας τῶν παρὰ Ἰου δαίοις Γραφῶν. • Κατασταθεὶς (21) ἐπὶ τῆς τοῦ βασιλέως βιβλιο- θήκης Δημήτριος ὁ Φαληρεύς, ἐχρηματίσθη πολλά διάφορα (22), πρὸς τὸ συναγαγεῖν ἅπαντα τὰ κατὰ τὴν οἰκουμένην βιβλία, καὶ ποιούμενος ἀγορασμούς καὶ μεταγραφὰς, ἐπὶ τέλος ἤγαγεν ὅσον ἐφ' ἑαυτῷ τὴν τοῦ βασιλέως πρόθεσιν. Παρόντων οὖν ἡμῶν, ἐρωτης θεὶς πόσαι τινὲς μυριάδες τυγχάνουσι βιβλίων, εἶπεν· Ὑπὲρ τὰς εἴκοσι (23), βασιλεῦ. Σπουδάσω δ᾽ ἐν ὀλί γῳ χρόνῳ πρὸς τὸ πληρωθῆναι πεντήκοντα μυριά- δας τὰ λοιπά. Προσήγγελται δέ μοι καὶ τὰ τῶν Ἰου δαίων νόμιμα μεταγραφῆς ἄξια καὶ τῆς παρὰ σολ βιβλιοθήκης εἶναι. Τί τὸ κωλύον οὖν, εἶπεν, ἐστί σε τοῦτο ποιῆσαι; πάντα γὰρ ἀποτέτακταί σοι τὰ πρὸς τὴν χρείαν. ῾Ο δὲ Δημήτριος εἶπεν Ερμηνείας προσ δεῖται. Χαρακτῆρσι γὰρ ἰδίοις κατὰ τὴν Ἰουδαίαν Εt ταχθείς· ἀμφίλεκτον, ἀνάλωμα διάφορον, περὶ εἴκοσι. Αι Ηδη μέν, εἰσι μυριάδες πέντε βιβλίων, και χρῶνται, καθάπερ Αἰγύπτιοι τῇ τῶν γραμμάτων θε σει, καθὸ καὶ φωνὴν ἰδίαν ἔχουσιν. Ὑπολαμβάνονται δὲ Συριακῇ χρῆσθαι· τὸ δ' οὐκ ἔστιν, ἀλλ᾽ ἕτερος τρόπος. Μεταλαβὼν δὲ ἕκαστα ὁ βασιλεὺς, εἶπε γρα- φῆναι (24) πρὸς τὸν ἀρχιερέα τῶν Ἰουδαίων, ὅπως τὰ προειρημένα τελείωσιν λάβῃ. Καὶ μεθ' έτερα (25) τετρακισχίλιαι οκτακόσιαι, πλεῖον ἢ ἔλασσον. ἐκέλευσε γραφῆναι. EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS II. APOLOGETICA. vita, ac religiosa disciplinæ leges, quos longe Deus A ipse charissimos habuisset, cum tot eæ sæculorum intervallo patrii sermonis integumentis clausæ la- tuissent, caeteris tandem aliquando nationibus, quæ postmodum in cognitionis divinæ communionem vocandæ crant, omnibus paterent : Deus ille, tan- torum bonorum auctor, diving scientiæ vi futurum intuitus, singulari egit providentia, ut quæ de ven- turo paulo post generis humani Servatore, eodem que sanctioris erga unum præpotentem Deum reli- gionis omnibus sub sole gentibus doctore futuro, prædicta jam olim essent, ea demum accurata ex- plicatione patefacta, et publicis in bibliothecis cul- locala cunctorum in lucem venirent, immissa hac Ptolemæo regi mente divinitus : nimirum ut quæ- dam quasi penus esset, unde illa postmodum in po- pulorum omnium usum fructumque promerentur. Enimvero quorum aliter nulla nobis unquam a Ju- dæis, suorum nobis oraculorum cognitionem invi- dentibus, copia fieret, eorum divino consilio pro- visam interpretationem accepimus, atque ab illis ipsis, qui plurimum apud eos cum prudentia, tum gentilitiarum quoque litterarum scientia præstabant, elaboratam. Atque hæc testatur Aristæus, vir cuma eruditus in primis, tum etiam is qui rebus Ptolemæi secundi, cognomento Philadelphi, tempore gestis interfuit. Eo enim regnante, imo id agente præterea studiose, sacra Judæorum monimenta Græce transłata sunt, et Alexandrinis in bibliothecis reposita. Sed illum ipsum audire præstiterit, rem verbis totidem hune in modum enarrantem. CAPUT II. Ex Aristao de Judaicarum Scripturarum in- terpretatione. C B Demetrius Phalereus, inquit, regiæ bibliothe- • cæ præfectus, ad libros ex orbe terrarum universo congerendos, magna vi pecuniarum a rege accepta, coemi alios, alios exscribi vertique curavit, ut quan- tum in se erat, ejus faceret voluntati satis. Ac no- bis aliquando præsentibus, quærenti ex eo regi, quam multa jam librorum millia corrogasset, am- plius ducenta respondens, addidit continuo, datu- rum se operam, ut brevi post tempore quingento- rum millium numerus impleretur. Cæterum audi- rese, Judaeorum quoque monimenta, quæ describe- rentur, ac regiam bibliothecam augerent, esse di- gnissima. Cui rex, Quid ergo, inquit, moræ esse potest, quo minus id abs te fiat? quidquid enim opus eam in rem habes, id abunde tibi jussu meo D suppetit. Ille autem, Interpretatione, inquit, opus przeterea est. Suum enim ac proprium characterem Judæi, quemadmodum Eygptii peculiarem littera- rum figuram ac situm, habent, uti propriam quoque loquendi rationem. nonnulli quidem eos Syriace logui opinantur; errant illi tamen; alio enim utun- i perinde est. plicat, non tantumn sed etiamı quæ vera hoc loco est hujus verbi signi- ficatio. lil. xii, cap. 2, S. Epiphanius, lib. De mensur. et ponderib., num. 9, longe parcior, inquit, Sed Aristææ, cum Josepho et Eusebio hærendum est. Sed vult opinor Aristeas, hoc Demetrio mandatum esse, uti regis nomine ad summum pontificem scri- beret. Infra pag. 551, Judæis a Ptolemæo servitute liberatis interponit. Quibus conficiendis septem duntaxat dies impensi, ut iidem Aristæas et Josephus habent. (21) Κατασταθείς. Aristæus excusus leg. κατα- (22) Πολλά διάφορα. Hesychius, τὸ διάφορον ex- (25) Ὑπὲρ τὰς είκοσι. Josephus Antiquit. Judaic. (24) Εἶπε γραφῆναι. Josephus tantum γράφει. (25) Μεθ' έτερα. Quæ ninurum Aristæas de

μηνευθήναι γράμμασιν Ἑλληνικοῖς ἐκ τῶν παρ' ὑμῖν Α Εβραϊκῶν λεγομένων γραμμάτων, ἵν᾽ ὑπάρχῃ καὶ ταῦτα παρ' ἡμῖν ἐν. βιβλιοθήκῃ σὺν τοῖς ἄλλοις βασι- λικοῖς βιβλίοις. Καλῶς οὖν ποιήσεις, καὶ τῆς ἡμετέ- ρας σπουδῆς ἀξίως, ἐπιλέξας ἄνδρας καλώς βεβιωκό τας, πρεσβυτέρους, ἐμπειρίαν ἔχοντας τοῦ νόμου, καὶ δυνατοὺς ἑρμηνεῦσαι, ἀφ' ἑκάστης φυλῆς ἐξ, ὅπως ἐκ τῶν πλειόνων τὸ σύμφωνον εὑρεθῇ, διὰ τὸ περὶ μειζόνων εἶναι τὴν σκέψιν. Οιόμεθα γὰρ, ἐπιτελεσθέν- τος τούτου, μεγάλην ἀποίσεσθαι δόξαν. Απεστάλκα- μεν δὲ περὶ τούτων Ανδρέαν τῶν ἀρχισωματοφυλά- κων (42) και Αρισταῖον, τιμωμένους παρ' ἡμῖν, διαλεξομένους σοι, καὶ κομίζοντας ἀπαρχὰς εἰς τὸ ἱερὸν ἀναθημάτων, καὶ εἰς θυσίας καὶ τὰ ἄλλα, ἀργυ- ρίου τάλαντα ἑκατόν. Γράφε καὶ σὺ πρὸς ἡμᾶς περί ὧν ἂν βούλῃ· κεχαρισμένος γὰρ ἔσῃ, καὶ φιλίας ἄξιόν τι πράξεις· ὡς ἐπιτελεσθησομένων τὴν ταχίστην περὶ ὧν ἂν αἱρῇ. Ερρωσο.» Πρὸς ταῦτα ἀντέγραψεν ἐνδεχο μένως (43) ὁ Ἐλεάζαρος οὕτως. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε'. Επιστολὴ Ελεαζάρου ἀρχιερέως πρὸς Πτολε- μαῖον βασιλέα. • Ἐλεάζαρος ἀρχιερεὺς βασιλεῖ Πτολεμαίῳ, φίλῳ γνησίῳ, χαίρειν. Εἰ αὐτός τε ἔῤῥωσαι καὶ ἡ βασίλισ σε ᾿Αρσινόη, ἡ ἀδελφὴ, καὶ τὰ τέκνα, καλῶς ἂν ἔχοι, καὶ ὡς βουλόμεθα· καὶ αὐτοὶ δὲ ὑγιαίνομεν.. Λαβόντες τὴν παρὰ σοῦ ἐπιστολὴν, μεγάλως ἐχάρη- μεν διὰ τὴν προαίρεσίν σου, καὶ τὴν καλλίστην βου λὴν, καὶ συναγαγόντες τὸ πᾶν πλῆθος, παρανέγνωμεν αὐτὴν αὐτοῖς, ἵν' εἰδῶσιν, ἦν ἔχεις πρὸς τὸν Θεὸν ἡμῶν εὐσέβειαν. ᾿Απεδείξαμεν δὲ καὶ τὰς φιάλας, ἃς ἀπέστειλας χρυσᾶς εἴκοσι, καὶ ἀργυρᾶς τριάκοντα, κρατῆρας πέντε, καὶ τράπεζαν εἰς ἀνάθεσιν, καὶ εἰς προσαγωγὴν θυσιῶν, καὶ εἰς ἐπισκευὰς, ὧν προσδέη- ται τὸ ἱερὸν, ἀργυρίου τάλαντα ἑκατὸν, ἅπερ ἐκόμι σεν ᾿Ανδρέας τῶν τετιμημένων παρὰ σοί, καὶ Αρι σταῖος, ἄνδρες καλοὶ καὶ ἀγαθοὶ, καὶ παιδείᾳ διαφέ- ροντες, καὶ τῆς σῆς ἀγωγῆς καὶ δικαιοσύνης άξιοι κατὰ πάντα. Οἱ καὶ μετέδωκαν ἡμῖν τὰ παρὰ σοῦ, πρὸς ἃ καὶ παρ᾽ ἡμῶν ἀκηκόασιν ἁρμόζοντα τοῖς σοῖς πράγμασι. Πάντα γὰρ ὅσα σοι συμφέρει, καὶ εἰ παρὰ φύσιν ἐστὶν (44-45), ὑπακουσόμεθα. Τοῦτο γὰρ φιλίας καὶ ἀγαπήσεώς ἐστι σημεῖον. Μεγάλα γὰρ καὶ ἀνεπίληστα τοὺς πολίτας ἡμῶν κατὰ πολλούς τρόπους εὐεργέτηκας· εὐθέως οὖν προσηγάγομεν ὑπὲρ σοῦ θυσίας, καὶ τῆς ἀδελφῆς (46) καὶ τῶν τέκνων, καὶ τῶν φίλων· καὶ ηύξατο πᾶν τὸ πλῆθος, ἵνα σοι γένη- ται καθώς προαιρῇ διὰ παντὸς, καὶ διασώζῃ σοι τὴν βασιλείαν ἐν εἰρήνῃ μετὰ δόξης ὁ κυριεύων ἁπάντων τὴν ἀρχισωματοφύλακα. ἐνὴν μάλιστα φιλοτίμως. Καὶ εἰ παρὰ φύσιν ἐστίν. Ει κἂν ᾖ παρὰ φύσιν, λίσσης, καὶ ἀδελφῆς Αρσινόης. PRÆPAR. EVANG. LIB. VIII. osque simul omnes, tum qui toto nunc orbe diffusi vivunt, tum qui deinceps futuri sunt, animo ac studio, curandum id nobis agendumque statuimus, uli lex vestra, ex ea, quam Hebraicain appellatis, Græcam in linguam convertatur, ut illa cum cæteris voluminibus regiis nostra in bibliotheca collocetur. Rem ergo cum tibi honestam, tum benevolentia mea dignam feceris, si viros coulestate probitatis, ela- tisque matura, legisque simul peritos, atque ad eam interpretandam idoneos, sex tribubuse singulis de- lectos ad me miseris, ut quoniam de rebus gravio- ribus agitur, certiorem hoc in genere consen- sionem ex plurium concursu habeamus. Atque id, si bene feliciterque cesserit, non vul- gari nobis gloriæ futurum arbitramur. Eum in finem ad te misimus Andream, unum ex præsidiariorum militum præfectis, et Aristæum, ambo summæ apud nos auctoritatis, qui tecum ea de re colloquantur, et donariorum nostrorum primitias, cum talentis argenti centum in sacrificia ac reliqua id genus expendendis, in templum perferant. Tu vicissim, qua. cunque de re libuerit, ad nos scribas velim. Rem enim et mihi pergratam, et amicitia nostra dignaın loceris : et quidquid postularis, id ut quamprimum fiat, operam dabimus. Vale. » Ad hæc Eleazarus, ut par erat, in eum qui sequitur modum rescripsit. Joseph., Quæ lectio homi- nis dignitati favet, cui tantum accedat necesse est, quantum detrahitur ex sociis. B C CAPUT V. Epistola Eleazari summi sacerdotis ad Ptole- mæum regem. • Eleazarus summus pontifex Ptolemæo regi, vero ac sincero amico, salutem. Si vales tu, reginaque Arsinoe, soror, liberique valent, bene est, atque ex voto nostro : nos quidem valemus. Acceptis litteris tuis, magnam ex tua voluntate consilioque sanctisni- mo lætitiam cepimus, convocataque multitudine uni- versa, palam eas recitavimus, ut omnes tuæ adver- sus Deum nostrum pietatis sensum intelligerent. Phialas etiam abs te missas protulimus, aureas vi- ginti, ac triginta argenteas, crateres item quinque, mensam consecratis muneribus excipiendis addi- ctam, et sacrifciis faciendis, ac cæteris omnibus, quæ opus templo fuerint, comparandis argenti ta- lenta centum, quæ Andreas unus ex familiæ tuæ clarissimis, et Aristæus, viri honestissimi atque in- tegerrimi, summæque eruditionis, tuaque simul cum disciplīna, tum a'quitate rebus in omnibus dignis- simi attulerunt. Ii tua quoque mandata nobis ex- posuerunt, rebusque tuis aptum a nobis et commo- dum responsum tulerunt. Quidquid enim e digni- tate usuque tuo fuerit, in eo, ut minus etiam cum natura nostra sensuque conjunctum sit, morem geremus. Hoc enim amicitiæ et charitatis argumen- tum est. Et sane magna in primis, nullaque un- quam oblivione delenda omnis generis beneficia nos- tros in cives contulisti. Quare hostias confestim, et tua, et sororis, liberorum, amicorumque causa im- (44-45) Joseph, id est, ut minus id cum ingenio, sensu, moribus nostris congrueret, cujusmodi etiam est sacrorum librorum communicatio. (42) Τῶν ἀρχισωματοφυλάκων. Excus. Arist. et (43) Ἐνδεχομένως. Vocem explicat Josephus ὡς (46) Τῆς ἀδελφῆς, etc. Montac., καὶ τῆς βασι

Α ρος· οὕτω καὶ ἐλοιδόρουν γύητα καὶ κέρκωπα λόγων. γρ., ή τό Καλῆς μέντοι γοητείας καὶ πανουργίας, ἐξ ἧς τόν γε λαὸν ἅπαντα ἐν ἀνυδρίᾳ καὶ λιμῷ, καὶ τῶν ὁδῶν ἀγνοίᾳ, καὶ ἀπορίᾳ τῶν συμπάντων, οὐ μόνον εἰς τὸ παντελὲς διεσώσατο, καὶ ὥσπερ ἐν εὐθηνίᾳ πάσῃ, καὶ παραπομπῇ τῶν μεταξὺ κειμένων ἐθνῶν, ἀλλὰ καὶ πρὸς ἀλλήλους ἀστασιάστους αὐτοὺς, καὶ πρὸς ἑαυτὸν μάλιστα εὐπειθεῖς (55) διεφύλαξε. Καὶ ταῦτα οὐκ ὀλίγον δήπου χρόνον, ἀλλ' ὅσον οὐδ' οἰκίαν ἐν ὁμοφρο σύνῃ συμμεῖναι μετά πάσης εὐθηνίας εἰκός ἐστιν. Καὶ οὐ δίψος, οὐ λιμός, οὐ φθορά σωμάτων, οὐχὶ φόβος περὶ τῶν μελλόντων, οὐκ ἄγνοια τῶν συμβη- σομένων, ἐπὶ τὸν γόητα ἐκεῖνον ἐπῇρε τοὺς ἐξαπα τωμένους καὶ περιφθειρομένους λαούς. Καίτοι τί βούλει, φῶμεν ἐκείνῳ τινὰ εἶναι τοσαύτην τέχνην, ἢ δεινότητα λόγων, ἢ σύνεσιν, ὡς τῶν τοσούτων καὶ τοιούτων ἀτόπων, καὶ πρὸς ὄλεθρον ἅπαντας ἀγόντων ἐπικρατεῖν ; Η γὰρ τὰς φύσεις τῶν ὑπ' αὐτὸν ἀνθρώ πων οὐκ ἀμαθῶς οὐδὲ δυσκόλως, ἀλλ᾽ εὐπειθῶς καὶ τοῦ μέλλοντος οὐκ ἀπρονοήτως ἔχειν· ἡ τούτους μὲν ὡς μάλιστα κακοὺς εἶναι, τὸν δὲ Θεὸν τὰς δυσκολίας αὐτῶν πραΰνειν, καὶ τοῦ παρόντος, καὶ τοῦ μέλλον τος ὥσπερ ἐπιστατείν. "υπερ γάρ σοι μάλιστα ἂν ἐκ τούτων ἀληθὲς εἶναι δόξῃ, πρὸς ἐπαίνου καὶ τιμῆς καὶ ζήλου περὶ αὐτῶν συμπάντων ἰσχύειν φαίνεται. Καὶ τὰ μὲν τῆς ἐξόδου δὴ ταῦτα. Ἐπειδὴ δὲ εἰς τὴν γῆν ταύτην ἦλθον, ὅπως μέν ποτε ἄρα ἱδρύθησαν, καὶ τὴν χώραν ἔσχον, ἐν ταῖς ἱεραῖς ἀναγραφαῖς δη λοῦσιν· οὐ μὴν ἔγωγε δικαιῷ μᾶλλον καθ᾽ ἱστορίαν, ἢ κατά τινα λογισμὸν περὶ αὐτῶν τὰ εἰκότα ἐπεξελ- θεῖν. Πότερον γάρ ποτε βούλει, τῷ πλήθει τῶν σωμά των ἔτι περιόντας, καίπερ εἰς τέλος κεκακωμένους, ὅμως δὲ διισχύοντας, καὶ τὰ ὅπλα ἐν χερσὶν ἔχοντας, εἶτα κατὰ κράτος ἑλεῖν τὴν χώραν, Σύρους τε ὁμοῦ καὶ Φοίνικας ἐν αὐτῇ τῇ ἐκείνων γῇ μαχομένους για κῶντας ἢ τοὺς μὲν, ἀπολέμους καὶ ἀνάνδρους εἶναι, καὶ παντελῶς ὀλίγους ὑποθώμεθα, καὶ τῶν εἰς πόλεμον παρασκευῶν ἀπόρους, αἰδέσεως δὲ τυχεῖν παρὰ τούτοις, καὶ τὴν γῆν λαβεῖν παρ' ἑκόντων ; ἔπειτα δ' εὐθὺς οὐκ εἰς μακρὸν τόν τε νεὼν ἀνοι- κοδομῆσαι, καὶ τἆλλα εἰς εὐσέβειαν καὶ ἁγιστείαν καταστήσασθαι; Δηλοῖ γὰρ, ὡς ἔοικε, ταῦτα, καὶ θεοφιλεστάτους αὐτοὺς ἀνωμολογῆσθαι καὶ παρὰ τοῖς ἐχθροῖς· ἐχθροὶ γὰρ ἦσαν ἐξ ἀνάγκης, ὧν ἐπὶ τὴν γῆν ἐξαίφνης ἦλθον ὡς ἀφαιρησόμενοι. Παρὰ τούτοις δ' οὖν αἰδέσεως καὶ τιμῆς τυγχάνοντες, πῶς οὐχ ὑπερβάλλειν εὐτυχίᾳ τοὺς ἄλλους φαίνονται; Τίνα δὲ τὰ δεύτερα ἐφεξῆς, ἢ τὰ τρίτα πρὸς τούτοις λέγω μεν ; Πότερον τὸ τῆς εὐνομίας καὶ εὐπειθείας αὐτ τῶν, ἢ τῆς ὁσιότητος καὶ δικαιοσύνης καὶ εὐσεβείας; ᾿Αλλὰ τὸν μὲν ἄνδρα ἐκεῖνον, ὅστις ποτὲ ἦν, ὁ τοὺς νόμους αὐτοῖς θεὶς, οὕτω σφόδρα ἐθαύμασαν, ὡς ὅ τι δήποτε ἔδοξεν ἐκείνῳ, καὶ αὐτοῖς. Εἴτε οὖν λελο γισμένος αὐτὸς, εἴτε ἀκούων παρὰ δαίμονος ἔφρασε, τοῦτο ἅπαν εἰς τὸν Θεὸν ἀνάγειν, καὶ πλειόνων ἐτῶν διεληλυθότων, « τὸ μὲν ἀκριβὲς, οὐκ ἔχω λέγειν ὁπότα, EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS II. - B APOLOGETICA. cunditate sobolis admirabili pulularit. Tum paucis interjectis, Ac virum quidem, inquit ille, profectio- nis simul itinerisque ducem habuere, nihil admo- dum, si ita vis, hominum vulgo excellentiorer. Nam eum præstigiarum quoque, ac veteratoriæ ora- tionis insimulabant. Demus id vero, sed præstigias accipe, versutiamque laudabilem, qua popu- lum universum, siti, fame, viarum ignoratione, ac rerum omnium penuria laborantem, perinde ut in summa cunctorum bonorum abundantia et suppe- ditato ab interjectis nationibus commeatu, salvum et incolumem præstitit; verum etiam illum ut a mutuis animorum dissidiis liberum habuit, ita sibi rebus in omnibus obsequentem. Atque id non ad breve aliquod exiguumque tempus, sed tandiu certe quidem, quandiu in simili voluntatum concor- dia, ut affatim cuncta suppeterent, nianere ac per- sistere ne familia quidem una potuisset. Ita neque si- tis, neque fames, non lues corporum, non imminen- tium periculorum metus, non casuum ignoratio futu- rorum, adversus præstigiatorem illum, tantam populi multitudinem, et illius fraudibus dolisque circum- ventam, et passim aliquando pereuntem concitavit. Qualem obsecro te, hominis hujus tantam sive artem, sive orationis vim, sive sapientiam fuisse dicemus,quæ tot ac tam varias discriminum monstrorumque formas præsensque omnibus exitium sæpe minitantes una su- peraret? Oportuit videlicet, aut eorum, quibus impe- rabat, ingenia,non jam imperita rerum esse, ductuque difficilia ; sed cum ad obtemperandum ex sese prom- c pta, tum vero ne futuri quidem improvida, aut, licet insigni morum improbitate forent, Deum tamen hoc ipsis naturæ vitium asperitatem que lenire, et præsen- tis simul futurique rationes providentiæ suæ consilio moderari. Utrum autem dederis, id profecto erit ejusmodi, quod ad præcipuam quamdam universo- rum laudem atque dignitatem pertinere videatur. Et profectionis quidem hæc ratio fuit. Jam ubi ter- ram illam attigissent, quemadmodum suarum ibi rerum domicilia collocarint, eamque regionem te- nuerint, sacræ quidem eorum litteræ loquuntur : malo tamen hoc loco, non tam rei gestæ historiam, quam ratiocinando, quod verisimile fuerit, perse- qui. Utrum enim eos mavis, hominum adhuc va- lcntes numero, tametsi perpetuis fractos debilitatos- D que laboribus, auctis tamen confirmatisque viribus, ca loca postmodum armis occupasse, Syrosque si- mul ac Phoenices suis in penatibus focisque patriis dimicantes subegisse? An imbelles potius et ignavi cum essent, adeoque paucissimi, et a rebus omni- bus bello gerendo necessariis imparati, aliis tamen et aliquein erga se venerationis sensum injecisse, et a volentibus ultroque cedentibus regionem accepisse : tum eosdem paulo post ædificasse templum, ac cæte- ra quæ ad pietatem religionemque spectarent, consti- tuisse ? Nam id quidem argumento est, quam a noi obscurum adhuc vestigium supererat. (53) Εὐπειθεῖς. 11a correximus, cum ante legeretur ευπειθεῖν, cujus lectionis in alt. manuscr.

καὶ ὁ Θεὸς ἐπόπτης τῶν τοιούτων, καὶ τιμωρός ἀπανταχοῦ. » Καὶ μετὰ βραχέα φησίν· «Ολην δὲ ἡμέ ραν εἰ τύχοι, μᾶλλον δὲ οὐδὲ μίαν, ἀλλὰ πολλὰς, καὶ ταύτας οὐκ εὐθὺς ἐφεξῆς ἀλλήλαις, ἀλλ' ἐκ διαλειμ μάτων (καὶ τούτων δὲ παρ᾽ ἑπτὰ, κρατοῦντος, ὡς καὶ εἰκὸς, αἰεὶ τοῦ παρὰ τὰς βεβήλους ἔθους), μήθ' ἐν ἂν παραβῆναι τῶν προστεταγμένων, οὐ θαυμά ζεις; "Αρ' ού (64) πρὸς ἀσκήσεως μόνον αὐτοῖς τοῦτο ἐγκρατείας ἐστὶν, ὡς ἐξ ἴσου καὶ ὁρᾷν τι ποιοῦν- τας (65), καὶ ἀνέχειν ἰσχύειν ἀπὸ τῶν ἔργων, εἰ δέοι ; Οὐ δῆτα. ᾿Αλλὰ καὶ ἡ πρὸς ἔργου μεγάλου καὶ θαυμαστοῦ τινος ᾠήθη δεῖν ὁ νομοθέτης, αὐτοὺς μήτ' ἄλλα (66) μόνον ἱκανοὺς εἶναι ὁρᾷν ὡσαύτως, ἀλλ᾽ ἔτι καὶ τῶν πατρίων νόμων καὶ ἐθῶν ἐμπείρως ἔχειν. Τί οὖν ἐποίησε ταῖς ἑβδόμαις ταύταις ημέραις ; Αὐτ τοὺς εἰς ταυτὸν ἠξίου συνάγεσθαι, καὶ καθεζομένους μετ᾿ ἀλλήλων, σὺν αἰδοῖ καὶ κόσμῳ τῶν νόμων ἀκροᾶσθαι, τοῦ μηδένα ἀγνοῆσαι χάριν. Καὶ δῆτα συνέρχονται μὲν ἀεὶ, καὶ συνεδρεύουσι μετ' ἀλλήλων· οἱ μὲν πολλοὶ σιωπῇ, πλὴν εἴ τι προσεπιφημίσαι τοῖς ἀναγινωσκομένοις νομίζεται· τῶν ἱερέων δέ τις ὁ πα ρών, ἢ τῶν γερόντων εἷς ἀναγινώσκει τοὺς ἱερούς νό μους αὐτοῖς, καὶ καθ᾽ ἕκαστον ἐξηγεῖται μέχρι σχε δὸν δείλης ὑψίας· κἀκ τοῦδε ἀπολύονται, τῶν τε να μων τῶν ἱερῶν ἐμπείρως ἔχοντες καὶ πολὺ δὴ πρὸς εὐσέβειαν ἐπιδεδωκότες. Αρά σοι οὐ δοκεῖ ταῦτα παντὸς σπουδάσματος μᾶλλον ἀναγκαῖα αὐτοῖς ; Τσιγαροῦν οὐκ ἐπὶ θεσμῳδοὺς ἔρχονται περὶ τῶν πρακτέων, καὶ μὴ διερωτῶντες, οὐδὲ καθ᾿ ἑαυτοὺς ὑπ' ἀγνοίας τῶν νόμων ῥᾳδιουργοῦσιν· ἀλλ' ὅντινα αὐτῶν κινεῖς, καὶ περὶ τῶν πατρίων διαπυνθάνῃ, προχείρως ἔχει καὶ ῥᾳδίως εἰπεῖν, καὶ ἀνὴρ γυναικί, καὶ παισὶ πατὴρ, καὶ δούλοις δεσπότης ἱκανὸς εἶναι δοκεῖ τοὺς νόμους παραδιδόναι. Καὶ μὴν περὶ τοῦ γε ἔτους τοῦ ἑβδόμου ῥᾴδιον ὡσαύτως λέγειν, οὐ μὴν ταυτὸν ἴσως. Οὐ γὰρ αὐτοὶ τῶν ἔργων ἀφεστᾶσιν, ὥσπερ ταῖς ἑβδόμαις ἐκείναις ἡμέραις· ἀλλὰ τὴν γῆν ἀργὴν ἀφιᾶσιν εἰς τὰ μέλλοντα αὖθις εὐθηνίας χάριν. Πολὺ γὰρ διαφέρειν, αὐτὴν ἀνάπαυλαν λαβοῦσαν, εἶτα δὲ εἰς νέωτα γεωργεῖσθαι, καὶ μὴ τῇ συνεχείᾳ τῆς ἐργασίας κατεξάνθαι. Ταυτὸν δὲ καὶ περὶ τὰ σώματα ἂν ἴδοις συμβαῖνον εἰς ῥώμην· οὐ γὰρ δὴ πρὸς ὑγείαν μόνον διαλείμματα, καί τινας ἀναπαύλας ἀπὸ τῶν ἔργων τοὺς Ιατρούς προστάττοντας (67)· τὸ γὰρ συν εχὲς καὶ ὁμοιοειδὲς ἀεὶ, μάλιστα δὲ ἐπ᾽ ἔργων, βλά- πτειν ἔοιχε. Σημεῖον δέ· Τὴν γὰρ γῆν αὐτὴν εἴ τις ἐπαγγέλλοιτο αὐτοῖς ἐξεργάσασθαι πολὺ μᾶλλον πρόσθεν (68) τὸ ἑβδομον ἔτος τουτί, καὶ τῶν καρπῶν πάντων συμπαραχωρήσειν ὅλων, οὐκ ἂν οὐδαμῶς δέξαιντο· οὐ γὰρ αὐτοὶ τῶν πόνων ἀνέχειν οἴονται δεῖν μόνοι (καίτοι κἂν εἰ τοῦτ᾽ ἐποίουν, οὐδὲν ἂν θαυ μαστὸν ἦν), ἀλλὰ τὴν χώραν αὐτοῖς ἄνεσίν τινα καὶ βαστώνην, εἰς ἀρχὴν ἑτέραν τῆς αὖθις ἐπιμελείας • καί. μήτε ριο μή ἂν ἴδοις. . πρόσθεν, μᾶλλον ἢ τὰ πρόσθεν. πάντων καρπών, PRÆPAR. EVANG. LIB. VIII. B sa, terram injicito. Defunctorum loculos aut sepulcra, ne leviter quidem commoveto. Neque nexum, neque mali quidquam aliud hominis ad egestatem ac necessitatem adjungito. Ne virilis se- animis jam decisi vim, aut mulierum abortionibus, aut aliis artibus obtundito. Animantibus aliter, quam aut Deus, aut legislator ipse præscripserit, ne utitor. Semen ne disperdito. Partum servituti ne mancipato. Ne lancem iniquam, ne modium ju- sto minorem, aut nummun adulterinum subjicito. Ne amicorum arcana privatis impulsus inimicitiis prodito. Buzygia autem illa, quo per Deum nobis tandem aliere? Sed attenue porro, quæ allexi- mus. Ne parentes a liberis, ut mancipia tua sint, neve uxorem a conjuge, ut eorum legitimo pretio persoluto dominus sis, tecto sejungito. Atque hæc graviora plane sunt ac majora. Sunt et minora quædam atque humiliora. Cujusmodi sunt : Dome- sticum nidum pullis ne spoliato. Nullius animan- tis, quæ ad te confugerit, obsecrationem rejicito. Et si quid hoc in genere levius est. Minuta hæc tibi forte ac nihili facienda videantur. At de iis sancita lex et magna est, et omni cura studioque servatur: magnæ item denuntiationes, imprecatio- nes magnæ, quas pestis ultima consequatur : ma- gnus denique rerum illarum inspector Deus, et criminum ubique vindex. Idemque paucis in- terjectis: • Quid? hoc non admiratione dignum existimas, integro sæpe die, imo non uno duntaxat aliquo, sed pluribus, iisque non aliis alios con- tinenter, sed ex intervallo consequentibus; et ejus- modi quidem intervallo, quod in septimum quem- que desinat; profanorum licet dierum consuetu · dine, vim, ut ft, maximam obtinente, nullum tamen omnino præceptum violari? An id forte probanda tantum et exercendæ continentiæ causa institutum fuit, ut non minus functiones suas intermittere, si quando opus esset, quam aliquid agere possent ? Cave credas. Sed hoc in magni cujusdam et exi- mii operis loco ponendum legislator putavit, ut non cæteris modo rebus, tam intermittendis, quam ge- rendis idonei, sed etiam ut patriarum legum et consuetudinum gnari peritique forent. Quid igitur septimis illis diebus instituit? Eos nimirum eum- dem in locum una convenire voluit, ut silentio summaque cum modestia considentes, legum re- citationi aures accommodent, itaque nihil ipsos omnino fugiat. Atque hunc illi conveniendi simul con- sidendique morem), sic perpetuo retinent, ut multitudo quidem universa sileat, nisi cum ea, quæ leguntur, faustis ac lætis acclamationibus prose- quitur: e sacerdotibus autem vel senioribus ali- A liri prohibeto, sed ei potius, religionis. saltem cau- D Forte del. manuscrip. sumendum erit. C vel Quod autem se- quitur, post omnino superduum videtur. (64) Αρ' ού. Legend. videtur ἆρ᾽ οὖν. (65) Ποιοῦντας. Rescribe πονοῦντας cum alt. (66) Μήτ' ἄλλα. Rectius legeris μή τ' ἄλλα, vel (67) Προστάττοντας. Subintelligend. ἀπὸ κοινοῦ (68) Μᾶλλον πρόσθεν. Leg. μᾶλλον τοῦ, vel τῶν

δέησις, οὐχ όπως διδῷ (16) τὰ ἀγαθά· δέδωκε γὰρ αὐτὸς ἑκὼν, καὶ πᾶσιν εἰς μέσον κατατέθεικεν· ἀλλ' ὅπως δέχεσθαι δυνώμεθα, καὶ λαβόντες φυλάττωμεν. Ἁγνείας ἐπὶ ταῖς θυσίαις διῄρηκεν (17) ὁ νόμος ἀπὸ κήδους (18), ἀπὸ λέχους, ἀπὸ κοινωνίας τῆς πρὸς γυναῖκα, καὶ πολλῶν ἄλλων, ἃ μακρὸν ἂν εἴη νῦν γράφειν. Τοιοῦτος μὲν ὁ περὶ Θεοῦ, καὶ τῆς ἐκείνου θεραπείας, λόγος ἡμῖν ἐστιν· ἡ δ' αὐτὸς ἅμα καὶ νό μος. Τίνες δὲ οἱ περὶ γάμον νόμοι (19) ; Μίξιν μόνην οἶδεν ὁ νόμος τὴν κατὰ φύσιν τὴν πρὸς γυναῖκα, καὶ ταύτην, εἰ μέλλοι τέκνων ἕνεκα γενήσεσθαι. Τὴν δὲ πρὸς ἄρρενα ἀῤῥένων ἐστύγηκε, καὶ θάνατος τὸ ἐπι- τίμιον, εἴ τις ἐπιχειρήσειε. Γαμεῖν δὲ κελεύει, μὴ προικὶ προσέχοντας, μηδὲ βιαίοις ἁρπαγαῖς, μηδ' αὖ θέλω καὶ δι' ἀπάτης πείσαντας· ἀλλὰ μνηστεύειν παρὰ τοῦ δοῦναι κυρίου, καὶ κατὰ συγγένειαν ἐπιτή δειο». «Γυνή χείρων, φησίν, ἀνδρὸς εἰς ἅπαν τα (20), ο τοιγαροῦν ὑπακουέτω, μὴ πρὸς ὕβριν, ἀλλ' ἵνα ἄρχηται· Θεὸς γὰρ ἀνδρὶ κράτος ἔδωκε. Ταύτη συνεῖναι δεῖ τὸν γήμαντα μόνῃ· τὸ δὲ τὴν ἄλλου πει ρἂν ἀνόσιον. Εἰ δέ τις τοῦτο πράξειεν, οὐδεμία 02- νάτου παραίτησις· οὔτε εἰ βιάσαιτο παρθένον ἑτέρῳ συνωμολογημένην, οὔτ᾽ εἰ πείσαι γεγαμημένην. Τέ ανα τρέφειν ἅπαντα προσέταξε. Καὶ γυναιξὶν ἀπεῖπε μήτ' ἀμβλοῦν τὸ σπαρέν, μήτε διαφθείρειν. ᾿Αλλὰ ἣν φανείη, τεχνοκτόνος ἂν εἴη, ψυχὴν ἀφανίζουσα, καὶ τὸ γένος ἐλαττοῦσα. Τοιγαροῦν οὐδ᾽ εἴ τις ἐπὶ λέχους φθοράν παρέλθοι, καθαρὸς εἶναι τότε προσ έχει (21). Καὶ μετὰ τὴν νόμιμον συνουσίαν ἀνδρὸς καὶ γυναικὸς ἀπολούεσθαι ψυχῆς ἔχειν τοῦτο μερισμὸν πρὸς ἄλλην χώραν ὑπέλαβε. Καὶ γὰρ ἐμφυομένη σύ μασι κακοπαθεῖ, καὶ τούτων αὖ πάλιν θανάτῳ δια- κριθεῖσα. Διόπερ ἁγνείας ἐπὶ πᾶσι (22) τοῖς τοιού- τοῖς ἔταξεν. Οὐ μὴν οὐδ' ἐπὶ ταῖς τῶν παίδων γενέ- σεσιν ἐπέτρεψεν εὐωχίαν συντελεῖν (23), καὶ προφά σεις ποιεῖσθαι μέθης· ἀλλὰ σώφρονα τὴν ἀρχὴν εὐ θὺς τῆς τροφῆς ἔταξε (24), καὶ γράμματα παιδεύειν ἐκέλευσε τὰ περὶ τοὺς νόμους (25), καὶ τῶν προγό νων τὰς πράξεις επίστασθαι· τὰς μὲν ἵνα μιμῶνται, τοῖς δ', ἵνα συντρεφόμενοι μήτε παραβαίνωσι, μήτε σκῆψιν ἀγνοίας ἔχωσι. Τῆς εἰς (26) τους τετελευτη κότας προενόησεν ὁσίας, οὐ πολυτελείαις ἐνταφίων, οὐδὲ κατασκευαῖς μνημείων ἐπιφανῶν· ἀλλὰ τὰ μὲν περὶ τὴν κηδείαν ἔταξε τοῖς οἰκειοτάτοις ἐπιτελεῖν, κάτι δὲ τοῖς παροῦσι (27), θαπτομένου τινὸς, καὶ κοίτης, λέχους. νόμος. λόγοι ; μίξιν μόνην οἶδεν ὁ νόμος. καὶ ἡ πονηρία αὐτοῦ ὑπὲρ ἀγαθοποιού γυναικός. Καθαρὸς εἶναι οἱ δύνατα: ᾗ καὶ μετὰ τὴν νόμιμον συνουσίαν ἀνδ. καὶ γυν. ἀπολούσασθαι κελεύει ὁ νόμος ψυχῆς τε γὰρ καὶ σώματος εγγίνεται μολυσμός, ὡς πρὸς ἄλλην χώραν, ὑποβαλόντων ἐπίτασιν. εὐωχίας συνάγειν. ἐκέλευσε, περί τε τοὺς νόμους ἀναστρέφεσθαι, φυού οἰκείοις. PRÆPAR. EVANG. LIB. VIII. A mum ; sibi ipsi ac cæteris omnibus satis unum B D bari potest. seph., sequitur enim delet Rectius, ut videtur; subintelligendum enim et proxime sequitur, est Apud Joseph. ita concipitur: quam lectionem Montac. ex PATROL. GR. XXI. C esse ; principium, medium finemque cunctorum ; eumdem ut operibus ac beneficiis conspicuum, imo rerum omnium longe notissimum, ita cum natura, tum etiam magnitudine obscurissimum ; materiam omnem, ut genere ipso pretiosissima videatur, vi- lem tamen et abjectam, si ad ejus imaginem exi- gatur, futuram ; artem similiter omnem, si ad illius imitationem aspiret, inertem jacere; nihil ejus si - mile nec videri a nobis, nec cogitari posse, imo ne leviter quidem animo informari fas esse. Hujus tamen opera sub aspectum cadere, lumen, calum, terram, solen, lunam, aquas, animantium procrea- tiones, fructuunique proventus : hæc autem a Deo, non manibus, non labore ullo, non precaria cujus- quam opera, sed uno voluntatis suæ nutu perfecta continuo, proque co ac statuerat, bonitatem sortita esse. Ad illum omnes adhærescere, unum virtutis cxercitio colere oportere, quod ea cultus divini ratio una omnium castissima sit atque sanctissima. Unius Dei templum unum esse, quod simili simile delectetur; adeoque commune cum omnibus, quia Numini omnium communi sacrum. Ac sacerdotum quidem proprias ejus placandi partes esse, iis la- men unum semper aliquem præcesse genere princi- pem, qui cum aliis sacerdotibus Deo sacrificet, leges custodial, si quid erit controversum, arbitrio deri- niat, peractos denique reos justo supplicio coerceat. Ei quisquis minus paruerit, pœnam huic luendam esse nihilo leviorem, quam si adversus Deum impie fecerit. Cæterum ea sacrificiorum nostrorum lex est, uti ne ipsis ad gulæ et crapulæ turpitudinem abutamur: cum enim horret ista Deus, tuin vero et injuriarum et luxus occasionem præberent: mo- dica igitur, honesta et sobria illa sint oportet, ut ii præsertim, qui sacris operam dant, castigatam modestiam præ se ferant. Jam inter sacrifi- candum in primis quidem pro communi, tum pro sua cuique salute nuncupanda vota sunt. Cum enim ad mutuam societatem nati simus, is pro- fecto Deum sibi maxime conciliet, qui eam vita sua potiorem habuerit. Porro votorum ac precationum summa hæc est, non uti beneficia nobis ipse con- ferat, confert enim ille per sese, atque omnibus passim ingerit; verum ut ea cum rite accipere, tum parte repræsentat: ego vero partem maximam se- cutus sum malui tamen exteram illam regionem uni animo tribuere, quo de solo postmodum etiam loquitur. Interpres Josephi alia omnia. Montac. Elige. sephum, quæ tamen sensus integritas requirit. rectius videtur. Quod opinor, verius est. tametsi vulgatan lection. retinuerim (16) Οὐχ όπως διδῷ, etc. Quis bic Josepho cre (17) Διήρηκεν. Joseph., διείρηκεν. Utrumque pro- (18) Κήδους. Rectius multo quam ut apud Jo- (19) Γάμον νόμοι; Joseph. cum altero manuscr. (20) Εἰς ἅπαντα. Joseph. et Montac. addunt, (21) Τότε προσήκει. Locus hic aperte vitiosus (22) Ἐπὶ πᾶσι. Vera lectio. Mendose Joseph. et (23) Εὐωχίαν συντελεῖν. Joseph. et Montac (24) Τῆς τροφῆς ἔταξε. Desunt hæc apud Jo- (25) Εκέλευσε τὰ περὶ τοὺς νόμους. Joseph., (26) Τῆς εἰς. Joseph., τῆς δὲ εἰς, melius. (27) Παριοῦσι. Joseph., περιοῦσι, nempe, τοῖς

καιοσύνης πρῶτον ὁ νομοθέτης ἡμῶν, καὶ δι δάξας ἕκαστα περὶ τούτων οὐκ ἀπαγορευτι χῶς μόνον, ἀλλ' ἐνδεικτικῶς (57), καὶ τὰς βλάβας προδήλους καὶ τὰς ὑπὸ Θεοῦ γενομένας ἐπιπομπάς τοῖς αἰτίοις (προϋπέδειξε γὰρ (58) πρῶτον πάντων, ὅτι μόνος ὁ Θεός ἐστι, καὶ διὰ πάντων ἡ δύο ναμις αὐτοῦ φανερὰ γίνεται, πεπληρωμένου παντός τόπου τῆς δυναστείας, καὶ οὐθὲν αὐτὸν λανθάνει τῶν ἐπὶ γῆς γινομένων ὑπ' ἀνθρώπων κρυφίως, ἀλλ' ὅσα ποιεῖ τις, αὐτῷ φανερὰ καθέστηκε, καὶ τὰ μέλη λοντα γίνεσθαι· ταῦτ᾽ οὖν ἐξεργαζόμενος ἀκριβῶς, καὶ πρόδηλα θείς, ἔδειξεν, ὅτι, καὶ ἐὰν ἐννοηθῇ τις κακίαν ἐπιτελεῖν, οὐκ ἂν λάθοι, μὴ ὅτι καὶ πράξας, δι' ὅλης τῆς νομοθεσίας τὸ τοῦ Θεοῦ δυνατὸν ἐνδεικνύο μενος). Ποιησάμενος οὖν τὴν καταρχὴν ταύτην, καὶ Β δείξας, ὅτι πάντες οἱ λοιποὶ παρ᾽ ἡμᾶς ἄνθρωποι πολλοὺς θεοὺς εἶναι νομίζουσιν, αὐτοὶ δυναμικώτεροι πολλῷ καθεστῶτες ὧν σέβονται ματαίως. Αγάλματα γὰρ ποιήσαντες ἐκ λίθων ἢ ξύλων, εἰκόνας φασὶν εἶναι τῶν ἐξευρόντων τι πρὸς τὸ ζῆν αὐτοῖς χρήσι μον, οἷς προσκυνοῦσι, παρὰ πόδας ἔχοντες τὴν ἀναι- σθησίαν. Εἴτε γὰρ (59) κατ' ἐκεῖνο τις θείη, κατά τὴν ἐξεύρεσιν, παντελῶς ἀνόητον· τῶν γὰρ ἐν τῇ κτίσει λαβόντες τινά, συνέθηκαν, καὶ προσαπέδει ξαν (60) εύχρηστοτάτην την κατασκευὴν αὐτῶν, οὐ ποιήσαντες αὐτοί· διὸ κενὸν καὶ μάταιον τοὺς ὁμοίους ἀποθεοῦν. Καὶ γὰρ ἔτι καὶ νῦν εὑρετικώτεροι καὶ πολυμαθέστερος τῶν ἀνθρώπων τῶν πρίν εἰσι πολλοί, καὶ οὐκ ἂν φθάνοιεν αὐτοὺς προσκυνοῦντες. Καὶ νο- μίζουσιν οἱ ταῦτα διαπλάσαντες καὶ μυθοποιήσαντες τῶν Ἑλλήνων οἱ σοφώτατοι καθεστάναι. Τῶν μὲν Εt γὰρ ἄλλων πολυματαίων τί δεῖ λέγειν, Αἰγυπτίων τε καὶ τῶν παραπλησίων, οἵτινες ἐπὶ θηρία καὶ τῶν ἑρπετῶν τὰ πλεῖστα, καὶ ἐπὶ κνωδάλων τὴν ἀπέρει σιν πεποίηνται, καὶ ταῦτα προσκυνοῦσι, καὶ θύουσι τούτοις καὶ ζῶσι καὶ τελευτήσασι ; Συνθεωρήσας ται γαροῦν (61) ἕκαστα σοφὸς ὢν ὁ νομοθέτης, καὶ ὑπὸ Θεοῦ κατεσκευασμένος εἰς ἐπίγνωσιν τῶν ἁπάντων, περιέφραξεν ἡμᾶς ἀδιακόποις χάραξι καὶ σιδηρεῖς τείχεσιν, ὅπως μηδενὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν ἐπιμισγώ μεθα κατὰ μηδέν, ἁγνοὶ καθεστῶτες κατὰ σῶμα καὶ κατὰ ψυχὴν, ἀπολελυμένοι ματαίων δοξῶν, τὸν μόνον Θεὸν καὶ δυνατόν σεβόμενοι παρ' ὅλην τὴν πᾶσαν κτίσιν. "Οθεν Αἰγυπτίων οἱ καθηγεμόνες ἱερεῖς ἐγὼ η κεκυφότες εἰς πολλὰ, καὶ μετεσχηκότες πραγμάτων, ἀνθρώπους Θεοῦ προσονομάζουσιν ἡμᾶς· δ τοῖς λογ τοῖς οὐ πρόσεστιν, εἰ μή τις σέβεται τὸν κατ' ἀλή θειαν Θεόν. 'Αλλ᾽ εἰσὶν ἄνθρωποι βρωτῶν, καὶ ποτῶν, καὶ σκέπης· ἡ γὰρ πᾶσα διάθεσις αὐτῶν ἐπὶ ταῦτα καταφεύγει. Τοῖς δὲ παρ᾽ ἡμῖν ἐν οὐδενὶ ταῦτα λελό γισται, περὶ δὲ τῆς τοῦ Θεοῦ δυναστείας δι᾿ ὅλου τοῦ ζῆν ἡ σκέψις αὐτοῖς ἐστιν. Ὅπως οὖν μηδενὶ συν εἴ τι γὰρ ἐκεῖνό τις εἶναι τίθησι, εἴ τῳ γὰρ ἐκεῖνο εἶναί τι δόξειεν. κατὰ τὴν ἐξεύρεσιν, ἐπεξήγησιν διδάξας, ἀπὸ δυνατὸν ἐνδεικνύμενος, εἴ τι γὰρ κατ' ἐκεῖνο τις θείη, καὶ προσυπέδειξαν εύχρηστα, τὴν κατασκευὴν αὐτῶν οὐ ποιήσαντες αὐτοί. ποιεῖν τὴν κατασκευήν, EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS II. - APOLOGETICA. modi, quæ in totius vitæ pestem redundet, auferre A vulgo soleant; et sapientium ac prudentium homi- num familiaritas, pulsis ignorantiæ tenebris, longe saniorem instituendæ vitæ rationem edoceat. Quare legislator noster, que ad religionem justitiamque pertinebant, ante omnia sigillatim et enucleate constitutis, atque ita, ut non modo criminis genus omne conceptis verbis prohiberet, sed etiam pœnas divinitus a scelerum auctoribus expetitas quasi digito indicaret (primum enim hoc posuit, Deum unum esse, cujus sese rebus in omnibus po- testas exerat, cum vis ipsius omnia permeet: ni- hil eum prorsus latere, quod in terris ab homini- bus obscure licet occulteque fiat : imo non ea tan- tum, quæ reipsa fiant, sed etiam quæ futura sint, ei cognita jam esse alque perspecta): quæ cuin ille tam accurrate persequeretur, et in omnium oculis collocaret, simul hoc profecto docuit, nullum om- nino scelus, vel animo tantum et cogitatione con- ceptum, nedum ut reipsa patratum, divini oculi aciem effugere posse: quem in finem, summi Nu- minis potestatem tota passim lege commonstrat. Inde igitur auspicatus, ostendit continuo, si nos tantum excipias, invectam ab reliquis omnibus deorum esse multitudinem, cum tamen ista collu- vie longe potentiores illi ipsi sint, qui divinos ei- dem bonores frustra stolideque tribuant. Nam quæ vel ex lapide, vel ex ligno simulacra conflaverint, imagines illorum esse dictitant, qui aliquid ducen- de vitæ commodum invenerint, quosque suis ipsi- met oculis omni sensų carere vident, eos flexo quo- que genu venerantur. quidem eo potissimum, quod alicujus rei auctores fuerint, ad hanc divini- talis opinionem adduci, prorsus insani capitis est : quippe qui ex iis duntaxat, quæ procreata jam erant, inter sese nonnulla conjunxerint, atque uti- li.at's aliquid afferre posse ostenderint, at molitio- nem eorum ne attigerint quidem. Vecordis igitur ac dementis fuerit, huic hominum generi divinitatem aflingere. Enimvero superioribus illis longe soler- tiores hodie quamplurimos, ac rerum cognitione præstantiores invenias, quos ab istis proinde tan- quam deos coli oportebit. Atque hi numinum ficto- res et architecti Græcorum sapientissimi audire vo- Iunt. Quid enim Ægyptiorum dicam, aliorumque similium, qui in feris, serpentibus ac spurcissimis animantibus spe omni collocata, eas divinis hono- ribus atque sacrificiis non viventes modo, sed etiam mortuas prosequuntur?) Ilis, inquam, omnibus le- gislator ille noster, uti sapientissimus erat, atque a Deo rerum ad omnium cognitionem factus, dili- genter expensis, inexpugnabili quodam vallo et quod vel Quod autem sequitur, per quamdam adjunctum videtur. Ego nihil muto, nec quidquam deesse arbitror: sequentes enim accusativi ad particip. xovou referuntur. usque verba, quæ habentur A. ult., parenthesi includendus est. Est autem idem fere C Recte, nisi quod paulo rarius videtur. (57) Ενδεικτικῶς. Aristeas uterque, ενδίκως. (58) Προϋπέδειξε γάρ. Totus hic locus, ad illa (59) Είτε γάρ. Aristeas, εἴ τι γάρ, longe melius. (60) Καὶ προσαπέδειξαν, etc. Aristeas uterque, (61) Τοιγαροῦν. Arist., οὖν, mclius.

καιοσύνης πρῶτον ὁ νομοθέτης ἡμῶν, καὶ δι δάξας ἕκαστα περὶ τούτων οὐκ ἀπαγορευτι χῶς μόνον, ἀλλ' ἐνδεικτικῶς (57), καὶ τὰς βλάβας προδήλους καὶ τὰς ὑπὸ Θεοῦ γενομένας ἐπιπομπάς τοῖς αἰτίοις (προϋπέδειξε γὰρ (58) πρῶτον πάντων, ὅτι μόνος ὁ Θεός ἐστι, καὶ διὰ πάντων ἡ δύο ναμις αὐτοῦ φανερὰ γίνεται, πεπληρωμένου παντός τόπου τῆς δυναστείας, καὶ οὐθὲν αὐτὸν λανθάνει τῶν ἐπὶ γῆς γινομένων ὑπ' ἀνθρώπων κρυφίως, ἀλλ' ὅσα ποιεῖ τις, αὐτῷ φανερὰ καθέστηκε, καὶ τὰ μέλη λοντα γίνεσθαι· ταῦτ᾽ οὖν ἐξεργαζόμενος ἀκριβῶς, καὶ πρόδηλα θείς, ἔδειξεν, ὅτι, καὶ ἐὰν ἐννοηθῇ τις κακίαν ἐπιτελεῖν, οὐκ ἂν λάθοι, μὴ ὅτι καὶ πράξας, δι' ὅλης τῆς νομοθεσίας τὸ τοῦ Θεοῦ δυνατὸν ἐνδεικνύο μενος). Ποιησάμενος οὖν τὴν καταρχὴν ταύτην, καὶ Β δείξας, ὅτι πάντες οἱ λοιποὶ παρ᾽ ἡμᾶς ἄνθρωποι πολλοὺς θεοὺς εἶναι νομίζουσιν, αὐτοὶ δυναμικώτεροι πολλῷ καθεστῶτες ὧν σέβονται ματαίως. Αγάλματα γὰρ ποιήσαντες ἐκ λίθων ἢ ξύλων, εἰκόνας φασὶν εἶναι τῶν ἐξευρόντων τι πρὸς τὸ ζῆν αὐτοῖς χρήσι μον, οἷς προσκυνοῦσι, παρὰ πόδας ἔχοντες τὴν ἀναι- σθησίαν. Εἴτε γὰρ (59) κατ' ἐκεῖνο τις θείη, κατά τὴν ἐξεύρεσιν, παντελῶς ἀνόητον· τῶν γὰρ ἐν τῇ κτίσει λαβόντες τινά, συνέθηκαν, καὶ προσαπέδει ξαν (60) εύχρηστοτάτην την κατασκευὴν αὐτῶν, οὐ ποιήσαντες αὐτοί· διὸ κενὸν καὶ μάταιον τοὺς ὁμοίους ἀποθεοῦν. Καὶ γὰρ ἔτι καὶ νῦν εὑρετικώτεροι καὶ πολυμαθέστερος τῶν ἀνθρώπων τῶν πρίν εἰσι πολλοί, καὶ οὐκ ἂν φθάνοιεν αὐτοὺς προσκυνοῦντες. Καὶ νο- μίζουσιν οἱ ταῦτα διαπλάσαντες καὶ μυθοποιήσαντες τῶν Ἑλλήνων οἱ σοφώτατοι καθεστάναι. Τῶν μὲν Εt γὰρ ἄλλων πολυματαίων τί δεῖ λέγειν, Αἰγυπτίων τε καὶ τῶν παραπλησίων, οἵτινες ἐπὶ θηρία καὶ τῶν ἑρπετῶν τὰ πλεῖστα, καὶ ἐπὶ κνωδάλων τὴν ἀπέρει σιν πεποίηνται, καὶ ταῦτα προσκυνοῦσι, καὶ θύουσι τούτοις καὶ ζῶσι καὶ τελευτήσασι ; Συνθεωρήσας ται γαροῦν (61) ἕκαστα σοφὸς ὢν ὁ νομοθέτης, καὶ ὑπὸ Θεοῦ κατεσκευασμένος εἰς ἐπίγνωσιν τῶν ἁπάντων, περιέφραξεν ἡμᾶς ἀδιακόποις χάραξι καὶ σιδηρεῖς τείχεσιν, ὅπως μηδενὶ τῶν ἄλλων ἐθνῶν ἐπιμισγώ μεθα κατὰ μηδέν, ἁγνοὶ καθεστῶτες κατὰ σῶμα καὶ κατὰ ψυχὴν, ἀπολελυμένοι ματαίων δοξῶν, τὸν μόνον Θεὸν καὶ δυνατόν σεβόμενοι παρ' ὅλην τὴν πᾶσαν κτίσιν. "Οθεν Αἰγυπτίων οἱ καθηγεμόνες ἱερεῖς ἐγὼ η κεκυφότες εἰς πολλὰ, καὶ μετεσχηκότες πραγμάτων, ἀνθρώπους Θεοῦ προσονομάζουσιν ἡμᾶς· δ τοῖς λογ τοῖς οὐ πρόσεστιν, εἰ μή τις σέβεται τὸν κατ' ἀλή θειαν Θεόν. 'Αλλ᾽ εἰσὶν ἄνθρωποι βρωτῶν, καὶ ποτῶν, καὶ σκέπης· ἡ γὰρ πᾶσα διάθεσις αὐτῶν ἐπὶ ταῦτα καταφεύγει. Τοῖς δὲ παρ᾽ ἡμῖν ἐν οὐδενὶ ταῦτα λελό γισται, περὶ δὲ τῆς τοῦ Θεοῦ δυναστείας δι᾿ ὅλου τοῦ ζῆν ἡ σκέψις αὐτοῖς ἐστιν. Ὅπως οὖν μηδενὶ συν εἴ τι γὰρ ἐκεῖνό τις εἶναι τίθησι, εἴ τῳ γὰρ ἐκεῖνο εἶναί τι δόξειεν. κατὰ τὴν ἐξεύρεσιν, ἐπεξήγησιν διδάξας, ἀπὸ δυνατὸν ἐνδεικνύμενος, εἴ τι γὰρ κατ' ἐκεῖνο τις θείη, καὶ προσυπέδειξαν εύχρηστα, τὴν κατασκευὴν αὐτῶν οὐ ποιήσαντες αὐτοί. ποιεῖν τὴν κατασκευήν, EUSEBII CÆSARIENSIS OPP. PARS II. - APOLOGETICA. modi, quæ in totius vitæ pestem redundet, auferre A vulgo soleant; et sapientium ac prudentium homi- num familiaritas, pulsis ignorantiæ tenebris, longe saniorem instituendæ vitæ rationem edoceat. Quare legislator noster, que ad religionem justitiamque pertinebant, ante omnia sigillatim et enucleate constitutis, atque ita, ut non modo criminis genus omne conceptis verbis prohiberet, sed etiam pœnas divinitus a scelerum auctoribus expetitas quasi digito indicaret (primum enim hoc posuit, Deum unum esse, cujus sese rebus in omnibus po- testas exerat, cum vis ipsius omnia permeet: ni- hil eum prorsus latere, quod in terris ab homini- bus obscure licet occulteque fiat : imo non ea tan- tum, quæ reipsa fiant, sed etiam quæ futura sint, ei cognita jam esse alque perspecta): quæ cuin ille tam accurrate persequeretur, et in omnium oculis collocaret, simul hoc profecto docuit, nullum om- nino scelus, vel animo tantum et cogitatione con- ceptum, nedum ut reipsa patratum, divini oculi aciem effugere posse: quem in finem, summi Nu- minis potestatem tota passim lege commonstrat. Inde igitur auspicatus, ostendit continuo, si nos tantum excipias, invectam ab reliquis omnibus deorum esse multitudinem, cum tamen ista collu- vie longe potentiores illi ipsi sint, qui divinos ei- dem bonores frustra stolideque tribuant. Nam quæ vel ex lapide, vel ex ligno simulacra conflaverint, imagines illorum esse dictitant, qui aliquid ducen- de vitæ commodum invenerint, quosque suis ipsi- met oculis omni sensų carere vident, eos flexo quo- que genu venerantur. quidem eo potissimum, quod alicujus rei auctores fuerint, ad hanc divini- talis opinionem adduci, prorsus insani capitis est : quippe qui ex iis duntaxat, quæ procreata jam erant, inter sese nonnulla conjunxerint, atque uti- li.at's aliquid afferre posse ostenderint, at molitio- nem eorum ne attigerint quidem. Vecordis igitur ac dementis fuerit, huic hominum generi divinitatem aflingere. Enimvero superioribus illis longe soler- tiores hodie quamplurimos, ac rerum cognitione præstantiores invenias, quos ab istis proinde tan- quam deos coli oportebit. Atque hi numinum ficto- res et architecti Græcorum sapientissimi audire vo- Iunt. Quid enim Ægyptiorum dicam, aliorumque similium, qui in feris, serpentibus ac spurcissimis animantibus spe omni collocata, eas divinis hono- ribus atque sacrificiis non viventes modo, sed etiam mortuas prosequuntur?) Ilis, inquam, omnibus le- gislator ille noster, uti sapientissimus erat, atque a Deo rerum ad omnium cognitionem factus, dili- genter expensis, inexpugnabili quodam vallo et quod vel Quod autem sequitur, per quamdam adjunctum videtur. Ego nihil muto, nec quidquam deesse arbitror: sequentes enim accusativi ad particip. xovou referuntur. usque verba, quæ habentur A. ult., parenthesi includendus est. Est autem idem fere C Recte, nisi quod paulo rarius videtur. (57) Ενδεικτικῶς. Aristeas uterque, ενδίκως. (58) Προϋπέδειξε γάρ. Totus hic locus, ad illa (59) Είτε γάρ. Aristeas, εἴ τι γάρ, longe melius. (60) Καὶ προσαπέδειξαν, etc. Aristeas uterque, (61) Τοιγαροῦν. Arist., οὖν, mclius.

γονται δέ τινες παρ' αὐτοῖς ὄνομα Ἐσσαῖοι, πλῆθος ὑπὲρ τετρακισχιλίους (κατ' ἐμὴν δόξαν, οὐκ ἀκριβεῖ τύπῳ διαλέκτου Ἑλληνικῆς), παρώνυμοι οσιότητος ἐπειδὴ κάν τοῖς μάλιστα θεραπευταὶ Θεοῦ γεγόνασιν, οὐ ζῶα καταθύοντες, ἀλλ᾽ ἱεροπρεπεῖς τὰς ἑαυτῶν διανοίας κατασκευάζειν ἀξιοῦντες. Οὗτοι τὸ μὲν πρώτ τον κωμηδὸν οἰκοῦσι, τὰς πόλεις εκτρεπόμενοι διὰ τὰς τῶν πολιτευομένων χειροήθεις ἀνομίας (94)· εἰδότες ἐκ τῶν συνόντων, ὡς ἀπὸ ἀέρος φθοροποιοῦ νόσον ἐγγινομένην προσβολήν ψυχαῖς ἀνίατον. Ων οἱ μὲν γεηπονοῦντες, οἱ δὲ τέχνας μετιόντες, ὅσαι συνεργάτιδες εἰρήνης, ἑαυτούς τε καὶ τοὺς πλησιά ζοντας ὠφελοῦσιν· οὐκ ἄργυρον καὶ χρυσὸν θησαυ- ροφυλακοῦντες, οὐδ᾽ ἀποτομές γῆς μεγάλας κτώμε- ναι, δι' ἐπιθυμίαν προσόδων, ἀλλ᾽ ὅσα πρὸς τὰς ἀναγ καίας τοῦ βίου χρείας ἐκπορίζονται (95). Μόνοι γάρ ἐξ ἁπάντων σχεδὸν ἀνθρώπων ἀχρήματοι καὶ ἀκτή- ματοι αὐτοὶ γεγονότες (ἐπιτηδεύσει (96) τὸ πλεῖον ἡ ἐνδείᾳ εὐτυχίας), πλουσιώτατοι νομίζονται, τὴν ὀλιγοδέειαν καὶ εὐκολίαν, ὅπερ ἐστὶν, κρίνοντες περ ριουσίαν. Βελῶν, ἢ ἀκόντων, ἢ ξιφιδίων, ἢ κράνους, ἢ θώρακος, ἢ ἀσπίδος, οὐδένα παρ' αὐτοῖς ἂν εὔροις δημιουργόν, οὐδὲ συνόλως ὁπλοποιὸν, ἢ μηχανοποιόν, ἤ τι τῶν κατὰ πόλεμον ἐπιτηδεύοντα (97). 'Αλλ' οὐδ᾽ ὅσα κατ᾽ εἰρήνὴν εὐόλισθα εἰς κακίαν· ἐμπορίας γὰρ, ἢ καπηλείας, ἢ ναυκληρίας, οὐδ᾽ ὄναρ ἴσασι, τὰς εἰς πλεονεξίας ἀφορμὰς ἀποδιοπεμπούμενοι. Δοῦλός τε παρ' αὐτοῖς οὐδὲ εἷς ἐστιν, ἀλλ᾽ ἐλεύθεροι πάντες, ἀνθυπουργοῦντες ἀλλήλοις, καταγινώσκουσί τε τῶν δεσποτῶν, οὐ μόνον ὡς ἀδίκων, ισότητα (98) λυμαι- νομένων, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀσεβῶν, θεσμὸν φύσεως αναι φούντων, ἢ, πάντας ὁμοίως γεννήσασα καὶ θρέψασα μητρὸς τρόπον, ἀδελφοὺς γνησίους, οὐ λεγομένους, ἀλλ᾽ ὄντας ὄντως ἀπειργάσατο· ὧν τὴν συγγένειαν ἡ επίβουλος πλεονεξία παρευημερήσασα διέσεισεν (99), ἀντ᾽ οἰκειότητος ἀλλοτριότητα, καὶ ἀντὶ φιλίας ἔχθραν ἐργασαμένη. Φιλοσοφίας τε (1) τὸ μὲν λογικόν, ὡς οὐκ ἀναγκαῖον εἰς κτῆσιν ἀρετῆς (2)· τὸ δὲ φυσικὸν, ὡς μείζον ἢ κατὰ ἀνθρωπίνην φύσιν, μετεωρολέσχαις ἀπολιπόντες, πλὴν ὅσον αὐτοῦ περὶ ὑπάρξεως Θεοῦ, καὶ τῆς τοῦ παντός γενέσεως φιλοσοφεῖται· τὸ ἠθικὸν εὖ μάλα διαπονοῦσιν, ἀλείπταις χρώμενοι τοῖς πα τρῴοις νόμοις, οὓς ἀμήχανον ἀνθρωπίνην ἐπινοῆσαι ψυχὴν ἄνευ κατοχῆς ἐνθέου. Τούτους ἀναδιδάσκονται μὲν καὶ παρὰ τὸν ἄλλον χρόνον, ἐν δὲ ταῖς ἑβδόμαις διαφερόντως. Ἱερὰ γὰρ ἡ ἑβδόμη νενόμισται, καθ' ην σημαντικός χειροήθεις χειροήθης, Εκπορίζονται. ἐκπορίζοντες, εὐτυχίας ἔνδεια, το ἀπὸ τῆς ὁσιότητος. ἢ τῶν κατὰ πόλεμον ἐπιτηδεύματα, Ισιότητα. φιλοσοφία; δέ. λογοθήραις, PRÆPAR. EVANG. LIB. VIII. tum A Apud eos genus quoddam hominum est, plus quatuor D men elegans, planeque vocis usus. Est enim, ut videtur, improbitas quæ facile usu quodam mutuoque consortio, vitæ hominum ac moribus adhærescat. Ita quod animan- tis, aut personæ proprium est, id virtuti vitioque tribuitur. (9:) Excus., re- clius. pres inentem ejus assequatur, dum hæc ita red- dit, et propter vitæ institutum divites habentur ma- gis, quam ob rerum copiam. An rum abundantia est? millia, Essos vocant, hoc est a sanctitate (non satis tainen, ut mihi quidem vide- tur, ad Græci vocabuli rationem accurate), quod præcipua Deum inter omnes religione venerentur, non jai victimas immolando, sed mentes ipsi suas, uti bomines sanctimoniæ professores decet, quain studiosissime informando. Ac primum quidem illi vicatim habitantes, sese ab urbibus segregant, cb facilia nimium et quotidiana oppidanorum vitia, cum probe intelligant, ex eorum quibuscum ver- semur usu, veluti ex corrupto pestiferoque cœlo morbum, ita contagionem iusanabilem in animum redundare. Alii colendis agris, alii pacis et otii sociis artibus factitandis occupati, ita cum suæ, B eorum etiam, qui ad sese ventitant, utilitati serviunt, ut nec argenti aurique thesauros recon- dant, nec immensa prædia fructuum ampliorum cupiditate possideant, sed ea modo comparent, quæ tolerandæ vitæ necessitas postulat. Soli enim ex omnibus prope hominibus, sine pecunia, sine pos- sessionibus (quibus tamen cos voluntas sua potius ' et instituti ratio quam iniquior fortuna spoliavit ), habentur locupletissimi, dum in usu rerum modico atque parabili sitam esse, uti est, veræ abundantiæ rationem intelligunt. Non telorum apud eos, non ja- culorum, non pugionum aut galearum, non lori- carum aut scutorum, denique non armorum cujusvis generis,aut machinæ cujusquam bellica fa- brun ullum reperias. Iuno nec eorum quidquam moliuntur, quorum, ut pacis amica sint, facilis ta- men ad improbitatem lapsus esse queat. Itaque de mercatura, cauponaria, navicularia ne per somnium quidem cogitant, pabula cupiditatis omnia longe liberi longius amandantes. Servus apud eos nemo, omnes: mutuam sibi navant operam : dominatus genus omne damnant, non modo quod injustus, æqualitate tollenda, sed etiam quod impius convel- lenda naturæ lege videatur. Nos enim ab ea, tan- quam a communi parente, procreatos atque educatos omnes, germanos proinde fratres, non verbo te- mus, sed reipsa constitutos esse : quam tamen co- gnationem insidiatrix.illa cupiditas, læto rerum suc- cessu felicior, alienationem pro necessitudine, pro benevolentia odium invehendo, distraxit. Philoso- phiæ partem eam, quæ in disserendi ratione versa - C corrigendus videtur excus., apud quem minus recte legi existimo, quod tamen etiam ferri potest. tur, mutilam quam tametsi legisse interpres videtur, tamen edidit hiantemque senteutiam. ticulam, qua sæpissime in disjunctissimis etiam vel argumentis, vel partibus copulandis uti solet. Ex- cusus tamen leg. cus. et recte. (94) Χειροήθεις ανομίας. Novus, opinor, sed ta- (96) Επιτηδεύσει, etc. Vide num Philonis inter- (97) Εἴ τι τῶν κατὰ πόλεμεν ἐπιτηδεύοντα. Hinc (98) Ισότητα. Melius quam, ut in excuso legi- (99) Διέσεισεν. Vocem hanc in excuso repone; (1) Φιλοσοφίας τε. Amal Thucydidles hanc par- (2) Ὡς κτῆσιν ἀρετῆς. Post ἀρετῆς addit es-

γονται δέ τινες παρ' αὐτοῖς ὄνομα Ἐσσαῖοι, πλῆθος ὑπὲρ τετρακισχιλίους (κατ' ἐμὴν δόξαν, οὐκ ἀκριβεῖ τύπῳ διαλέκτου Ἑλληνικῆς), παρώνυμοι οσιότητος ἐπειδὴ κάν τοῖς μάλιστα θεραπευταὶ Θεοῦ γεγόνασιν, οὐ ζῶα καταθύοντες, ἀλλ᾽ ἱεροπρεπεῖς τὰς ἑαυτῶν διανοίας κατασκευάζειν ἀξιοῦντες. Οὗτοι τὸ μὲν πρώτ τον κωμηδὸν οἰκοῦσι, τὰς πόλεις εκτρεπόμενοι διὰ τὰς τῶν πολιτευομένων χειροήθεις ἀνομίας (94)· εἰδότες ἐκ τῶν συνόντων, ὡς ἀπὸ ἀέρος φθοροποιοῦ νόσον ἐγγινομένην προσβολήν ψυχαῖς ἀνίατον. Ων οἱ μὲν γεηπονοῦντες, οἱ δὲ τέχνας μετιόντες, ὅσαι συνεργάτιδες εἰρήνης, ἑαυτούς τε καὶ τοὺς πλησιά ζοντας ὠφελοῦσιν· οὐκ ἄργυρον καὶ χρυσὸν θησαυ- ροφυλακοῦντες, οὐδ᾽ ἀποτομές γῆς μεγάλας κτώμε- ναι, δι' ἐπιθυμίαν προσόδων, ἀλλ᾽ ὅσα πρὸς τὰς ἀναγ καίας τοῦ βίου χρείας ἐκπορίζονται (95). Μόνοι γάρ ἐξ ἁπάντων σχεδὸν ἀνθρώπων ἀχρήματοι καὶ ἀκτή- ματοι αὐτοὶ γεγονότες (ἐπιτηδεύσει (96) τὸ πλεῖον ἡ ἐνδείᾳ εὐτυχίας), πλουσιώτατοι νομίζονται, τὴν ὀλιγοδέειαν καὶ εὐκολίαν, ὅπερ ἐστὶν, κρίνοντες περ ριουσίαν. Βελῶν, ἢ ἀκόντων, ἢ ξιφιδίων, ἢ κράνους, ἢ θώρακος, ἢ ἀσπίδος, οὐδένα παρ' αὐτοῖς ἂν εὔροις δημιουργόν, οὐδὲ συνόλως ὁπλοποιὸν, ἢ μηχανοποιόν, ἤ τι τῶν κατὰ πόλεμον ἐπιτηδεύοντα (97). 'Αλλ' οὐδ᾽ ὅσα κατ᾽ εἰρήνὴν εὐόλισθα εἰς κακίαν· ἐμπορίας γὰρ, ἢ καπηλείας, ἢ ναυκληρίας, οὐδ᾽ ὄναρ ἴσασι, τὰς εἰς πλεονεξίας ἀφορμὰς ἀποδιοπεμπούμενοι. Δοῦλός τε παρ' αὐτοῖς οὐδὲ εἷς ἐστιν, ἀλλ᾽ ἐλεύθεροι πάντες, ἀνθυπουργοῦντες ἀλλήλοις, καταγινώσκουσί τε τῶν δεσποτῶν, οὐ μόνον ὡς ἀδίκων, ισότητα (98) λυμαι- νομένων, ἀλλὰ καὶ ὡς ἀσεβῶν, θεσμὸν φύσεως αναι φούντων, ἢ, πάντας ὁμοίως γεννήσασα καὶ θρέψασα μητρὸς τρόπον, ἀδελφοὺς γνησίους, οὐ λεγομένους, ἀλλ᾽ ὄντας ὄντως ἀπειργάσατο· ὧν τὴν συγγένειαν ἡ επίβουλος πλεονεξία παρευημερήσασα διέσεισεν (99), ἀντ᾽ οἰκειότητος ἀλλοτριότητα, καὶ ἀντὶ φιλίας ἔχθραν ἐργασαμένη. Φιλοσοφίας τε (1) τὸ μὲν λογικόν, ὡς οὐκ ἀναγκαῖον εἰς κτῆσιν ἀρετῆς (2)· τὸ δὲ φυσικὸν, ὡς μείζον ἢ κατὰ ἀνθρωπίνην φύσιν, μετεωρολέσχαις ἀπολιπόντες, πλὴν ὅσον αὐτοῦ περὶ ὑπάρξεως Θεοῦ, καὶ τῆς τοῦ παντός γενέσεως φιλοσοφεῖται· τὸ ἠθικὸν εὖ μάλα διαπονοῦσιν, ἀλείπταις χρώμενοι τοῖς πα τρῴοις νόμοις, οὓς ἀμήχανον ἀνθρωπίνην ἐπινοῆσαι ψυχὴν ἄνευ κατοχῆς ἐνθέου. Τούτους ἀναδιδάσκονται μὲν καὶ παρὰ τὸν ἄλλον χρόνον, ἐν δὲ ταῖς ἑβδόμαις διαφερόντως. Ἱερὰ γὰρ ἡ ἑβδόμη νενόμισται, καθ' ην σημαντικός χειροήθεις χειροήθης, Εκπορίζονται. ἐκπορίζοντες, εὐτυχίας ἔνδεια, το ἀπὸ τῆς ὁσιότητος. ἢ τῶν κατὰ πόλεμον ἐπιτηδεύματα, Ισιότητα. φιλοσοφία; δέ. λογοθήραις, PRÆPAR. EVANG. LIB. VIII. tum A Apud eos genus quoddam hominum est, plus quatuor D men elegans, planeque vocis usus. Est enim, ut videtur, improbitas quæ facile usu quodam mutuoque consortio, vitæ hominum ac moribus adhærescat. Ita quod animan- tis, aut personæ proprium est, id virtuti vitioque tribuitur. (9:) Excus., re- clius. pres inentem ejus assequatur, dum hæc ita red- dit, et propter vitæ institutum divites habentur ma- gis, quam ob rerum copiam. An rum abundantia est? millia, Essos vocant, hoc est a sanctitate (non satis tainen, ut mihi quidem vide- tur, ad Græci vocabuli rationem accurate), quod præcipua Deum inter omnes religione venerentur, non jai victimas immolando, sed mentes ipsi suas, uti bomines sanctimoniæ professores decet, quain studiosissime informando. Ac primum quidem illi vicatim habitantes, sese ab urbibus segregant, cb facilia nimium et quotidiana oppidanorum vitia, cum probe intelligant, ex eorum quibuscum ver- semur usu, veluti ex corrupto pestiferoque cœlo morbum, ita contagionem iusanabilem in animum redundare. Alii colendis agris, alii pacis et otii sociis artibus factitandis occupati, ita cum suæ, B eorum etiam, qui ad sese ventitant, utilitati serviunt, ut nec argenti aurique thesauros recon- dant, nec immensa prædia fructuum ampliorum cupiditate possideant, sed ea modo comparent, quæ tolerandæ vitæ necessitas postulat. Soli enim ex omnibus prope hominibus, sine pecunia, sine pos- sessionibus (quibus tamen cos voluntas sua potius ' et instituti ratio quam iniquior fortuna spoliavit ), habentur locupletissimi, dum in usu rerum modico atque parabili sitam esse, uti est, veræ abundantiæ rationem intelligunt. Non telorum apud eos, non ja- culorum, non pugionum aut galearum, non lori- carum aut scutorum, denique non armorum cujusvis generis,aut machinæ cujusquam bellica fa- brun ullum reperias. Iuno nec eorum quidquam moliuntur, quorum, ut pacis amica sint, facilis ta- men ad improbitatem lapsus esse queat. Itaque de mercatura, cauponaria, navicularia ne per somnium quidem cogitant, pabula cupiditatis omnia longe liberi longius amandantes. Servus apud eos nemo, omnes: mutuam sibi navant operam : dominatus genus omne damnant, non modo quod injustus, æqualitate tollenda, sed etiam quod impius convel- lenda naturæ lege videatur. Nos enim ab ea, tan- quam a communi parente, procreatos atque educatos omnes, germanos proinde fratres, non verbo te- mus, sed reipsa constitutos esse : quam tamen co- gnationem insidiatrix.illa cupiditas, læto rerum suc- cessu felicior, alienationem pro necessitudine, pro benevolentia odium invehendo, distraxit. Philoso- phiæ partem eam, quæ in disserendi ratione versa - C corrigendus videtur excus., apud quem minus recte legi existimo, quod tamen etiam ferri potest. tur, mutilam quam tametsi legisse interpres videtur, tamen edidit hiantemque senteutiam. ticulam, qua sæpissime in disjunctissimis etiam vel argumentis, vel partibus copulandis uti solet. Ex- cusus tamen leg. cus. et recte. (94) Χειροήθεις ανομίας. Novus, opinor, sed ta- (96) Επιτηδεύσει, etc. Vide num Philonis inter- (97) Εἴ τι τῶν κατὰ πόλεμεν ἐπιτηδεύοντα. Hinc (98) Ισότητα. Melius quam, ut in excuso legi- (99) Διέσεισεν. Vocem hanc in excuso repone; (1) Φιλοσοφίας τε. Amal Thucydidles hanc par- (2) Ὡς κτῆσιν ἀρετῆς. Post ἀρετῆς addit es-

Α αὖθις· σιωπήσας καὶ ἑλκύσας τὸ τόξον, ἔβαλε, καὶ τὸν ὄρνιθα πατάξας ἀπέκτεινεν. ᾿Αγανακτοῦντος δὲ τοῦ μάντεως καί τινων ἄλλων, καὶ καταρωμένων αὐτῷ· Τί μαίνεσθε, ἔφη, κακοδαίμονες; Εἶτα τὸν ὄρνιθα λαβὼν εἰς τὰς χεῖρας· Πῶς γὰρ οὗτος, ἔφη, τὴν αὐτοῦ σωτηρίαν οὐ προειδώς, περὶ τῆς ἡμετέρας ἡμῖν πορείας ἄν τι ὑγιὲς ἀνήγγειλεν ; Εἰ γὰρ ἐδύ νατο προγινώσκειν τὸ μέλλον, εἰς τὸν τόπον τοῦτον οὐκ ἂν ἦλθε, φοβούμενος μή τοξεύσας αὐτὸν ἀπο κτείνῃ Μοσόμαμος ὁ Ἰουδαῖος. Καὶ ταῦτα μὲν ὁ Ἑκαταῖος. Τu Κλέαρχος Σολεὺς ἔγραψε διάφορα, Οστᾶ ἓξ καὶ εἴκοσι εἶναί φησιν ὁ Σολεύς Κλέαρχος, εἷς τῶν ᾿Αριστοτέ- λους μαθητῶν. Περὶ γραφῶν, Περὶ παροιμιών, περιπατητικόν Περὶ σκελετῶν. Κλέαρχος, ὁ ᾿Αριστοτέλους ὢν μαθη- τῆς, καὶ τῶν ἐκ τοῦ Περιπάτου φιλοσόφων οὐδενὸς δεύτερος. ἐν τῷ πρώτῳ Περὶ ὕπνου βιβλίῳ, φησὶν Αριστοτέλην τὸν διδάσκαλον αὐτοῦ, περί τινος ἀν δρὸς Ἰουδαίου ταῦτα ἱστορεῖν, αὐτὸν τὸν λόγον Αρι- στοτέλει παρατιθείς. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε. Κλεάρχου περὶ τῶν αὐτῶν, ἀπὸ τοῦ α' τῶν Περὶ ὕπνων. Κλέαρχος δὲ (78) ὁ Περιπατητικός φιλόσοφος ἐκ τῷ πρώτῳ Περὶ ὕπνου βιβλίῳ Αριστοτέλει τῷ φιλο σόφῳ τοιόνδε τινὰ περὶ Ἰουδαίων ἀνατίθησι λόγον, ὧδε πρὸς ῥῆμα γράφων· . Ἀλλὰ τὰ μὲν πολλὰ μακρόν ἂν εἴη λέγειν· ὅσα δὲ ἔχει τῶν ἐκείνου θαυμασιότητά τινα καὶ φιλοσοφίαν, ὁμοίως διελθεῖν οὐ χεῖρον. Σα φῶς δ᾽ ἴσθι (79), εἶπεν, Ὑπεροχίδη, θαυμαστὸν καὶ ὀνείροις ἴσα σοι δόξω λέγειν. Καὶ ὁ Ὑπεροχίδης εὐλα βούμενος · Δι᾿ αὐτὸ γὰρ, ἔφη, τοῦτο καὶ ζητοῦμεν ἀκοῦσαι πάντες. Οὐκοῦν, εἶπεν ὁ ᾿Αριστοτέλης, κατὰ τὸ τῶν ῥητορικῶν παράγγελμα, γένος αὐτοῦ πρῶτον διέλθωμεν· ἵνα μὴ ἀπειθῶμεν τοῖς τῶν ἀπαγγε λιῶν (80) διδασκάλοις. Λέγε, εἶπεν ὁ Ὑπεροχίδης, οὕτως εἰ δοκεῖ (81). Ἐκεῖνος τοίνυν τὸ μὲν γένος ἦν Ἰουδαῖος ἐκ τῆς Κοίλης Συρίας. Οὗτοι δ' εἰσὶν ἀπό γονοι τῶν ἐν Ἰνδοῖς Καλανῶν (82), παρὰ δὲ Σύρος Ἰουδαίων, τούνομα λαβόντων ἀπὸ τοῦ τόπου. Προσα γορεύεται γὰρ ἂν κατοικοῦσι τόπον Ἰουδαία· τὸ δὲ τῆς πόλεως αὐτῶν ὄνομα πάνυ σκολιόν ἐστιν· Ἱερου σαλήμ (85) γὰρ αὐτὴν καλοῦσιν. Οὗτος οὖν ὁ ἄνθρω πος ἐπιξενούμενος τοῖς πολλοῖς, κἂν τῶν ἄνω τόπων εἰς τοὺς ἐπιθαλαττίους υποκαταβαίνων, Ἑλληνικὸς ἦν οὐ τῇ διαλέκτῳ μόνον, ἀλλὰ καὶ τῇ ψυχῇ . Καὶ τότε διατριβόντων ἡμῶν περὶ τὴν ᾿Ασίαν, παραβαλὼν εἰς αὐτοὺς τοὺς τόπους ἄνθρωπος ἐντυγχάνει ἡμῖν τε καί τισιν ἑτέροις τῶν σχολαστικών, πειρώμενος αυ τῶν τῆς σοφίας. ὡς δὲ πολλοῖς (84) τῶν ἐν παιδεία σοι εἰπεῖν, Υπεροχίδη. καλοῦνται δὲ, ὥς φασιν, οἱ φιλόσο φοι, παρὰ μὲν Ἰνδοῖς Καλανοί, παρὰ δὲ Σύροις Ἰουδαῖοι, τοὔνομα λαβόντες ἐπὶ τοῦ τόπου. ἱερὸν Σολομῶνος, ἑ. π. συνῳκειοῦντο,quæ - APOLOGETICA. EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS II. simulque respondet, si quidem ibi resideret, om- nibus etiam ut eo in loco hærerent expedire ; sin protinus volando contenderet, porro pergerent ipsi quoque; sin denique retro, retro similiter illi redirent. Judæus nihil contra, sed intento arcu jaculatur, avemque configit. Hic indignante gra- viter augure, aliisque nonnullis, ipsique una diras imprecantibus : Quid, inquit, miseri, usque adeo furitis? simulque in manus sumpta volucre: Istane potuit, obsecro, quæ vitæ ipsa suæ providere non potuit, sani quidquam de suscepto a nobis itinere prænuntiare? Enimvero si prænosse futurum potuisset, nunquam utique hunc in locum venisset, ne, Mosomami Judæi sagittis confixa moreretur. › Hactenus Hecatæus. CAPUT V. De iisdem, ex primo Clearchi, de somno. At Clearchus, peripateticus philosophus, libro primo De somno, Aristotelem de Judæis in eum, qui sequitur, modum loquentem inducit: Longum esset, inquit, narrare quam plurima : sed quidquid hoc in homine admirationis aliquid habere, ac philosophum sapere videbitur, eodem modo perse- qui nihilominus utile fuerit. Tibi autem, Hypero- chida, res plane admirabiles, somniorumque per- similes referri abs me, sat scio, videbuntur. Cui Hyperochides verecunde : Quippe hæc enim, inquit, ipsa causa nobis omnibus audiendi appetitum ciet. Ergo, subjicit Aristoteles : Genus hominis, ut præci- piunt rhetores, in primis aperiamus, ne scilicet non auditi a nobis esse narrationum magistri vi- deantur. vero, uti libuerit, inquit Hyperochi- dles. Ille ergo gente Judaeus erat, ex Cclesyria. Hi porro a Calanis Indiæ populis originem ducunt, qui apud Syros Judæorum nomen a loco accepere. Quæ enim ab iis regio incolitur, Judæam vulgo nominant. Urbis autem ipsorum nomen tortuosum admodum et impeditum est, Hierusalem enim voca- tur. Is, cum a plerisque hospitio exciperetur, et a superioribus partibus ad maritima loca descen- deret, non sermone tantum, sed etiam animo Græcus erat. Nobis ergo tum in Asia forte degentibus accidit, ut eadem appulsus ad loca, nobiscum aliquandiu, simulque cum aliis qui dicis tantum causa Platonem audierit, quo de multa Suidas : sed ille, quem ita verbo uno per- stringit, Solensis erat, id est, Solis in Cilicia oriundus, Aristotelis discipulus. Pollux lib. ut, cap, : Εjus sepe meminit Athenaeus, eique varia tribuit opera, ut libro vit, item- que ubi et fuisse ait : et lib. rx, Quo ex opere illud fuerit, quod a Polluce laudatur. De somno eum- dem scripsisse, præter Eusebium nostrum Josephus auctor est, lib. cont. Apicnem, pag. 1047, edit. Græco-L. inquit, Tum Aristotelis verba subjun- fit, illa ipsa, quæ describit Eusebius. Meminit et B C D Clemens Alexandrinus, infr. pag. 410. ductu orationis, babilius, quo nonnihil a recta voce deflectit. Infra pag. Eupolemus argutam hujus vocis notatio- pem comminiscitur, quasi ut Sa- łomonici templi nomen in urbem ipsam corrupto vocabulo redundarit. longe aliam sententiam emi ciunt quasi eo libentius sua cum illis communi - caret, quo plures eruditione præstantes conveni - rent. (78) Κλέαρχος δέ. Clearchus hic, non Ponticus, (79) Σαφῶς· δ' ίσθι, etc. Joseph, ὡς σαφῶς δέ (80) Απαγγελιών. Joseph. ἐπαγγελιών. (81) Οὕτως εἰ δοκεῖ. Joseph. ὅ τί σοι δοκεῖ. (82) Καλανών. Joseph. φιλοσόφων. Tum longiore (85) Ἱερουσαλήμ. Joseph. Ἱεροσαλύμην, eo pre- (84) Ὡς δὲ πολλοῖς, etc, Joseph. ὡς δὲ πολλοὶ το

Α διαλέκτους, ἱστορήσαντος· ἐν τῇ λεχθείσῃ περὶ τῶν Ασσυρίων γραφῇ ὁ μικρῷ πρόσθεν δηλωθεὶς συ γραφεὺς τὰ ὅμοια μαρτυρεί, λέγων ὧδε· Ἐντὶ δ᾽ οἱ (12) λέγουσι τους πρώτους ἐκ γῆς ἀνασχόντας (13), ῥώμῃ τε καὶ μεγέθει χαυνωθέντας, καὶ δὴ θεῶν κατα- φρονήσαντας ἀμείνονας εἶναι, πύργων τύρσιν (14) ἠλίβατον ἀείρειν, ἵνα νῦν Βαβυλών ἐστιν· ἤδη τε ἆσσον εἶναι τοῦ οὐρανοῦ· καὶ τοὺς ἀνέμους, θεοῖσι βωθέοντας (15) ανατρέψαι περὶ αὐτοῖσι τὸ μηχάνημα· τοῦ δῆτα (16) ἐρείπια λέγεσθαι Βαβυλῶνα. Τέως δὲ όντας ὁμογλώσσους ἐκ θεῶν (17) πολύθρα (18) φωνὴν ἐνείκασθαι, μετὰ δὲ Κρόνῳ (19) τε καὶ Τιτήνι συστῆναι πόλεμον. · Ὁ δὲ τόπος ἐν ᾧ τὸν πύργον ᾠκοδόμησαν, νῦν Βαβυλὼν καλεῖται διὰ τὴν σύγχυσιν τοῦ περὶ τὴν διάλεκτον πρῶτον ἐναργοῦς. Ἑβραῖοι γὰρ τὴν σύγχυσιν Βαβέλ καλοῦσι. ‹ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΕ'. Ὡς καὶ ἕτεροι πλείους ἐμνήσθησαν τοῦ αὐτοῦ, ἐν τῇ, εντί, λέγουσι ἐκ γῆς, πύργων τύρσιν, εἰσο- σε σωθέοντας, εἰς θέοντας, εἰσθέοντας. Μετὰ δὲ Κρό., ἀπὸ τῆς Ἰωσήπου Αρχαιολογίας. Περὶ δὲ τοῦ πύργου (20) τούτου καὶ τῆς ἀλλοφωνίας τῶν ἀνθρώπων μέμνηται καὶ Σιβύλλα λέγουσα οὕτως· • Πάντων ὁμοφώνων ὄντων τῶν ἀνθρώπων, πύργου ᾠκοδόμησάν τινες ὑψηλότατον, ὡς ἐπὶ τὸν οὐρανὸν ἀναβησόμενοι δι' αὐτοῦ. Οἱ δὲ θεοὶ ἀνέμους ἐπιπέμ ψαντες ἀνέτρεψαν τὸν πύργον, καὶ ἰδίαν ἑκάστῳ φω νὴν ἔδωκαν, καὶ διὰ τοῦτο Βαβυλῶνα συνέβη κλη- θῆναι τὴν πόλιν. » Περὶ δὲ τοῦ πεδίου τοῦ λεγομένου Σεναὰρ ἐν τῇ Βαβυλωνία χώρα μνημονεύει Εστιαῖος λέγων οὕτως· « Τῶν δὲ ἱερέων τοὺς διασωθέντας, τὰ τοῦ Ἐνυαλίου (21) Διὸς ἱερώματα λαβόντας, εἰς Σε ναὰρ τῆς Βαβυλωνίας ἐλθεῖν· σκίδνανται (22) δὴ τὸ λοιπὸν ἐντεῦθεν ὑπὸ τῆς ὁμογλωσσίας (25), τὰς συν- οικίας ποιησάμενοι πανταχοῦ, καὶ γῆν ἕκαστοι κατ ελάμβανον τὴν ἐντυχοῦσαν. » Εννελίου, Ενυάλιος Ενυάλιος, "Αρειος, Ηλιακ. α', Τον βωμόν, εἰσὶν Ηλείων οἱ ὀνομάζουσιν Αρείου Διός. Λέγουσι δὲ οἱ αὐτοὶ οὗτοι, καὶ ὡς ὑιω νόμαος ἐπὶ τοῦ βωμοῦ τούτου θύοι τῷ ᾿Αρείῳ Διΐ. γλωσσίας, EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS II. APOLOGETICA. - 70% sione narratur, is quem paulo ante nominavi, re- rum Assyriarum scriptor his verbis confirmavit : Sunt etiam, inquit ille, qui primos homines e terra natos, cum et viribus et corporis mole con- fiderent, potentiamque Superis ipsis majorem af- fectarent, immensæ altitudinis turrim, ubi nunc sita Babylon est, molitos esse dicant; quæ cum jam propius abesset a cœlo, ventos ipsos navata diis opera, vastam et immanem eorum in capita substructionem effudisse, cujus ex collapse rude- ribus ea, quam Babylonem vocant, exstiterit. Ho- mines porro, quorum ad id tempus una eadem- que lingua fuerat, multiplicem ac discrepantem ex eo vocem emisisse, ac postmodum Saturnum inter ac Titana bellum esse conflatum. › Cæte- rum locus, in quo turrim excitabant, hodie Baby- lon nominatur, propter eam, quæ contigit, purioris ante illustriorisque sermonis confusionem : Hebræis enim confusio Babel est. CAPUT XV. B Mullos etiam alios ejusdem meminisse, ex Josephi Antiquitatibus. Atque hujus etiam turris, et linguarum inter ho- mines divortii hunc in modum Sibylla meminit: • Cum eatenus eadem lingua universi homines ute- rentur, altissimam turrim ædificare nonnulli cœ- perunt, qua scilicet in cœlum usque conscende- rent. At dii ventis immissis turrim evertere, ac loquelam singulis propriam tribuere, quo factum, ut ea civitas Babylon vocaretur. Ejus quoque agri, quem Senaar nominant, in Babylonia regio ne siti mentionem Hestiæus facit his verbis: • Sa- cerdotibus, qui exitium effugerant, raptis secum Jovis Enyalii sacris, in Senaar Babyloniæ agrum sese primum receperunt; inde vero quaqua terrarum dissipantur, ac prout communem hi aut illi forte linguam sortiti erant, communia quoque domicilia passim collocant, oblatam quique casu regionem occupantes. » Alexandr. lib. contra Julian., fol. B codic. mia- nuscr., edit. autem Graeco-L. p. 9, ubi ex nostro corrigendum ac nutandum in quod Ionicum est, et of ante collocandum. apud Cyrill. unde plurimum ei lucis. (unde majore vitio exstiterat) merum esse glossema, quod Ionicam poeticamque vα cem, explicaret. Vestigium ejus iui Cyrillo nullum. Cyrillo manuscr. mixtim et confuse leguntur, unde Borbonius fecit vel potius derunt; verte si libet, Deorum consilio, numine, vo- luntate. conjecturam Cyrillus. ~ (19) etc. Hæc apud Cyrillum non C D habentur multo minus quæ sequuntur: sunt enim Eusebii, non Abydeni. paulo ante locum Abydeni, laudat Cyrillus ex Alexandro Polyhistore. At Joseph. perperam ut videtur. quidem Mars fere dicebatur : hoc tamen cogno- mentum Baccho non invidit, ut constat ex Macro- bio Saturn. lib. 1, c. initio. Cur invideret Jovi ? Atque is, si minus certe dictus reperitur apud Pausaniam, pag. 101. inquit, Neutrum in Jove cognomentum doctissimus Ġyral- dus agnoscit. choant apud Josephum, cujus et verba sunt, non Hestiaei. utrumque recto sensu probari potest. (12) Ἐντὶ δ' οἴ. Hæc ipsa laudantur a B. Cyrillo (15) Ἐκ γῆς ἀνασχ. Recte. Itaque reponendum (14) Πύργων τύρσιν. Satis intelligebam πύργον (15) Θεοῖσι βωθέοντας. Optime : quæ voces in (16) Δῆτα. Malim cum Cyrillo τοῦ δὴ τά. (17) Ἐκ Θεῶν. Duæ voces interpretanti exci- (18) Πολύθρα. Conjeceram πολύθροον, firmat (20) Περὶ δὲ τοῦ πυρ. Josephus loco citato. Quæ (21) Του Ενυαλίου. Male editum erat τῆς Ἐνυ. (22) Σκίδνανται. Sequentia caput sextum in- (25) Τῆς ὁμογλωσσίας. Joseph. contra, άλλο

ΙΧ. Κατήλθε λουτροῖς φαιδρῦναι τὸ ἐὰν δέμας. Νέον δ' ἰδοῦσα, καὶ λαβοῦσ᾽ ἀνείλετο. Εγνω δ᾽ Ἑβραῖον ὄντα· καὶ λέγει τάδε Μαριὰμ ἀδελφὴ προσδραμοῦσα βανιλίδι· Θέλεις τροφόν σοι τῷ παιδίῳ εὔρω ταχὺ Ἐκ τῶν Ἑβραίων; 'Η δὲ ἐπένευσεν κόρῃ. Μολοῦσα δ' εἶπε μητρί· καὶ παρῆν ταχὺ Αὐτή γε μήτηρ, καὶ ἔλαβέν μ' ἐς ἀγκάλας. Εἶπεν δὲ θυγάτηρ βασιλέως: Τοῦτον, γύναι, Τρόφευε, κἀγὼ μισθὸν ἀποδώσω σέθεν. Όνομα δὲ Μωσῆν ὠνόμαζε, τοῦ χάριν Υγρᾶς ἀνεῖλεν ποταμίας ἀπ' τόνος. Τούτοις μεθ' ἕτερα ἐπιλέγει, καὶ περὶ τούτων δ' Εζε- κιῆλος ἐν τῇ τραγωδία, τὸν Μωϋσῆν παρεισάγων λέ γοντα Ἐπεὶ δὲ καιρὸς νηπίων παρῆλθέ μοι, Η γέν με μήτηρ βασιλίδος πρὸς δώματα, "Απαντα μυθεύσασα, καὶ λέξασά μοι Γένος πατρῷον, καὶ Θεοῦ δωρήματα. Ἕως μὲν οὖν τὸν παιδὸς εἶχομεν χρόνον, Τροφαῖσι βασιλικαῖσι καὶ παιδεύμασιν Απανθ' ὑπισχνεῖθ', ὡς ἀπὸ σπλάγχνων ἑων· Ἐπεὶ δὲ πλήρης κόλπος ἡμερῶν παρῆν, Ἐξῆλθον οἴκων βασιλικών· (πρὸς ἔργα γὰρ Θυμός μ' άνωγε καὶ τέχνασμα βασιλέως·) Ὁρῶ δὲ πρῶτον ἄνδρας ἐν χειρῶν νόμῳ Τὸν μὲν γένος Ἑβραῖον, τὸν δ' Αιγύπτιον. Ἰδὼν δ' ἐρήμους, καὶ παρόντα μηδένα, Ἐῤῥυσάμην μὲν ἀδελφὸν, τὸν δ᾽ ἔκτειν' ἐγώ. 'Εκρυψα δ' ἄμμῳ τοῦτον, ὥστε μὴ εἰσιδεῖν Ετερόν τιν ἡμᾶς, κἀπογυμνώσαι φόνον. Τῇ ἐπαύριον δὲ πάλιν ἰδὼν ἄνδρας δύο, Μάλιστα δι' αὐτῶν (75) συγγενείς κακουμένους, Λέγω· Τί τύπτεις ἀσθενέστερον σέθεν ; Ὁ δ' εἶπεν· Ἡμῖν τίς σ' ἀπέστειλε κριτὴν, Η πιστάτην ἐνθαῦθα ; Μὴ κτενεῖς σὺ μὲ, Ὥσπερ τὸν ἐχθὲς ἄνδρα; Καὶ δείσας ἐγὼ Ελεξα· Πῶς ἐγένετο συμφανές τόδε ; Τις πάντα βασιλεῖ ταῦτ' ἀπήγγειλεν ταχύ; Ζητεῖ δὲ Φαραὼ τὴν ἐμὴν ψυχὴν λαβεῖν· Ἐγὼ δ' ἀκούσας, ἐκποδὼν μεθίσταμαι, Καὶ νῦν πλανώμαι γῆν ἐπ' ἀλλοτέρμονα. Εἶτα περὶ τῶν τοῦ Ραγουήλ θυγατέρων οὕτως ἐπι- βάλλει Ὁρῶ δὲ ταύτας ἑπτὰ παρθένους τινάς. Ερωτήσαντός τε αὐτοῦ, τίνος εἴησαν αἱ παρθένοι, φησὶν ἡ Σεπφώρα· Λιβύη μὲν ἡ γῆ πᾶσα κλήζεται, ξένε· Οἰκοῦσι δ' αὐτὴν φυλα παντοίων γενῶν, Αιθίοπες ἄνδρες μέλανες."Αρχων δ' ἐστὶ γῆς Εἰς, καὶ τύραννος, καὶ στρατηλάτης μόνος. Αρχει δὲ πόλεως τῆσδε, καὶ κρίνει βροτούς Ἱερεὺς, ὅς ἐστ' ἐμοῦ τε καὶ τούτων πατήρ. Εἶτα περὶ τοῦ ποτισμοῦ τῶν θρεμμάτων διελθών, περὶ τοῦ τῆς Σεπφώρας επιβάλλει γάμου, δι' ἀμοι- βαίων παρεισάγων τόν τε Χούμ καὶ τὴν Σεπφώραν λέγοντας· Όμως κατειπείν χρή σε, Σεπφώρα, τάδε Ξένῳ· Πατήρ με τῷδ' ἔδωκεν εὐνέτιν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΚΘ'. Δημητρίου, περὶ τοῦ αὐτοῦ. Δημήτριος δὲ περὶ τῆς ἀναιρέσεως τοῦ Αἰγυπτίου, καὶ τῆς διαφορᾶς τῆς πρὸς τὸν μηνύσαντα τὸν τελευ PREPAR. EVANG. LIB. A B C D Lustrare liquido gestiens corpus vado. Puerum innatantem cernit, ac tollit manu, Facileque Hebræum agnoscit. Accurrens simul His ultro verbis principem affatur soror: Placetne puero gentis Hebrææ statim Vocem huc nutricem? Placuit. Hæc subito advolans Casum parenti pandit, et celeri gradu Jam mater adsiat, meque complexu fovet. Cui nata regis: Hunc mihi puerum educa, Curæ ac laboris digna te merces manet. Simul ipsa Moysis nomen imponit mihi, Quod abs liquenti tulerat incolumem vado. Quibus idem poeta Moysis ipsius quæ sequi- tur orationem adjungit: Matura vix me firmat infantem dies, Mora nulla, mater principis domum refert, Sed ante patrium sedulo pandit mihi Genus, ac potentis munus eximium Dei. Puerile donec tempus ætatis fluit, Regina, prorsus ac sua si me satum Fudisset alvo, regium quidquid genus, Tantaque sobolis cura poscebat, libens Volensque spondet. Ast ubi plenus mihi Sinus dierum, regio egressus lare, (Quo sponte rapior, quo vocal regis dolus) Duos in homines, pugna quos gravior ciet, Hebræus alter, aller est Egyptius, Incurro. Facti nemo cum testis foret, Fratrem eruturus, alterum trado neci : Mox illum arena condo, ne quisquam arbiter Oculo notatos prodat, ac cadem indicet. Iterum sequenti video gentiles die, Quos dirus in se mutuo armabat furor. Hic ego, Cruenta non parem quorsum manu, Vesane, pulsas? Ille tum contra ferox, Quis cognitorem te dedit? quis judicem? Men' ergo perimes, alteri qui jam necem Heri obtulisti? Trepidus ad vocem hæreo. Nota unde cædes? Principi cuncta ocius Quis gesta narrat? Interim Pharao mihi Eripere vitam cogital : sed rem audio, Diræque celeri me fuga morti eximo. Nunc ecce terris exsul alienis vagor. Quibus deinde ista de Raguelis filiabus attexit: Has ecce coram virgines septem intuor. Quærenti vero cujus essent illa virgines, ita Sep- phora respondet : . Hæc omnis, hospes, terra quam cernis procul, Libye vocatur, mille quam populi tenent, Ethiopes atro corpore. Hanc unus tamen Regit imperator, unus ac bellis praest. At urbis hujus rector ac judex sedet Almus sacerdos, meus, et istarum sutor Tum de aquatione pecorum locutus, Sepphora nu- ptias inserit, Chumumque simul ac Sepphoram mutuo colloquentes introducit : Sepphora, tamen id hospitem moneas decet, Huic a parente nuptui jam te datam. CAPUT XXIX. De eodem, ex Demetrio Demetrius autem et hominis Ægyptii cædem, et susceptæ a Moyse cum ev, a quo facti suggillatus (75) Δι' αὐτῶν. Recte manuscr. δ' αὐτῶν.

ΙΧ. ἱεροῦ στοὰν, καὶ στύλους αὐτῇ ὑποστῆσαι χαλκοῦς μηʹ. Κατασκευάσαι δὲ καὶ λουτῆρα χαλκοῦν μῆκος πηχῶν κ', καὶ πλάτος πηχῶν κ'· τὸ δὲ ὕψος πηχῶν ε'. Ποιῆσαι δὲ ἐπ' αὐτῷ στεφάνην πρὸς τὴν βάσιν ἔξω ὑπερέχουσαν πῆχυν ἕνα πρὸς τὸ τοὺς ἱερεῖς τούς τε πόδας προσκλύζεσθαι, καὶ τὰς χεῖρας νίπτεσθαι ἐπι βαίνοντας· ποιῆσαι δὲ καὶ τὰς βάσεις τοῦ λουτῆρος τορευτάς, χωνευτάς δώδεκα, καὶ τῷ ὕψει ἀνδρομή- κεις· καὶ στῆσαι ἐξ ὑστέρου μέρους ὑπὸ τὸν λουτῆρα, ἐκ δεξιῶν τοῦ θυσιαστηρίου. Ποιῆσαι δὲ καὶ βάσιν χαλκήν τῷ ὕψει πηχῶν δυοῖν, κατὰ τὸν λουτῆρα, ἶν' ἐφεστήκῃ ἐπ' αὐτῆς ὁ βασιλεὺς, ὅταν προσ- εύχηται, ὅπως ὀπτάνηται τῷ λαῷ τῶν Ἰουδαίων. Οἰκοδομῆσαι δὲ καὶ τὸ θυσιαστήριον, πηχῶν κε' ἐπὶ πήχεις κ', τὸ δ᾽ ὕψος πηχῶν ιδ'. Ποιῆσαι δὲ καὶ δα- κτυλίους δύο χαλκοῦς ἁλυσιδωτούς, καὶ στῆσαι αὐτοὺς ἐπὶ μηχανημάτων ὑπερεχόντων τῷ ὕψει τὸν ναὸν πήχεις κ', καὶ σκιάζειν ἐπάνω παντὸς τοῦ ἱεροῦ· καὶ προσκρεμάσαι ἑκάστῃ δικτύϊ κώδωνας χαλκοῦς τα λαντιαίους τετρακοσίους· καὶ ποιῆσαι ὅλας τὰς δι κτύας, πρὸς τὸ ψοφείν τοὺς κώδωνας, καὶ ἀποσοβεῖν τὰ ὄρνεα, ὅπως μὴ καθίζῃ ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ, μηδὲ νοσο σεύῃ ἐπὶ τοῖς φατνώμασι τῶν πυλῶν καὶ στοῶν, καὶ μολύνῃ τοῖς ἀποπατήμασι τὸ ἱερόν. Περιβαλεῖν δὲ καὶ τὰ Ἱεροσόλυμα τὴν πόλιν τείχεσι, καὶ πύργοις, καὶ τάφροις. Οἰκοδομῆσαι δὲ καὶ βασίλεια ἑαυτῷ. Προσαγορευθῆναι δὲ πρῶτον μὲν τὸ ἀνάκτορον ἱερὸν Σολομῶνος, ὕστερον δὲ, παρεφθαρμένως τὴν πόλιν ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ Ἱερουσαλὴμ ὀνομασθῆναι· ὑπὸ δὲ τῶν Ἑλλήνων φερωνύμως Ἱεροσόλυμα λέγεσθαι. Συντε λέσαντα δὲ τὸ ἱερὸν καὶ τὴν πόλιν τειχίσαντα, ελ- θεῖν εἰς Σηλώμ, καὶ θυσίαν τῷ Θεῷ εἰς ὁλοκάρπω σιν προσαγαγεῖν, βοῦς χιλίους. Λαβόντα δὲ τὴν σκη- γὴν καὶ τὸ θυσιαστήριον, καὶ τὰ σκεύη, ἃ ἐποίησε Μωσῆς, εἰς Ἱεροσόλυμα ἐνεγκεῖν, καὶ ἐν τῷ οἴκῳ θεῖναι. Καὶ τὴν κιβωτὸν δὲ καὶ τὸν βωμὸν τὸν χρυ- σοῦν, καὶ τὴν λυχνίαν, καὶ τὴν τράπεζαν, καὶ τὰ ἄλλα σκεύη ἐκεῖ κατατίθεσθαι, καθώς προστάξαι αὐτῷ τὸν προφήτην. Προσαγαγεῖν δὲ τῷ Θεῷ θυσίαν μυρίαν, πρόβατα δισχίλια, μόσχους τρισχιλίους πεν τακοσίους. Τὸ δὲ σύμπαν χρυσίον, τὸ εἰς τοὺς δύο στύλους καὶ τὸν ναὸν καταχρησθὲν, εἶναι τάλαντα μυριάδων υξ', εἰς δὲ τοὺς ἤλους καὶ τὴν ἄλλην κατα σκευὴν ἀργυρίου τάλαντα χίλια διακόσια τριάκοντα- δύο· χαλκοῦ δὲ εἰς τοὺς κίονας καὶ τὸν λουτῆρα καὶ τὴν στοὰν τάλαντα μύρια οκτακισχίλια πεντήκοντα.. Αποπέμψαι δὲ τὸν Σολομῶνα καὶ τοὺς Αἰγυπτίους, καὶ τοὺς Φοίνικας, ἑκάστους εἰς τὴν ἑαυτῶν, ἑκάστῳ χρυσοῦ σίκλους δόντα δέκα· τὸ δὲ τάλαντον εἶναι σί κλον. Καὶ τῷ μὲν Αἰγύπτου βασιλεῖ Οὐαφρῇ ἐλαίου μετρητὰς μυρίους, φοινικοβαλάνων ἀρτάδας χιλίας, μέλιτος δὲ ἀγγεῖα ἑκατὸν, καὶ ἀρώματα πέμψαι· τῷ δὲ Σούρωνι εἰς Τύρον πέμψαι τὸν χρυσοῦν κίονα, τὸν ἐν Τύρῳ ἀνακείμενον ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ Διός. Θεόφιλος δέ φησι τὸν περισσεύσαντα χρυσὸν τὸν Σολομῶνα τῷ Τυρίῳ βασιλεῖ πέμψαι. Τὸν δὲ, εἰκόνα τῆς θυγατρός ζῶον ὁλοσώματον κατασκευάσαι, καὶ ἔλυτρον τῷ ἀν- δριάντι τὸν χρυσοῦν κίονα περιθεῖναι. Ποιῆσαι δέ φησιν ὁ Εὐπόλεμος τὸν Σολομῶνα καὶ ἀσπίδας χρυσάς , ἱερὸν Σολομῶνος, PREPAR. EVANG. LIB. A decem implerent. Aurea etiam candelabra fieri cy- B C D ravit, pondo singula talentum decem, que ad illius, quod in tabernaculo testimonii collocatum a Moyse fuerat, exemplar expressit. Hæc utraque similiter ædis ex parte constituta, ad dexteram alia, alia ad sinistram, additæque aureæ lucernæ septuaginta, ut septem accensas candelabra singula sustinerent. Templi quoque valvas auro argentoque texit, forni cemque desuper cedrinis ac cypressinis ex tabulis sinuavit. Jam ad septentrionalem ædis partem in- gentem porticum aperuit, columnis æreis octo et quadraginta suffultam. Labrum item adjunxit aneum, longitudinis quidem ac latitudinis viginti, altitudinis vero quinque duntaxat cubitos habens. Hoc limbus quidam exterius ad cubitum unum emi- nens ac versus basim circumductus ambiebat, quo facilius couscenso labro, sacerdotes pedum ma- nuumque sordes eluerent. Eidem gradus tornatiles fusilesque duodecim, cum justa hominis unius.ma- gnitudine adæquati, ad partem illius posteriorem, altaris vero dexteram suppositi. Addita insuper ba- sis ænea, non procul a labro, altitudine cubitos duos obtinens, cui rex oraturus insisteret., quo facilius a circumstante Judæo populo cerneretur. Ad hæc altare erexit, cujus ambitus cubito- rum quinque et quadraginta, altitudo vero duo- decim tantum esset. Postremo, annulos ex ære geminos catenis implicitos, machinis quibusdam supra templi fastigium viginti cubitis exstantibus impositis, quorum umbra in totuni desuper culmen incumberet eque singulis retibus seu catenis ænca tintinnabula, talenti pondo, quadringenta suspendit, quæ catenis commotis impulsa, tinnitu ac strepitu volucres abigerent, ne vel insiderent templo, vel nidos in valvarum aut porticuum tabulatis con- struerent, ædemque sacram sordibus inquinarent. Porro ipsam quoque Hierosolymæ urbem muris, turribus, fossisque vallavit, augustamque sibi ipsi regiam excitavit. At primum quidem sacra illa ædes, Salomonis templum, nominata est ; deinde vero, urbs ipsa Hierusalem, corrupto vitia- toque templi nomine appellata, quam Græci postea Hierosolymam affini geminoque vocabulo nuncupa- runt. Rex autem post templum adificatum, urbem- que munitam, Selomum profectus, Deo mille boun bolocaustum obtulit ; idemque postmodum, et ta- bernaculum, et aram, et quidquid sacræ supellecti- lis comparatum a Muse fuerat, arcam, altare aureum, candelabrum, mensam, et quidquid aliud fuit, Hie- rosolymam comportatum, sacra in de prophetæ jussu reposuit, simulque immensum Deo sacrificium fecit, ovibus ad duo ac juvencis ad tria millia et quingenta mactatis. Cæterum vis auri cuncta, in columnas duas, ac templum universum expens, talentum fuit quadragies sexies; argenti vero in clavos ac reliquum apparatum, ducentorum ac tri- ginta duum supra mille; æris denique, in columnas, labrum et porticum, quinquaginta supra octodecim millia. Porro Ægyptios ac Phoenices, divisis in

ΙΧ. ἱεροῦ στοὰν, καὶ στύλους αὐτῇ ὑποστῆσαι χαλκοῦς μηʹ. Κατασκευάσαι δὲ καὶ λουτῆρα χαλκοῦν μῆκος πηχῶν κ', καὶ πλάτος πηχῶν κ'· τὸ δὲ ὕψος πηχῶν ε'. Ποιῆσαι δὲ ἐπ' αὐτῷ στεφάνην πρὸς τὴν βάσιν ἔξω ὑπερέχουσαν πῆχυν ἕνα πρὸς τὸ τοὺς ἱερεῖς τούς τε πόδας προσκλύζεσθαι, καὶ τὰς χεῖρας νίπτεσθαι ἐπι βαίνοντας· ποιῆσαι δὲ καὶ τὰς βάσεις τοῦ λουτῆρος τορευτάς, χωνευτάς δώδεκα, καὶ τῷ ὕψει ἀνδρομή- κεις· καὶ στῆσαι ἐξ ὑστέρου μέρους ὑπὸ τὸν λουτῆρα, ἐκ δεξιῶν τοῦ θυσιαστηρίου. Ποιῆσαι δὲ καὶ βάσιν χαλκήν τῷ ὕψει πηχῶν δυοῖν, κατὰ τὸν λουτῆρα, ἶν' ἐφεστήκῃ ἐπ' αὐτῆς ὁ βασιλεὺς, ὅταν προσ- εύχηται, ὅπως ὀπτάνηται τῷ λαῷ τῶν Ἰουδαίων. Οἰκοδομῆσαι δὲ καὶ τὸ θυσιαστήριον, πηχῶν κε' ἐπὶ πήχεις κ', τὸ δ᾽ ὕψος πηχῶν ιδ'. Ποιῆσαι δὲ καὶ δα- κτυλίους δύο χαλκοῦς ἁλυσιδωτούς, καὶ στῆσαι αὐτοὺς ἐπὶ μηχανημάτων ὑπερεχόντων τῷ ὕψει τὸν ναὸν πήχεις κ', καὶ σκιάζειν ἐπάνω παντὸς τοῦ ἱεροῦ· καὶ προσκρεμάσαι ἑκάστῃ δικτύϊ κώδωνας χαλκοῦς τα λαντιαίους τετρακοσίους· καὶ ποιῆσαι ὅλας τὰς δι κτύας, πρὸς τὸ ψοφείν τοὺς κώδωνας, καὶ ἀποσοβεῖν τὰ ὄρνεα, ὅπως μὴ καθίζῃ ἐπὶ τοῦ ἱεροῦ, μηδὲ νοσο σεύῃ ἐπὶ τοῖς φατνώμασι τῶν πυλῶν καὶ στοῶν, καὶ μολύνῃ τοῖς ἀποπατήμασι τὸ ἱερόν. Περιβαλεῖν δὲ καὶ τὰ Ἱεροσόλυμα τὴν πόλιν τείχεσι, καὶ πύργοις, καὶ τάφροις. Οἰκοδομῆσαι δὲ καὶ βασίλεια ἑαυτῷ. Προσαγορευθῆναι δὲ πρῶτον μὲν τὸ ἀνάκτορον ἱερὸν Σολομῶνος, ὕστερον δὲ, παρεφθαρμένως τὴν πόλιν ἀπὸ τοῦ ἱεροῦ Ἱερουσαλὴμ ὀνομασθῆναι· ὑπὸ δὲ τῶν Ἑλλήνων φερωνύμως Ἱεροσόλυμα λέγεσθαι. Συντε λέσαντα δὲ τὸ ἱερὸν καὶ τὴν πόλιν τειχίσαντα, ελ- θεῖν εἰς Σηλώμ, καὶ θυσίαν τῷ Θεῷ εἰς ὁλοκάρπω σιν προσαγαγεῖν, βοῦς χιλίους. Λαβόντα δὲ τὴν σκη- γὴν καὶ τὸ θυσιαστήριον, καὶ τὰ σκεύη, ἃ ἐποίησε Μωσῆς, εἰς Ἱεροσόλυμα ἐνεγκεῖν, καὶ ἐν τῷ οἴκῳ θεῖναι. Καὶ τὴν κιβωτὸν δὲ καὶ τὸν βωμὸν τὸν χρυ- σοῦν, καὶ τὴν λυχνίαν, καὶ τὴν τράπεζαν, καὶ τὰ ἄλλα σκεύη ἐκεῖ κατατίθεσθαι, καθώς προστάξαι αὐτῷ τὸν προφήτην. Προσαγαγεῖν δὲ τῷ Θεῷ θυσίαν μυρίαν, πρόβατα δισχίλια, μόσχους τρισχιλίους πεν τακοσίους. Τὸ δὲ σύμπαν χρυσίον, τὸ εἰς τοὺς δύο στύλους καὶ τὸν ναὸν καταχρησθὲν, εἶναι τάλαντα μυριάδων υξ', εἰς δὲ τοὺς ἤλους καὶ τὴν ἄλλην κατα σκευὴν ἀργυρίου τάλαντα χίλια διακόσια τριάκοντα- δύο· χαλκοῦ δὲ εἰς τοὺς κίονας καὶ τὸν λουτῆρα καὶ τὴν στοὰν τάλαντα μύρια οκτακισχίλια πεντήκοντα.. Αποπέμψαι δὲ τὸν Σολομῶνα καὶ τοὺς Αἰγυπτίους, καὶ τοὺς Φοίνικας, ἑκάστους εἰς τὴν ἑαυτῶν, ἑκάστῳ χρυσοῦ σίκλους δόντα δέκα· τὸ δὲ τάλαντον εἶναι σί κλον. Καὶ τῷ μὲν Αἰγύπτου βασιλεῖ Οὐαφρῇ ἐλαίου μετρητὰς μυρίους, φοινικοβαλάνων ἀρτάδας χιλίας, μέλιτος δὲ ἀγγεῖα ἑκατὸν, καὶ ἀρώματα πέμψαι· τῷ δὲ Σούρωνι εἰς Τύρον πέμψαι τὸν χρυσοῦν κίονα, τὸν ἐν Τύρῳ ἀνακείμενον ἐν τῷ ἱερῷ τοῦ Διός. Θεόφιλος δέ φησι τὸν περισσεύσαντα χρυσὸν τὸν Σολομῶνα τῷ Τυρίῳ βασιλεῖ πέμψαι. Τὸν δὲ, εἰκόνα τῆς θυγατρός ζῶον ὁλοσώματον κατασκευάσαι, καὶ ἔλυτρον τῷ ἀν- δριάντι τὸν χρυσοῦν κίονα περιθεῖναι. Ποιῆσαι δέ φησιν ὁ Εὐπόλεμος τὸν Σολομῶνα καὶ ἀσπίδας χρυσάς , ἱερὸν Σολομῶνος, PREPAR. EVANG. LIB. A decem implerent. Aurea etiam candelabra fieri cy- B C D ravit, pondo singula talentum decem, que ad illius, quod in tabernaculo testimonii collocatum a Moyse fuerat, exemplar expressit. Hæc utraque similiter ædis ex parte constituta, ad dexteram alia, alia ad sinistram, additæque aureæ lucernæ septuaginta, ut septem accensas candelabra singula sustinerent. Templi quoque valvas auro argentoque texit, forni cemque desuper cedrinis ac cypressinis ex tabulis sinuavit. Jam ad septentrionalem ædis partem in- gentem porticum aperuit, columnis æreis octo et quadraginta suffultam. Labrum item adjunxit aneum, longitudinis quidem ac latitudinis viginti, altitudinis vero quinque duntaxat cubitos habens. Hoc limbus quidam exterius ad cubitum unum emi- nens ac versus basim circumductus ambiebat, quo facilius couscenso labro, sacerdotes pedum ma- nuumque sordes eluerent. Eidem gradus tornatiles fusilesque duodecim, cum justa hominis unius.ma- gnitudine adæquati, ad partem illius posteriorem, altaris vero dexteram suppositi. Addita insuper ba- sis ænea, non procul a labro, altitudine cubitos duos obtinens, cui rex oraturus insisteret., quo facilius a circumstante Judæo populo cerneretur. Ad hæc altare erexit, cujus ambitus cubito- rum quinque et quadraginta, altitudo vero duo- decim tantum esset. Postremo, annulos ex ære geminos catenis implicitos, machinis quibusdam supra templi fastigium viginti cubitis exstantibus impositis, quorum umbra in totuni desuper culmen incumberet eque singulis retibus seu catenis ænca tintinnabula, talenti pondo, quadringenta suspendit, quæ catenis commotis impulsa, tinnitu ac strepitu volucres abigerent, ne vel insiderent templo, vel nidos in valvarum aut porticuum tabulatis con- struerent, ædemque sacram sordibus inquinarent. Porro ipsam quoque Hierosolymæ urbem muris, turribus, fossisque vallavit, augustamque sibi ipsi regiam excitavit. At primum quidem sacra illa ædes, Salomonis templum, nominata est ; deinde vero, urbs ipsa Hierusalem, corrupto vitia- toque templi nomine appellata, quam Græci postea Hierosolymam affini geminoque vocabulo nuncupa- runt. Rex autem post templum adificatum, urbem- que munitam, Selomum profectus, Deo mille boun bolocaustum obtulit ; idemque postmodum, et ta- bernaculum, et aram, et quidquid sacræ supellecti- lis comparatum a Muse fuerat, arcam, altare aureum, candelabrum, mensam, et quidquid aliud fuit, Hie- rosolymam comportatum, sacra in de prophetæ jussu reposuit, simulque immensum Deo sacrificium fecit, ovibus ad duo ac juvencis ad tria millia et quingenta mactatis. Cæterum vis auri cuncta, in columnas duas, ac templum universum expens, talentum fuit quadragies sexies; argenti vero in clavos ac reliquum apparatum, ducentorum ac tri- ginta duum supra mille; æris denique, in columnas, labrum et porticum, quinquaginta supra octodecim millia. Porro Ægyptios ac Phoenices, divisis in

TUS PREPAR. EVANG. LIB. X. ΠΡΟΠΑΡΑΣΚΕΥΗΣ ΕΥΑΓΓΕΛΙΚΗΣ ΒΙΒΛΙΟΝ ΔΕΚΑΤΟΝ. ΤΑΔΕ ΠΕΡΙΕΧΕΙ ΤΟ ΔΕΚΑΤΟΝ ΒΙΒΛΙΟΝ. Ως παρὰ βαρβάρων εἰς Ἕλληνας τὰ σεμνὰ τῶν μαθημάτων παρῆλθε, καὶ περὶ τῆς 'Εβραίων ἀρχαιότητος. β. Κλήμεντος, Περὶ τῆς τῶν Ἑλληνικῶν συγ γραφέων κλοπής. γ. Πορφυρίου, Περὶ τοῦ κλέπτας εἶναι τοὺς Ἕλ ληνας, ἀπὸ τοῦ α' τῆς Φιλολογίας ἀκροά σεως. δ. Οτι μὴ ἀλόγως τὴν παρ' Εβραίοις θεολογίας τῆς Ἑλληνικῆς φιλοσοφίας προτετιμήκα- μεν. ε. Οτι τὰ πάντα παρὰ βαρβάρων οἱ Ἕλληνες ὠφέληνται. Περὶ τοῦ αὐτοῦ, ἀπὸ τῶν Κλήμεντος. ζ. Ιωσήπου περὶ τοῦ αὐτοῦ. *. Διοδώρου τοῦ τὰς Βιβλιοθήκας συγγράψαν. τος, περὶ τοῦ αὐτοῦ. ν. Περὶ τῆς ἀρχαιότητος Μωσέως, καὶ τῶν παρ' Εβραίοις προφητών. Γ. Αφρικανοῦ, περὶ τοῦ αὐτοῦ. κ'. Τατιανού, περὶ τοῦ αὐτοῦ. ι6'. Κλήμεντος, περὶ τοῦ αὐτοῦ. γ. Ἰωσήπου, περὶ τοῦ αὐτοῦ. . Ὡς ἁπάσης τῆς παρ᾽ Ἑβραίοις ἱστορίας νεώτεροι τυγχάνουσι τῶν παρ' "Ελλησι φιλο σόφων οι χρόνοι. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. Ως παρὰ βαρβάρων εἰς Ελληνας τὰ σεμνὰ τῶν μαθημάτων παρῆλθε, καὶ περὶ τῆς Ἑβραίων ἀρχαιότητος. Τίσι ποτὲ λόγοις τὴν καθ᾽ Ἑβραίους φιλοσοφίαν τῆς Ἑλληνικῆς προτετιμήκαμεν, ὁποίοις τε λογι- σμοῖς τὰς παρὰ τοῖς ἀνδράσιν ἱερὰς βίβλους ἀπεδε ξάμεθα, προδιειληφότες· κάπειτα καὶ αὐτοὺς τοὺς Έλληνας μὴ ἀγνοῆσαι τοὺς ἄνδρας, μνημονεῦσαι δὲ ὀνομαστὶ, καὶ τὸν βίον καταπλαγήναι, τῆς τε βασι λικῆς μητροπόλεως καὶ τῆς λοιπῆς αὐτῶν ἱστορίας πολὺν πεποιῆσθαι λόγον παραστήσαντες· φέρε ἐπι- θεωρήσωμεν, ὡς οὐ μόνον τῶνδε γραφῆς ἠξίωσαν τὴν μνήμην, ἀλλὰ καὶ τῆς ὁμοίας αὐτοῖς διδασκα λίας τε καὶ μαθήσεως, ἔν τισι τῶν εἰς βελτίωσιν ψυ χῆς συντεινόντων δογμάτων, ζηλωταὶ κατέστησαν. ὺς μὲν οὖν τὰ λοιπὰ τῶν μαθημάτων, ἄλλοθεν ἄλ- λος τῶν θαυμαστῶν Ἑλλήνων, τοὺς βαρβάρους ἐκε περιιών, συνελέξατο γεωμετρίαν, ἀριθμητικήν, μου σικήν, ἀστρονομίαν, ἰατρικὴν, αυτά τε τὰ πρῶτα τῆς γραμματικής στοιχεία, μυρίας τε ἄλλας τεχνικὰς καὶ βιωφελεῖς ἐπιτηδεύσεις, αὐτίκα μάλα παρα- * ποιήσασθαι. τ PRÆPARATIONIS EVANGELICÆ LIBER DECIMUS. forte add. A C DECIMI LIBRI CAPITA. cos traducias esse, ac de antiquitate Hebræorum. auditu. Græcorum philosophiæ prætulerimus. rem. Græcorum philosophorum ætatem. CAPUT I. Eximias quasque disciplinas a barbaris ad Græcos traductus esse, ac de antiquitate Hebræorum. Quibus tandem adducti permotique rationibus philosophiam Hebræorum Græcæ prætulerimus, quove consilio sacras eorum litteras susceperimus, cum a nobis hactenus explicatum fuerit, ostensum- que præterea, ne Græcis quidem ignotum genus il- lud hominum fuisse, quippe qui nominatim eorum meminerint, vitæ rationes mirum in modum præ- dicarint; postremo cum de regia ipsorum metropo- li, tum etiam de rebus cæteris plurimam fecerint mentionen : age videamus quoque deinceps, quem- admodum non. suis modo scriptis eorum memo- riam celebrare voluerint, sed etiam in plerisque decretis ad animorum conformationein pertinenti- bus, affinem iis geminamque doctrinam æmulari. Et quidem ut reliquas artes, geometriam, musicam, astronomiam, medicinam, primaque adeo gramma - tices elementa, rerumque aliarum partim cum ar- tificio conjunctarum, partim humanæ vitæ utilium 1. Eximias quasque disciplinas a Barbaris ad Græ- 2. Εx Clemente, De Græcorum scriptorum furtis. 3. Græcos fures esse, ex Porphyrii primo, De erudito 4. Quod non sine causa, Hebræorum theologiam 5. Nihil non a barbaris Gracos accepisse. 6. In eamdem sententiam, Clementis verba. 7. Ex Josepho in eamdem sententiam, 8. Εx Diodoro Bibliothecarum scriplore, eamdem in 9. De Moysis et prophetarum Hebræorum antiquuate. 40. De eadem ex Africano. 11. De eadem, ex Taliano. 12. De eadem,ex Clemente. 13. De eadem, ex Josepho. 14. Universa Hebræorum historia recentiorem fuisse

ραν ἐπιστροφὴν παραδόξως ενεργούμενα, Ελληνική μυθολογία (6) τερατευόμενοι. Καὶ δὴ, πευσόμεθα γὰρ αὐτῶν, ἤτοι ἀληθῆ ταῦτά ἐστιν, ὁ ἱστοροῦσιν, ἢ ψευδή. Ψευδῆ μὲν οὐκ ἂν φήσαιεν· οὐ γὰρ ἂν κατα- ψηφίσαιντο ἑαυτῶν ἑκόντες τὴν μεγίστην ευήθειαν, τὸ ψευδή συγγράφειν· ἀληθῆ δ᾽ εἶναι ἐξ ἀνάγκης ὁμολο- γήσαιεν. Καὶ πῶς ἔτι ἄπιστα αὐτοῖς καταφαίνεται τὰ διὰ Μωσέως, καὶ τῶν ἄλλων προφητῶν τεραστίως ἐπιδεδειγμένα ; Πάντων γὰρ ἀνθρώπων ὁ παντοκρά τωρ κηδόμενος θεὸς, τοὺς μὲν ἐντολαῖς, τοὺς δ᾽ ἀπει λαῖς, ἔστι δ' οὓς σημείοις τεραστίοις, ἐνίους δὲ ἡ πίοις ἐπαγγελίαις ἐπιστρέφει προς σωτηρίαν. Πλὴν ἀλλ' οι Ἕλληνες, αὐχμοῦ ποτε τὴν Ἑλλάδα πολυχρονίως φθείροντος, καὶ ἐπεχούσης ἁγονίας καρπῶν, οἱ κάτα λειφθέντες, φασὶ, διὰ λιμὸν ἱκέται παραγενόμενοι εἰς Δελφούς, ἤροντο τὴν Πυθίαν, πῶς ἂν ἀπαλλαγεῖεν τοῦ δεινοῦ. Μίαν δ᾽ αὐτοῖς ἔχρησεν ἀπαλλαγὴν τῆς συμφορᾶς, εἰ χρήσαιντο τῇ Αἰακοῦ εὐχῇ. Πεισθεὶς οὖν αὐτοῖς Αἰακὸς, ἀνελθὼν ἐπὶ τὸ ὄρος τὸ Ἑλλην κὸν, τὰς καθαρὰς χεῖρας ἐκτείνας εἰς οὐρανὸν, κοι- νὸν ἐπικαλέσας πατέρα τὸν Θεὸν, ηύξατο οἰκτεῖρας αὐτὸν τετρυχωμένην τὴν Ἑλλάδα. Αμα δὲ εὐχομέ νου, βροντὴ ἐξαίσιος ὑπεκτύπει, καὶ πᾶς ὁ πέριξ ἀὴρ ἐνεφοῦτο· λάβροι δὲ καὶ συνεχεῖς ὄμβροι, καταρ φαγέντες, ὅλην ἐπλήρωσαν τὴν χώραν. Ἐντεῦθεν ἄφθονος καὶ πλουσία τελεσφορείται εὐκαρπία ταῖς Αἰακοῦ γεωργηθεῖσα εὐχαῖς. «Καὶ ἐπεκαλέσατο, ο φησί, ο Σαμουήλ τὸν Κύριον, καὶ ἔδωκε Κύ ριος φωνάς, καὶ ὑετὸν ἐν ἡμέρᾳ θερισμού. Οράς, ὅτι ὁ «βρέχων ἐπὶ δικαίους καὶ ἀδίκους διὰ τῶν ὑποτεταγμένων δυνάμεων ; » Καὶ τὰ ἑξῆς. Τούτοις μυρία συνάψας ὁ Κλήμης, κλέπτας γεγονέναι τοὺς Έλληνας ἀναμφιλέκτοις ἐλέγχοις κατεφώρασεν. Εἰ δέ σοι μὴ πιστὸς οὗτος, ἅτε τῆς Ἑλληνικῆς καὶ αὐτ τὸς τὴν βάρβαρον ὁμοίως ἡμῖν προτετιμηκώς φιλοσο φίαν· καὶ δὴ ἐάσθω, καίπερ οὐκ οἰκείαις φωναῖς, ταῖς δ᾽ αὐτῶν Ἑλλήνων ἀπευθύνας τὸν λόγον. Τί δ' ἂν εἴποις, εἰ τὰ ὅμοια καὶ παρ' αὐτῶν μάθοις τῶν γενναίων σου φιλοσόφων; Δέχου δῆτα και τούτων τὰς μαρτυρίας. Α πι, 18. @ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Πορφυρίου, περὶ τοῦ κλέπτας εἶναι τοὺς Ε.- λήνας, ἀπὸ τοῦ α' τῆς Φιλολογίας ἀκροά σεως. • Τὰ Πλατώνεια ἑστιῶν ἡμᾶς Λογγίνος Αθήνησι. κέκληκεν ἄλλους τε πολλοὺς, καὶ Νικαγόραν τὸν σου φιστὴν, καὶ Μαιύραν, Απολλώνιόν τε τὸν γραμματι κὸν, καὶ Δημήτριον τὸν γεωμέτρην, Προσήνην τε τὸν Περιπατητικὸν, καὶ τὸν Στωϊκὸν Καλιέτην. Μεθ' ὧν ἕβδομος αὐτὸς κατακλιθείς, τοῦ δείπνου προκόπτον τος, καί τινος ζητήσεως περὶ Ἐφόρου ἐν τοῖς ἄλλοις γενομένης, Ακούσωμεν, ἔφη, τίς ὁ περὶ Ἐφόρου θόρυβος. Ησαν δ' οἱ ζητοῦντες Καΐστριός τε καὶ B - EUSEBII CESARIENSIS OPP. PARS II. APOLOGETICA. constituta sumpserunt, pro suis postea venditarint. Nunc vero non satis ipsi barbarorum sen- tentias palam suffurari habuerunt; sed etiam res æmulati nostras, quæ nostri erudiendi causa viri sanctissimi, supra communem hominum opinio- nem, divina vi tanto ante perfecerant, ea Græcarum fabularum monstris induerunt. Enimvero, quære mus ex iis, verane sint an falsa quæ narrant. Falsa utique nunquam esse dixerint ; nec enim sententia sua tantæ se illi stultitiæ damnaverint, ut abs se falsa scribi fateantur. Vera igitur illa esse defen- dent. Cur ergo, quæ a Moyse prophetisque cateris · edita miracula sunt, fidem illis adhuc omnem su- perare videantur? Nam præpotens ille Deus, pro ea qua homines universos cura benevolentiaque complectitur, jussis alios, alios comminationilus, prodigiis etiam nonstrisque nonnullos, quosdara vero blandis promissionibus ad cogitationem salutis adducit. Græci enimvero, cum diuturniore quon- dam æstu Græcia passim exhausta squaleret, et longa frugum omnium inedia premeretur, qui su- perstites adhuc erant, famis, inquiunt, depellendæ causa, Delphos supplices adiere. His, quemadmo- dum tanto malo defungerentur, consulentibus, viam hanc unam Pythia levandæ calamitatis aperuit, si Laci precibus uterentur. Quibus ille obsecundans, aliquem in Græciæ montem conscendit ibique pu- ris in coelum manibus sublatis, communem Deum, uti eum perditæ Græciæ commiseratio caperet, oh- secravit. Precibus ille dum instaret, ingens illico tonitru exaudiri, nubibus circum undique obduci cœlum, immensa continuaque vis imbrium vasto impetu regionem universam inundare. Inde beata messis exsistens, Æaci culta sataque precibus, ad latam maturitatem perducitur. Nimirum, inquit Scriptura, invocavit Samuel Dominum, deditque Dominus voces et pluviam in die messis 01. Vides unum esse Deum, qui per subjectas virtutes ‹ pluit, super justos et injusto?? › Et quæ sequun- tur. Infinita quippe subjungit Clemens, quibus tanquam certissimis probationibus Græcorum furta manifeste coarguit. Qui si tibi forte suspectus eril, quod perinde ac nos barbarorum philosophiam Græcæ prætulerit ipse quoque omittatur ille quidem, tametsi non suis, sed Græcorum ipsorum vocibus hanc disputationem instruxerit. Quid responde- bis porro, si affinia prorsus ac gemina ex suis illis præstantibus egregiisque philosophis audieris. Age- sis ergo, et illorum etiam accipe testimonia. CAPUT III. Græcos fures esse, ex Porphyrii primo, De erudito auditu. • Athenis, inquit, ad celebrandam Platonis me- moriam convivio nos Longinus exceperat, interque complures alios, Nicagoram sophistam, Mæoram, Apollonium grammaticum, Demetrium geometram, Prosenem Peripateticum et Calietem Stoicum invi- tarat. Quibuscum septimus ipse accumbebat : qui fervente jam convivio, motaque inter alios de epho- ro questione, Audiamus, inquit, de Ephoro quid turbarum excitetur. Contendebant Caystrius et Reg. D (6) Ελληνική μυθολογία. Melius; ut existimo, quam ap. Clem. Ἑλληνικὴν μυθολογίαν.

Τη Χ. ταύτην διάνοιαν Σιμωνίδης ἐν τῷ ἐνδεκάτῳ μετεν- Α ἤνεγκε λαβὼν οὕτως· Γυναικὸς οὐδὲν χρῆμ' ἀνὴρ ληίζεται Αμεινον ἐσθλῆς, οὐδὲ ῥίγιον κακῆς. Εὐριπίδης δὲ ἐν τῇ Μελανίππη δεσμώτιδι· Τῆς μὲν κακῆς κάκιον οὐδὲν γίνεται Γυναικός· ἐσθλῆς δ' οὐδὲν εἰς ὑπερβολὴν Πέφυκ' ἄμεινον· διαφέρουσι δ' αἱ φύσεις. Τοῦ δὲ Εὐριπίδου εἰπόντος· Γυναικές ἐσμεν αθλιώτατον φυτόν, Θεοδέκτης ἐν ᾿Αλκμαίωνί φησι· Σαφὴς μὲν ἐν βροτοῖσιν ὑμνεῖται λόγος, ὃς οὐδέν ἐστιν ἀθλιώτερον φυτόν Γυναικός. Οὗτος οὐ μόνον τὴν ἐπιβολὴν ἐκεῖθεν εἴληφεν, ἀλλὰ καὶ ταῖς λέξεσιν αὐταῖς συγκέχρηται, καὶ ἠθέλησεν αὐτὸ πανούργως παροιμιακὸν μᾶλλον εἶναι, καὶ ὡς ὑπὸ πολλῶν λεγομένῳ συγκεχρῆσθαι, ἢ δοκεῖν εἰλη- φέναι παρὰ τοῦ γεγεννηκότος. Ο δ' 'Αντίμαχος, τὰ Ομήρου κλέπτων, παραδιορθοῖ. Ομήρου γὰρ εἰπόν- τος Ιδεώ θ' δς κάρτιστος ἐπιχθονίων γένετ' ἀνδρῶν· Αντίμαχος λέγει· Ιδεώ (13) θ' δς κάρτιστος ἐπιχθονίων ἦν ἀν- [δρών. Καὶ Λυκόφρων ἐπαινεῖ τὴν μετάθεσιν, ὡς δι' αὐτῆς ἑστηριγμένου τοῦ στίχου. Τὸ γὰρ, Ιδεώ θ' δς κάρτιστος ἐπιχθονίων γένετ' ἀνδρῶν Ιδεώ θ᾽ ὅς κάρτιστος ἐπιχθονίων ἦν ἀνδρῶν. Τὸν δ᾽ ἀπαμειβόμενος προσέφη κρείων Διομή- Τὸν δ' απαμειβόμενος προσέφη κρείων Διομήδης, Γδης, σιγώ, Ομήρου κωμῳδηθέντος ὑπὸ Κρατίνου διὰ τὸ πλεονάσαι ἐν τῷ, τὸν δ᾽ ἀπαμειβόμενος· ὅπερ οὕτω πεπατημένον οὐκ ὤχνησεν Αντίμαχος μετα- θεῖναι. Τοῦ δέ· Λαών (14) οίσιν ἄνασσε, πατήρ δ' ώς ήπιος [ήεν, Ομηρικοῦ ὄντος· καὶ πάλιν ἀλλαχοῦ που λεγομέ- νου τὸν δ' ἀπα μειβόμενος, Ε Οἱ δ' ἐπεὶ (15) ἀμφοτέρωθεν ἐκαρτύναντο φά- Α' λαγγας, • Αντίμαχος μεταθεὶς ἡμιστίχια, πεποίηκε· Λαῶν οἶσιν ἄνασσον ἐκαρτύναντο φάλαγγας. Ἀλλ᾿ ἵνα μὴ καὶ αὐτὸς, κλοπῆς ἄλλους αἰτιώμενος, κλέπτης ἁλῶ, τοὺς πραγματευσαμένους τὰ περὶ τού των μηνύσω. Λυσιμάχου μὲν ἔστι δύο, Περὶ τῆς Ἐφά- ρου κλοπῆς· 'Αλκαῖος δὲ ὁ τῶν λοιδόρων ἰάμβων καὶ ἐπιγραμμάτων ποιητής, παρώδηκε τὰς Εφόρου κλο τὰς ἐξελέγχων. Πολίωνος δὲ Ἐπιστολὴ πρὸς Σωτη ρίνδαν Περὶ τῆς Κτησίου κλοπῆς· τοῦ δ᾽ αὐτοῦ καὶ Περὶ τῆς 'Ηροδότου κλοπῆς ἐστι βιβλίον· καὶ ἐν ἐπιγραφομένῳ Ἰχνευταὶ πολλὰ περὶ Θεοπόμπου λέγε- ται. ᾿Αρητάδου τέ ἐστι Περὶ συνεμπτώσεως πρα- γματεία, ἐξ ἧς τοιαῦτα πολλὰ ἔστι γνώναι. Καὶ μεθ' PRÆPAR. EVANG. LIB. ab Simonide libro undecimo bunc in modum usur- B palam, Uxore melius nil bona quidquam viro, Mala evenire tetrius possit nihil. Quem eumdem in sensum Euripides in Melaniope captiva, Mala inveniri femina pejus queat Nihil, bonaque melius oplari nihil, At iste varium sexus ingenium capit. Ejusdem Euripidis illud est, Nos heu! mulieres germen infelix sumus. Quod Theodectes in Alcmeone sic expressit, Hoc jure passim nemo non hominum canit, Haud esse germen ſemina infelicius. Qui quidem sententiæ hujus ansam non ex illo tantum Euripidis versu arripuit, sed illam iis- dem quoque verbis extulit, nisi quod versute quidem et callide, proverbii genus id facere, eoque tan- quam vulgi ore jam trito abuti maluit, quam ab ejus auctore mutuatus videri. Antimachus vero in quibus Homeri plagiarius est, in iis correctorem agit, nam illum Homeri versum, Atque Idæ, reliquos homines qui robore vicit, vocis unius mutatione sic usurpat Antimachus, Quam ejus emendationem Lycophron approbat, quod ea versum fulcire videatur. Nam alterum quidem illum, C His contra princeps Diomedes vocibus infit, facile prætereo, cum eo nomine Homerus Cratini comoedia traducatur, quod suum illud, ad satietatem inculcet. Quod usque adeo contritum licet, suis tamen inserere non eru- buit Antimachus. Præterea Homericum illud est : populis, patrio quos blandus amore regebat; itemque alterum hoc, postquam hinc atque hinc densam instruxere [ PATR. GR. XXI. [phalangem, Quo ex utroque sumptis hemistichiis Antimachus versum hunc conflavit : E regni populis densam instruxere phalangem. At enimvero, ne dum furti alios insimulo, furti crimen subeam ipse quoque, quinam furta ista pa- tefecerint indicabo. Lysimachi exstant De furtis Ephori libri duo. Eadem Alcæus contumeliosorum iamborum epigranimatumque scriptor, faceto car- minis genere coarguit. Polionis Ad Soterindam epi- stolam de Ctesiæ, itemque librum De Herodoti furtis habemus. In eo similiter, cui titulus est, Indaga- tores, de Theopompo multa leguntur. Exstat etiam Aretadis De fortuita convenientia opus aliquod, unde hujusmodi pleraque haurire liceat. Rursum- (13) Ιδεω. lliados Γ', 554. (14) Λαῶν. Odyss. Β', 234. (15) Οι δ' επεί. Passim, ut Iliad. Π', 563.

Ενταῦθά που νέοι τῷ χρόνῳ ἑπτὰ γενόμενοι Σοφού, ἐπὶ κατορθώσει μνημονεύονται ἀγωγῆς τῆς ἠθικωτέ- ρας, ὧν πλέον οὐδὲν τῶν βοωμένων ἀποφθεγμάτων μνημονεύεται. Οψὲ δέ τι, καὶ μᾶλλον τοῖς χρόνοις ὑποβεβηκότες, οἱ παρ' Έλλησι φιλόσοφοι διαπρέψαι μνημονεύονται. "Ων Πυθαγόρας πρῶτος Φερεκύδου γνώριμος, τὸ φιλοσοφίαν ἀνευρών ὄνομα, ὡς μέν τινες, Σάμιος, ὡς δ᾽ ἕτεροί φασι, Τυῤῥηνὸς ἦν. Τινὲς δ᾽ αὐτὸν Σύριον ἢ Τύριον εἶναι λέγουσιν· ὥστε σε βάρβαρον, ἀλλ' οὐχ Ελληνα γεγονέναι ὁμολογεῖν τὸν πρῶτον τῶν φιλοσόφων, ἀνὰ στόμα πάντων Ἑλλήνων ᾀδόμενον. Καὶ τὸν Φερεκύδην δὲ Σύριον ἀναγράφου σιν, ᾧ μαθητεῦσαι τὸν Πυθαγόραν φασίν. Οὐ μόνον δὲ τούτῳ συγγενέσθαι ὁ Πυθαγόρας λέγεται, διατρί ψαι δὲ καὶ παρὰ τοῖς Περσῶν μάγοις, καὶ τοῖς Αἰγυ πτίων δὲ προφήταις μαθητεῦσαι, καθ' όν χρόνον Ἑβραίων οἱ μὲν ἐπ᾽ Αἰγύπτου, οἱ δ᾽ ἐπὶ Βαβυλῶνος φαίνονται τὴν μετοικίαν πεποιημένοι. ᾿Αλλὰ γὰρ ὁ δηλούμενος, τὰ παρ' ἑκάστοις σοφὰ πολυπραγμονῶν, ἐπῆλθε Βαβυλῶνα καὶ Αἴγυπτον, καὶ Περσίδα, τοῖς τα μάγοις καὶ τοῖς ἱερεῦσι μαθητευόμενος. 'Ακηκοέ και τε πρὸς τούτοις Βραχμάνων ἱστόρηται· (Ἰνδῶν δέ εἰσιν οὗτοι φιλόσοφοι·) καὶ παρ᾽ ὧν μὲν ἀστρολο γίαν, παρ' ὧν δὲ γεωμετρίαν, ἀριθμητικήν τε παρ' ἄλλων καὶ μουσικὴν, καὶ ἄλλα παρ' ἄλλων συλλεξά μενος, μόνον παρὰ τῶν σοφῶν Ἑλλήνων ἔσχεν οὐδὲν πενία σοφίας καὶ ἀπορίᾳ συνοικούντων. Εμπαλιν δ' οὖν τῶν ἔξωθεν αὐτῷ πεπορισμένων, αἴτιος αὐτὸς τῆς μαθήσεως κατέστη τοῖς Ἕλλησιν. Ὁ μὲν οὖν Πυθα γόρας, τοιοῦτος. Πρώτη δ' ἐκ τῆς τούτου διαδοχῆς ἡ κληθεῖσα Ιταλική συνέστη φιλοσοφία, τῆς ἐπωνυμίας ἐκ τῆς κατὰ τὴν Ἰταλίαν διατριβῆς ἀξιωθεῖσα· μεθ' ἣν ἡ ἀπὸ Θαλοῦ τοῦ τῶν ἑπτὰ Σοφῶν ἑνὸς, Ιωνική προσαγορευθεῖσα· κάπειτα ἡ Ἐλεατική, Ξενοφάνην τὸν Κολοφώνιον πατέρα ἐπιγραφομένη. ᾿Αλλὰ καὶ ὁ Θαλῆς, ὥς τινες ἱστοροῦσι, Φοίνιξ ἦν· ὡς δέ τινες ὑπειλήφασι, Μιλήσιος. Αἰγυπτίων δὲ καὶ οὗτος λέγε- ται τοῖς προφήταις συμβεβληκέναι. Σόλωνα δὲ καὶ αὐτὸν τῶν ἑπτὰ Σοφῶν, ὃν δὴ καὶ λόγος 'Αθηναίοις νομοθετῆσαι, Αἰγυπτίοις ὁμοίως φησὶν ὁ Πλάτων προσ- εσχηκέναι, όπηνίκα πάλιν ᾤκουν Ἑβραῖοι τὴν Αἴ- γυπτον. Εἰσάγει δ᾽ οὖν αὐτὸν ἐν Τιμαίῳ πρὸς τοῦ βαρβάρου παιδευόμενον, ἐν οἷς φησιν ὁ Αἰγύπτιος Α γραφὰς μικρὸν ὕστερον διιόντι καταφανὲς ἔσται. πρὸς αὐτόν· ι Ω Σόλων, Σόλων, Ἕλληνες ἀεὶ παῖ- δές ἐστε, γέρων δὲ Ἑλλήνων οὐδεὶς, οὐδὲ ἔστι παρ' ὑμῖν χρόνῳ πολιὸν μάθημα. » Καὶ οὗτος δὲ ὁ Πλά- των, τοῖς ἐν Ἰταλία Πυθαγορείοις σχολάσας, οὐ μόνῃ τῇ παρὰ τούτοις ηρκέσθη διατριβῇ. Λέγεται δὲ ἀπα- ραι εἰς Αἴγυπτον, καὶ τῇ τούτων φιλοσοφίᾳ πλεῖστον ἀναθεῖναι χρόνον. Τοῦτό τοι καὶ αὐτὸς τοῖς βαρβάροις πολλαχοῦ τῶν ἰδίων λόγων μαρτυρεῖ, εὖ μοι δοκεῖ ποιῶν, καὶ τὰ κάλλιστα εμπορευθῆναι εἰς φιλοσοφίαν παρὰ τῶν βαρβάρων εὐγνωμόνως οὐκ ἀπαρνούμε νος. ᾿Ακοῦσαι δ᾽ οὖν αὐτοῦ πολλαχοῦ μὲν πάρεστιν, οὐ μὴν ἀλλὰ καὶ ἐν Ἐπιμενίδῃ, Σύρων ὁμοῦ καὶ Αἰγυπτίων ὧδε τη μνημονεύοντος· « Τούτου δὲ αἴτιος ὁ πρῶτος ταῦτα κατιδών, βάρβαρος ων. Πα- λαιὸς γὰρ δὴ τόπος ἔτρεψε τους πρώτους ταῦτα ἐν· EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS II. B APOLOGETICA i fundamenta jecerunt, viros illos omnino septen philosophiæ in Græcia laude claruisse, quos ipsi quoque Sapientes nominarint. Atqui Cyro Persis imperante floruerunt omnes: quo tempore prophe- larum apud Hebræos omnium novissimi exstitere, annis post Trojana quidem tempora amplius sex- centis; post Moysem vero non paucioribus mille ac quingentis, ut facile tibi paulo post ex temporum ratione serieque constabit. Cæterum eo circiter ævo, cum recentiores isti septem Sapientes emer- sissent, humanioris quidem et castigatioris disci- plinæ magistri fuisse perhibentur, sed tamen præ- ter celebres quasdam eruditasque sententias, ni- hil admodum reliquerunt. At longe serius philoso- phorum in Græcia vigere nomen ac prædicari cœ- pit. Horum princeps ille Pythagoras, Pherecydis ante discipulus, a quo philosophiæ nomen inven- tum est, Samius, ut nonnulli volunt, vel, ut aliis placet, Tuscus erat. Nec desunt qui Syrum eum aul Tyrium fuisse dicant. Ulut sit, illum et philo- sophorum principem, et Græcorum omnium ore celebratuin, non Græcum tamen, sed barbarum esse fatendum est. Quinetiam ipsum quoque Phe- recydem, cui Pythagoram operam dedisse ferunt, Syrum fuisse memorant. Quanquam non eo tan- tum doctore Pythagoram usum esse tradunt, sed etiam cum magis apud Persas, cum prophetis apud Egyptios consuetudinem habuisse; quo quidem tempore partim in Ægyptum, partim Babylonem Hebræos migrasse liquet. Ita noster bic phi- losophus, quid apud quosque præclarum et erudi- tum esset, diligenter explorans, Babylonem, Ægy- plum Persidemque peragravit, magorum ac sacer- dotum disciplinis imbutus. Idem præterea Brach- manas (Indorum philosophi illi sunt) audiisse fer- tur. Is ergo cum ab aliis astrologiam, geometriam ab aliis, ab aliis arithmeticam et musicam, alia- que ab aliis didicisset, a solis Græcis auferre nihil potuit ; tanta illi tum penuria sapientiæ, ac rerum omnium ignorantia laborabant. Contra peregrinis ipse artibus doctrinisque cumulatus, eruditionis omnis in Græcia fontem aperuit. Ac Pythagoras quidem ejusmodi fuit. Ab eo deinceps primum philosophiæ genus propagatum est, quod ab Italia, ubi plurimum viguerat, Italicum appellarunt. Tum D alterum illud secutum est, quod Thales e septem Sapientibus unus instituit, quodque dixerunt Ioni- cum. Huic successit Eleaticum, quod Xenophanem Colophonium parentem sibi vindicat. Porro Tha- les ipse quoque, vel Phoenix, ut nonnulli scribunt, vel ut alii, Milesius fuit: idemque cum Ægyptiis etiam prophetis commercium habuisse fertur. Jam Solonem, unum item e septem illis Sapientibus, quemque Atheniensibus leges tulisse fama com- munis est, Ægyptiis, quo tempore Hebræi rursus Ægyptum incolebant, similiter inhæsisse testis est Plato. Eum quidem in Timæo, quasi a barbaro quodam erudiatur, inducit, ubi Ægyptius inter cætera : Solon, inquit, Solon, pueri semper C

δ ἐστιν ὅμως· ἔπειτα λαδο (24), ὅ ἐστι μάθε· τὸ ὅλον, Όμως μάθε. Μετὰ ταῦτα τρισκαιδέκατον στοιχεῖόν ἐστι τὸ μήμ, ὅ ἐστιν ἐξ αὐτῶν· ἔπειτα νοῦν, ὅ ἐστιν αἰωνία· εἶτα σαμχ, ὁ ἑρμηνεύεται βοήθεια· ἵν' ᾗ τὸ λεγόμενον· Ἐξ αὐτῶν αἰωνία βοήθεια. Ἐπὶ τούτοις τὸ ἄῖν, ὅ μεταληφθέν σημαίνει πηγὴν, ἢ ὀφθαλμών Έπειτα τὸ φῆ, στόμα· εἶθ᾿ ἑξῆς, τὸ σάδη, ὃ δικαιο- σύνην· ὧν ἡ διάνοιά ἐστι· Πηγή, ἢ καὶ ὀφθαλμός, καὶ στόμα δικαιοσύνης. Μετὰ ταῦτα στοιχεῖόν ἐστι χώρ, ὁ ἑρμηνεύεται κλῆσις· ἔπειτα ῥῆς, ὅ ἐστι κε- φαλή· καὶ μετὰ ταῦτα δὲν, ὅπερ ἐστὶν ἐδόντες· ἐπὶ πᾶσι τὸ κ6' στοιχεῖον καλεῖται παρ' αὐτοῖς θαῦ, δ δη- λα σημεία· ἔχοι δ' ἂν ἡ διάνοια· Κλῆσις κεφαλῆς καὶ ἰδόντων σημεία. Καὶ παρὰ μὲν Ἑβραίοις τοιάδε τίς ἐστιν ἡ τῶν στοιχείων μετάφρασις καὶ ἑρμηνεία, λόγου διάνοιαν ἀπαρτίζουσα, τῇ τῶν στοιχείων μα θήσει τε καὶ ἐπαγγελία προσήκουσαν· τὸ ὅμοιον δ' οὐκ ἂν εὕροις παρ' Ἕλλησιν, ὅθεν, ὡς ἔφην, ὁμολο- γεῖν ἀνάγκη μὴ ὄντα οἰκεῖα Ἑλλήνων, παραπεποιη- μένα δὲ ἄντικρυς ἀπὸ τῆς βαρβάρου φωνῆς, καὶ ἐξ αὐτῆς δὲ ἐλέγχεται τῆς καθ' ἕκαστον στοιχεῖον ἐπωνυ- μίας. Τί γὰρ τοῦ ἂλφ τὸ ἄλφα διενήνοχεν; ἢ τοῦ βήθ τὸ βῆτα, ἢ τοῦ γάμμα τὸ γίμελ, ἢ τοῦ δὲλθ τὸ δέλτα, ἢ τοῦ η τὸ ς, ἢ τοῦ καὶ τὸ ζῆτα, ἢ τοῦ τὴν τὸ θῆτα, καὶ ὅσα τούτοις παραπλήσια; ὥστε ἀναμφίλεκτον εἶναι τὸ μὴ Ἑλλήνων οἰκείας εἶναι τὰς τοιαύτας φωνάς· Εβραίων ἄρα, παρ' οἷς καὶ σημαῖνόν τι ἕκαστον αὐτῶν ἀποδείκνυται. Παρὰ δὲ τούτοις πρώτοις ἀρξάμενα, προ- ἦλθεν εἰς τε ἄλλους καὶ δὴ καὶ εἰς Ἕλληνας. Ταῦτα μὲν οὖν μοι περὶ τῶν πρώτων στοιχείων εἰρήσθω. Τῆς δ' αὐτῆς ἡμῖν ὑποθέσεως εφαψάμενος καὶ ὁ Κλήμης, ἐπάκουσον ἅ φησιν. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Γ'. Περὶ τοῦ αὐτοῦ, ἀπὸ τῶν Κλήμεντος. • Ἰατρικὴν (25) δὲ ᾿Απιν Αἰγύπτιον, μετὰ δὲ ταῦτα Ασκληπιὸν αὐξῆσαι τὴν τέχνην ἱστοροῦσιν. Ατλας δὲ ὁ Λίβυς πρῶτος ναῦν ἐναυπηγήσατο, καὶ τὴν θάλασσαν ἔπλευσε (26). Καὶ ἀστρολογίαν δὲ πρῶ τοι εἰς ἀνθρώπους ἐξήνεγκαν Αἰγύπτιοι, ὁμοίως δὲ καὶ Χαλδαίοι (27). Εἰσὶ δὲ οἱ Κάρας τὴν δι' ἀστέρων πρόγνωσιν ἐπινενοηκέναι λέγουσι. Πτήσεις δὲ ὀρνίθων παρεφύλαξαν πρῶτοι Φρύγες. Καὶ θυτικὴν ἠκρίβω- σαν Τούσκοι, Ἰταλίας γείτονες. Ισαυροι δὲ καὶ Αραβες ἐξεπόνησαν τὴν οἰωνιστικὴν, ὥσπερ ἀμέλει Τελμισσεῖς τὴν δι᾿ ὀνείρων μαντικήν. Τυῤῥηναῖοι δὲ σάλπιγγα ἐπενόησαν, καὶ Φρύγες αὐτόν· Φρύγες γὰρ ἤστην Ολυμπός τε καὶ Μαρσύας. Λύχνους τε αὖ (28) καίειν πρῶτοι κατέδειξαν Αἰγύπτιοι, καὶ τὸν του μ. ὁ Μακαρίτης Χαλ- δαῖοι, εἰσὶ δὲ οἱ Καρα: PREPAR. EVANG. LIB. X. B 790- A mum joth, quod redditur principium ; que duo, Bo- C num principium, efficiunt. Undecimum chaph, hoc est, verumtamen. Duodecimum labd, hoc est, disce : quod utrumque simul est : Verumtamen disce. De- cinium tertium, men, quod significat, ex ipsis. De- cimum quartum, nun, id est æternum. Decimum quintum sanch, quod exponitur auxilium, ut sen- sus hic exsistat : Ex ipsis æternum auxilium. Deci- mum sextum, ain, quod fontem vel oculum sigui- ficat. Decimum septimum, phe, os. Decimum octa- vum sade, hoc est, justitia; unde hanc sententiam elicias : Fons, vel oculus, et os justitiæ. Decimum nonum coph, id est appellatio. Vicesimum res, quod est caput. Vicesimum primum sen, hoc est dentes. Vicesimum secundum, idemque postremum, vocatur ab illis thau, quod signa interpretari queas: hoc sensu, Appellatio capitis, dentiumque signa. Hujusmodi ergo litterarum apud Hebræos appella- tio significationem habet, ex qua quidem integræ orationis exsistit ea sententia, quæ litterarum ista- rum cognitioni, ac promissioni cuidam belle admo- dum apteque conveniat. Cui simile apud Græcos nihil unquam reperias, ut eas, quod paulo ante di- cebam, fateri necesse sit Graecorum proprias non esse, sed palam ex barbara lingua levi quadam vo- cis mutatione traductas. Id quod ex Græca singu- lorum elementorum appellatione quivis intelligat. Quid enim alpha ab alpha magnopere differt? quid autem vel betha a beth, vel a gamma gimel, aut delta a delth, aut epsilon ab he, aut a zoi zela, aut theta a theth, cateraque deinceps ? Maneatergo, voces illas non Græcorum, sed Hebræorum esse, apud quos sua cuique significatio tribuitur. Ibi vero natæ cum essent, cum ad alios deinde,tum ad ipsos quoque Græcos pervenere. Atque hæc de primis litterarum elementis modo satis. Jam vero Clementem audi, in eadem mecum disputatione versantem. D subiit in locum Stromat. 1, pag. 225, edition, Græco-Lat. Qui locus subinde vel truncatur ab Eusebio, vel insigni mem- brorum ac periodorum trajectione mutatur. Porro Theodoret., Græcar. affect. lib. i, non procul ab initio, simili disputationis in genere versatur, sed brevius. Fronto noster dissimulato CAPUT VI. In eamdem sententiam Clementis verba. • Medicinam autem, inquit ille, primum ab Api quodam Ægyptio inventam, deinde ab sculapio auctam esse ferunt. Atlas ille Libycus et navim adificavit primus, et primus mare navigavit. Ægyptii cum Challæcis astrologiam in hominum genus principes invexerunt. Nec desunt, qui artem ex sideribus præsentiendi a Caribus excogitatam esse velint. Avium autem volatus primi Phryges ob- servarunt. Aruspicinam Tusci Italiæ finitimi ap- prime calluerunt. Isauri atque Arabes augurandi scientiam, Thelmnissenses divinationem ex somniis haustam coluere. Tyrrhen! tubam, Phryges tibiam invenere Olympus enim et Marsyas ex Phrygia oriundi erant. Lucernas item accendere primi om- nomine, locum illum Clementis crudite illustravit. Interim Plinium consule, lib. vit, cap. 56. tur, praecedunt apud Clementem, pag. 224. resecantur. Nain apud Clementem pag. 224, statim post ante illa, leguntur. (24) Λάβδ. Leg. λάμδ · τὸ β, vulgari errore, (25) Ιατρικήν. Exstat hic Clementis locus, (26) "Επλευσε. Post hoc verbum, quæ sequun- (27) Χαλδαῖοι. Mic etiam ab Eusebio nonnulla (28) Λύχνους τε αὖ. Hæc item loco mota suut.

Μελάμποδα, καὶ Δαίδαλον, πρὸς δὲ τούτοις Ομηρόν τε τὸν ποιητὴν, καὶ Λυκοῦργον τὸν Σπαρτιάτην· ἔτι δὲ Σόλωνα τὸν ᾿Αθηναῖον, καὶ Πλάτωνα τὸν φιλόσοφον. Ελθεῖν δὲ καὶ Πυθαγόραν τὸν Σάμιον, καὶ τὸν μαθηματικὸν Εὔδοξον, ἔτι δὲ καὶ Δημόκριτον τὸν ᾿Αβδηρίτην, καὶ Οἰνοπίδην τὸν Χῖον. Πάντων δὲ τούτων σημεῖα δεικνύουσι, τῶν μὲν, εἰκόνας, τῶν δὲ τόπων ἢ κατασκευασμάτων (46) ὁμωνύμους προσηγορίας. Εκ τε τῆς ἑκάστῳ ζηλωθείσης παι- δείας ἀποδείξεις φέρουσι, συνιστάντες ἐξ Αἰγύπτου μετενηνοχέναι πάντα, δι᾿ ὧν παρὰ τοῖς Ἕλλησιν έθαυμάσθησαν. Ορφέα μὲν γὰρ τῶν μυστικῶν τε- λετῶν τὰ πλεῖστα, καὶ τὰ περὶ τὴν ἑαυτοῦ πλάνην παρ' Αἰγυπτίων ἀπενέγκασθαι. Τὴν μὲν γὰρ Οσίριδος τελετὴν τῇ Διονύσου τὴν αὐτὴν εἶναι· τὴν δὲ τῆς Ἴσι- δος τῇ τῆς Δήμητρος ὁμοιωτάτην ὑπάρχειν, τῶν ὀνο μάτων μόνων ἐνηλλαγμένων· τὰς δὲ ἀσεβῶν ἐν ᾅδου τιμωρίας, καὶ τοὺς τῶν εὐσεβῶν λειμῶνας, καὶ τὰς παρὰ τοῖς πολλοῖς εἰδωλοποιίας ἀναπεπλασμένας παρ εισαγαγεῖν, μιμησάμενον τὰ περὶ τὰς ταφὰς τὰς κατ' Αἴγυπτον. Τὸν μὲν γὰρ ψυχοπομπὸν Ἑρμῆν, κατά τὸ παλαιὸν νόμιμον παρ' Αἰγυπτίοις, ἀναγαγόντα τοῦ *Απιδος τὸ σῶμα μέχρι τινός, παραδιδόναι τῷ περι κειμένῳ τὴν τοῦ Κερβέρου περιτομήν. Τοῦ δὲ Όρ ψέως τοῦτο καταδείξαντος παρὰ τοῖς Ἕλλησι, τὸν Ὅμηρον ἀκολούθως τούτῳ θεἶναι κατὰ τὴν ποίησιν Β Ἑρμῆς δὲ ψυχὰς Κυλλήνιος ἐξεκαλεῖτο Ἐκεῖ οὖν Ανδρῶν ἡρώων· ἔχε δὲ ῥάβδον μετὰ χερσίν (48).» Εἶτα πάλιν προβὰς ἐπιλέγει· ι Μελάμποδα (49) δέ φασι μετενεγκεῖν ἐξ Αἰγύπτου τὰ Διονύσῳ νομικό- μενα τελεῖσθαι παρὰ τοῖς Ἕλλησι, καὶ τὰ περὶ Κρόν νου μυθολογούμενα, καὶ τὰ περὶ τῆς Τιτανομαχίας, καὶ τὸ σύνολον τὴν περὶ τὰ πάθη τῶν θεῶν ἱστορίαν. Τὸν δὲ Δαίδαλον λέγουσιν ἀπομιμήσασθαι τὴν τοῦ λαβυρίνθου πλοκήν, τοῦ διαμένοντος μὲν μέχρι τοῦ νῦν καιροῦ, οἰκοδομηθέντος δὲ, ὡς μέν τινές φασιν, ὑπὸ Μένδητος· ὡς δ᾽ ἔνιοι λέγουσιν, ὑπὸ Μάρου τοῦ βασιλέως, πολλοῖς ἔτεσι πρότερον τῆς Μίνω βασι- λείας· τόν τε ῥυθμὸν τῶν ἀρχαίων κατ' Αἴγυπτον ἀνδριάντων τὸν αὐτὸν εἶναι τοῖς ὑπὸ Δαιδάλου κατα σκευασθεῖσι παρὰ τοῖς Ἕλλησι. Τὸ δὲ κάλλιστον πρόπυλον ἐν Μέμφιδι τοῦ Ηφαίστου Δαίδαλον ἀρχι- τεκτονῆσαι, καὶ θαυμασθέντα, τυχεῖν εἰκόνος ξυλίνης κατὰ τὸ προειρημένον ἱερὸν, ταῖς ἰδίαις χερσὶ δεδη- μιουργημένης· πέρας δὲ διὰ τὴν εὐφυΐαν ἀξιωθέντα μεγάλης δόξης, καὶ πολλὰ προσεξευρόντα, τυχεῖν ισοθέων τιμῶν. Κατὰ γὰρ μίαν τῶν πρὸς τῇ Μέμ ἐδείκνυντο οἵ τε τῶν ἱερέων οἶκοι, καὶ Πλάτωνος, καὶ Εὐδόξου διατριβαί. πλάν. Ιd τὴν ὑπ' αὐτοῦ πεποιημένην. τὰ πρὸς τὴν νεκυίαν EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS II. APOLOGETICA. - Melampodem, ac Dædalum, necnon et Homerum A poetam, Lycurgum Spartiatem, Solonem Athenien- sem, Platonem philosophum, Pythagoram Samium, Eudoxum mathematicum, Democritum Abderitam, et ŒEnopidam Chium accessisse. Quorum illi mo- numenta quædam etiamnum repræsentant, aliorum quidem imagines, aliorum vero, partim loca, par- tim opera quædam ipsorum cognomentis insignia. Quinetiam ex singulari cujusque ac proprio doetri- næ genere id ipsum manifeste colligunt, dum eos, quidquid tantum ipsis apud Græcos admirationis peperit, id totum ex Ægypto deportasse demon- strant. Quippe, Orpheum enim partem mysticorum sacrorum maximam, quæque de ipsius errore orgia celebrantur, ac totam illam inferorum fabulam ab Ægyptiis derivasse. Nam et Osiridis religiones, illas ipsas esse, quas Baccho attribuit, et Isidis inter Cererisque cultum affinitatem esse perma- gnam, adeoque solam nominum mutationem inter- esse. Quod autem et impiorum apud inferos sup- plicia, et prata piorum amoenissima, et fictitias las passimque vulgatas mortuorum umbras in- vexerit, in iis omnibus solemnes in funeribus Ægyptiorum ritus imitatum fuisse. Nam veteri Æ- gyptiorum instituto, Mercurium illum deducendis animabus præpositum, Apidis corpus,ubi ad certum usque locum perduxerit, tum nescio cui dimidii Cerberi larvam induto tradere solitum. Id Orpheus cum Græcis hominibus indicasset, Homerum ejus deinde secutum vestigia, suis ita versibus inseruisse : Heroumque animas Cyllenius evocat Hermes ; G Virgam dextra gerit. › Tum aliis eamdem in rem commemoratis, ita prosequitur: Melampodem quoque ferunt, stalas so - lemnesque Græcorum in sacris Bacchi cæremonias, cum iis quæ vel de Saturno, vel de commisso cum Titanibus certamine, vel omnino de numinum suo- rum casibus fabulantur, ex Ægypto transtulisse. At vero Dædalum ejus labyrinthi flexiones imitatum esse, qui a Mendete, ut nonnulli tradunt, vel ut ali- is placet, a Mari rege, multis antequam Minos re- guaret annis, ædificatus, ad hodiernum usque diem visitur. Quinetiam idem artis ingenium in antiquis Ægyptiorum signis etiamnum apparere, quo Dæ- dali apud Græcos statuæ commendantur: eumdem, quod elegantissimum apud Memphim Vulcani tem- D pli vestibulum admirabili artifcio construxisset, ligneam in eodem templo statuam suis ipsius ma- nibus elaboratam ; imo divinos etiam honores, ob singularem artis excellentiam, qua et magnum sibi nomen confecerat, et nova pleraque excogitaverat, desumptas a locis aut operibus appellationes. Rectius visum est, partim loca, partim opera quædam, ipso- rum cognominis insignia. Quomodo enim in Ægy- pto, Græcorum philosophorum appellationes osten- derent, a locis operibusve desuniptas? Facile au- tem, et loca quædam, et opera ipsorum cogno- mentis insignia ostendere potuerunt: cum ibi et perdiu versati essent, et nonnulla industriæ suæ monumenta reliquissent. Huc autem pertinet illud Strabonis, lib. xvii : (de Ægypto loquitur) est, Diodorum locus, ut in re fabulosa, perinsignis, ad eum fontem indicandum, unde Homerus, aliique deinceps poetz hausisse si- deantur. (47) ὀργιαζόμενα, καὶ τὴν τῶν ἐν ᾅδου μυθοποιίαν, (46) Τόπων ἢ κατασκευασμ. Interpres Diodori, (47) Τὴν ἑαυτοῦ πλάνην. Mallem τὴν αὐτοῦ (48) Μετὰ χερσίν. Post hæc verba, sequitur apud (49) Μελάμποδα. Diodor., pag. 87.

Χ. ρείου τοῦ Περσῶν βασιλέως, καὶ τῆς κατ' αὐτὸν ἀνανεώσεως τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις νεώ, ἢ γέγονε μετὰ τὴν ἀπὸ Βαβυλῶνος ἐπάνοδον τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους· εὕροι ἂν ἀπὸ Τιβερίου ἐπὶ τὸ δεύτερον ἔτος Δα- ρείου ἔτη φμη. Δαρείου μὲν γὰρ τὸ δεύτερον κατὰ τὸ πρῶτον ἔτος τῆς ξε' Ολυμπιάδος καταντά Τιβερίου δὲ τὸ πεντεκαιδέκατον τῆς Ῥωμαίων βασι- λείας κατὰ τὸ δ' τῆς σγ' Ολυμπιάδος συμπίπτει. Γίνονται τοίνυν αἱ μεταξύ Δαρείου τοῦ Πέρσου, καὶ Τιβερίου τοῦ Ῥωμαίων βασιλέως Ολυμπιάδες ρλζ', αἱ συνάγουσι χρόνον ἐτῶν φμηʹ, τετραετίας τῇ Ολυμ- πιάδι λογιζομένης. Ἐπεὶ δὲ κατὰ τὸ δεύτερον ἔτος Δαρείου τὸ ἑβδομηκοστὸν ὑπῆρχε τῆς ἐρημίας τοῦ ἐν Ἱεροσολύμοις νεώ, καθὼς τὰ τῆς Ἑβραίων ἱστορίας παρίστησι, κἀντεῦθεν πάλιν ἀνατρεχόντων, ἀπὸ μὲν τοῦ δευτέρου ἔτους Δαρείου ἐπὶ τὴν πρώτην Ολυμ- Β πιάδα ἔτη συνάγοιτ' ἂν σνς', Ὀλυμπιάδες ξδ'· του σαῦτα δ' ἂν εὕροις τὰ ἀπὸ τοῦ ὑστάτου ἔτους τῆς ἐρημίας τοῦ δηλωθέντος ἱεροῦ ἐπὶ τὸ ν' ἔτος Οζίου τοῦ τῶν Ἰουδαίων βασιλέως ἀνιών, καθ᾿ ὃν προεφή- τενον Ησαΐας καὶ Ὠσηὲ, ὅσοι τε τούτοις γεγόνασι σύγχρονοι· ὥστ᾽ εἶναι τὴν πρώτην καθ' Ελληνας Ολυμπιάδα σύνδρομον τῷ προφήτη Ησαΐᾳ καὶ τοῖς τούτου συγχρόνοις. Πάλιν δὲ ἀπὸ τῆς πρώτης Ολυμ- πιάδος, ἐπὶ τοὺς ἔμπροσθεν ἀνιών χρόνους, μέχρι τῆς Ἰλίου ἁλώσεως εὑρήσεις ἔτη συγκεφαλαιούμενα νη', ὡς αἱ παρ' Έλλησι τῶν χρόνων ἀναγραφαὶ περι - ἔχουσι. Καὶ καθ᾽ Ἑβραίους, ἀπὸ πεντηκοστοῦ ἔτους Οζίου τοῦ Ἰουδαίων βασιλέως ἀνιὼν ἐπὶ τὸ τρίτον ἔτος Λαβδὼν παρ᾽ Ἑβραίοις γενομένου κριτοῦ, τὸν ἴσον συνάξεις ἀριθμὸν ἐτῶν υη'· ὥστ᾽ εἶναι τὴν Ἰλίου ἅλωσιν κατὰ τοὺς Λαβδὼν τοῦ κριτοῦ χρόνους, ἑπτὰ ἔτεσι πρότερον ἢ Σαμψών ἄρξαι Εβραίων, ὃν κατὰ τὴν τοῦ σώματος ἀλκὴν ἀνυπόστατον γενέσθαι φασὶν, εοικότα τῷ βοωμένῳ παρ' Ἕλλησιν Ηρακλεῖ. Καὶ ἐντεῦθεν δὲ ἐπὶ τοὺς ἀνωτέρω βαδίζων, ἐν ταὐτῷ τε συναγαγὼν ἀριθμὸν ἐτῶν υ', εὕροις ἂν κατὰ μὲν Εβραίους Μωϋσέα, κατὰ δὲ Ἕλληνας Κέκροπα τὸν γηγενή. Κατώτερα δὲ τῶν Κέκροπος ἱστορεῖται χρό νων τὰ παρ' Ἕλλησι θαυμαζόμενα. Γίνεται γὰρ μετὰ Κέκροπα ὁ κατὰ Δευκαλίωνα κατακλυσμὸς, καὶ ἡ ἐπὶ Φαέθοντος ἐκπύρωσις, Εριχθονίου τε γένεσις, Κόρης τε ἁρπαγὴ, καὶ Δήμητρος μυστήρια, Ελευ σινίων ίδρυσις, Τριπτολέμου γεωργία, Ευρώπης ὑπὸ Διὸς ἁρπαγή, Απόλλωνος γένεσις, Κάδμου ἐπὶ Θή- βας παρουσία, καὶ ἔτι τούτων νεώτεροι Διόνυσος, Μία νως, Περσεύς, Ασκληπιός, Διόσκουροι, Ἡρακλῆς. Τούτων δ᾽ ἁπάντων πρεσβύτερος γεγονώς συνίσταται Μωϋσῆς, ὡς ἂν κατὰ Κέκροπα τὴν ἡλικίαν ἀκμάσας. ᾿Απὸ δὲ Μωϋσέως πάλιν ἀνιὼν ἐπὶ τὸ πρῶτον ἔτος ζωῆς ᾿Αβραάμ, εὑρήσεις ἔτη φε'· τοσαῦτα δὲ ἀπὸ τοῦ δηλωθέντος ἔτους τῆς Κέκροπος βασιλείας (58-59), τὸν ἀνωτέρω χρόνον ἀπαριθμούμενος, ἐπὶ Νῖνον ἥξεις τὸν Ασσύριον, ὃν πρῶτόν φασιν ἁπάσης τῆς Ασίας πλὴν Ἰνδῶν κεκρατηκέναι· οὗ Νῖνος ἐπώνυ μος πόλις, ή Νινευΐ παρ' Εβραίοις ὠνόμασται, καθ᾽ ἂν Ζωροάστρης ὁ Μάγος Βακτρίων ἐβασίλευσε. Νίνου δὲ Εt ὦ (58-59) Βασιλείας. ἐπί, εἰς, τὸν ἀνωτ ' PRÆPAR. EVANG. LIB. annos A gere voluerit, ut per superiora retro tempora, ad D Darium usque Persarum regem, et instauratum Hie- rosolymis sub eo templum, id quod post Judaici populi ex Babylone reditum contigit, numerando perveniat; is a Tiberio ad Darii secundum, omnino reperiat quingentos et quadraginta octo. Nam Darii quidem secundus in primum olympiadis sexagesimæ quintæ, imperii vero Tiberii decimus quintus in quartum ducentesimæ tertia olympiadis incurrit. Quocirca Darium Persam inter, ac Tibe- rium Romanorum imperatorem, centum ac triginta septem olympiades intercedunt, quæ summam an- norum quingentorum et quadraginta octo conficiunt, quadriennio singulis olympiadibus attributo. quo- niam Darii secundus annus, cum Hierosolymitani templi vastitatis septuagesimo congruebat ut ex B Hebræorum historia liquet : si gradum etiam inde retro flectas, ab anno Darii secundo ad primam' us- que Olympiadem anni confient omnes quinquagin- ta sex supra ducentos, olympiades vero quatuor et sexaginta : quot plane ab ultimo excisi templi anno, ad Osiæ Judzorum regis quinquagesimum name- rantur; quo tempore Isaias, Oseas, aliique amborum æquales prophetæ claruerunt. Ita prima Græcorum olympias cum Isaia et ipsius æqualibus congruit. Rursus qui ad superiora tempora recur rere voluerit, is ab olympiade prima ad captam usque Trojam, annorum summam conficiet octo su- pra quadringentos, quem numerum chronologici Græcorum commentarii repræsentant. Similiter a- pud Hebræros, ab Osiæ Judæorum regis quinqua- gesimo, si gradum ad Labdonis Hebræi quondam judicis tertium feceris, æqualem annorum quadrin- gentorum et octo numerum colliges. Atque ita sub Labdonis judicis tempora llium fuerit, septem an- nis antequam Samson Hebræis imperaret, quem vi- ribus corporis nihil non superasse, adeoque omnium ore jactato Græcorum Herculi persimilem fuisse tradunt. Quodsi ab illo tempore, annos rursus qua- dringentos sursum versus numeraveris, Moysem apud Hebræos, apud Græcos Cecropem illum terrigenam reperies : quo quidem recentiora esse, quæcunque Græci tantopere celebrant, nemo non fatetur. Nam post illum, Deucalionis diluvium, Phaethontis in- cendium, ortus Erichthonii, Proserpinae raptus, my- steria Cereris, Eleusiniorum institutio, Triptolemi agricultura, Europæ ab Jove raptus,natalis Apollinis, Cadmi apud Thebanos adventus, atque iis omnibus juniores Bacchus, Minos, Perseus, sculapius, Cas tor, et Pollux, et Hercules exstitere. Quus proinde Moyses, cum Cecropis tempore floruerit, ætate omnes anteivit. Porro si ab eodem Moyse ad primum usque Abrahami vitæ annum recurreris, summamı colliges annorum quinque supra quingentos; item- que, totidem ab illo Cecropis regni anno superiora versus tempora numeratis, ad Ninum Assyrium per venies, quem omnium principem tota passim Asia C Addendum vel ante

Ομοῦ δὲ οἱ πάντες, τὰ Ἑλληνικὰ καὶ τὰ βάρβαρα, τα τε παρ' αὐτοῖς Εβραίοις συναγαγόντες, καὶ τὰς παρὰ πᾶσιν ἱστορίας παραθέντες, θατέρα τε τὴν ἑτέραν συγκρούσαντες, τὰ παρὰ τοῖς πᾶσιν ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς χρόνους πραχθέντα συνεξητάκασιν. Εἶθ᾽ ἕκαστος οἱ κείαις μεθόδοις τὴν τῶν ἀποδεικνυμένων κατασκευὴν πεποιημένος, σύμφωνον καὶ ὁμολογουμένην τὴν ἀπό- δειξιν εἰσηνέγκαντο. Διὸ καὶ μάλιστα ταῖς αὐταῖς ήγησάμην δεῖν παραχωρῆσαι φωναῖς τὸν παρόντα λόγον, ὅπως ὁμοῦ τῶν οἰκείων μὴ ἀποστεροῖντο καρ πῶν οἱ τῶν λόγων πατέρες, καὶ διὰ πλειόνων μας τύρων, ἀλλὰ μὴ δὴ ἑνὸς ὁμοῦ ἡ σύστασις τῆς ἀληθείας ἀναμφίλεκτον λάβοι τὴν ἐπικύρωσιν. Εt γρ. συνεχρόνισαν ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ι'. Ἀπὸ τοῦ τρίτου τῶν Ἀφρικανοῦ Χρονογραφιών. • Μέχρι μὲν Ολυμπιάδων οὐδὲν ἀκριβὲς ἱστόρηται τοῖς Ἕλλησι, πάντων συγκεχυμένων, καὶ κατὰ μηδὲν αὑτοῖς τῶν προτοῦ συμφωνούντων· αἱ δὲ ἠκρίβωντο πολλοῖς, τῷ μὴ ἐκ πλείστου διαστήματος, διὰ τετρα ετίας δὲ, τὰς ἀναγραφὰς αὐτῶν ποιεῖσθαι τοὺς Ἕλλη νας. Οὗ δὴ χάριν τὰς ἐνδοξοτάτας καὶ μυθώδεις ἐπι- λεξάμενος ἱστορίας, μέχρι τῆς πρώτης Ολυμπιάδος επιδραμοῦμαι· τὰς δὲ μετὰ ταῦτα, συζεύξας κατὰ χρόνον ἑκάστας, εἴ τινες ἐπίσημοι, ταῖς Ἑλληνικαῖς τὰς Εβραϊκάς, ἐξιστορῶν μὲν τὰ Ἑβραίων, εφαπτό μενος δὲ τῶν Ἑλληνικῶν, ἐφαρμόσω τόνδε τον τρό πον· λαβόμενος μιᾶς πράξεως Ἑβραϊκῆς ὁμοχρόνου πράξει ὑφ' Ελλήνων ἱστορηθείσῃ, καὶ ταύτης ἐχόμε νος, ἀφαιρῶν τε καὶ προστιθεὶς, τίς τε Ελλην, ἢ Πέρσης, ἢ καὶ όστισοῦν τῇ Ἑβραίων συνεχρόνησεν, ἐπισημειούμενος, ἴσως ἂν τοῦ σκοποῦ τύχοιμι. Εβραίων μὲν οὖν ἡ μετοικία ἐπισημοτάτη, αἰχμα λωτισθέντων ὑπὸ Ναβουχοδονόσορ βασιλέως Βαβυλώ νος, παρέτεινεν ἔτη ο', καθὰ προεφήτευσεν Ιερεμίας. Τοῦ δὴ Ναβουχοδονόσορ μνημονεύει Βηρωσσὸς ὁ Βα- βυλώνιος. Μετὰ δὲ τὰ σ' τῆς αἰχμαλωσίας ἔτη Κύρος Περσῶν ἐβασίλευεν, ᾧ ἔτει Ολυμπιάς ἤχθη νε', ὡς ἐκ τῶν Βιβλιοθηκῶν Διοδώρου, καὶ τοῦ Θαλλοῦ καὶ Κάστορος ἱστοριῶν, ἔτι δὲ Πολυβίου καὶ Φλέγοντος ἔστιν εὑρεῖν, ἀλλὰ καὶ ἑτέρων, οἷς ἐμέλησεν Ολυμ- πιάδων· ἅπασι γὰρ συνεφώνησεν ὁ χρόνος. Κῦρος δ᾽ οὖν τῷ πρώτῳ τῆς ἀρχῆς ἔτει, ὅπερ ἦν Ολυμπιά- δος νε' ἔτος τὸ πρῶτον, διὰ Ζοροβάβελ, καθ᾿ ὃν Ἰη σοῦς ὁ τοῦ Ἰωσεδέκ, την πρώτην και μερικὴν ἀπό πεμψιν ἐποιήσατο τοῦ λαοῦ, πληρωθείσης τῆς ἑβδο μηκονταετίας, ὡς ἐν τῷ Εσδρα παρὰ τοῖς Εβραίοις ἱστόρηται. Αἱ μὲν οὖν ἱστορίαι συντρέχουσι, Κύρου τε βασιλείας καὶ αἰχμαλωσίας τέλους· καὶ κατὰ τὰς Ολυμπιάδας οὕτως εἰς ἡμᾶς εὑρεθήσεται συμφωνή σαντα· τούτοις γὰρ ἑπόμενοι, καὶ τὰς λοιπὰς ἱστο ρίας κατὰ τὸν αὐτὸν λόνον ἀλλήλαις εφαρμόσομεν EUSEBII CAESARIENSIS OPP. PARS II. APOLOGETICA. - tione secundi, quique plurimum divinis in litteris A operæ studiique posuerunt. li rem istam accurate admodum et enucleate persecuti, antiquitatis He- braicæ fidem magna rationum vi ac singulari va- rictate fecerunt. Alii quippe certis quibusdam ex historiis et omnium consensu approbatis, tempo- rum seriem ordiuemque duxerunt : alii suis ipsi testimoniis firmitatem ac robur ex antiquiorum scriptorum auctoritate quæsierunt. alii quidem Et adhæsere Græcis, alii vero ex rerum etiam Phoeni- ciarum, Chaldæarum et Ægyptiarum historicis argumenta petierunt : at simul universi, Græcis, barbaris, Hebraicisque rebus sub uno collocatis aspectu, omniumque populorum historiis inter se propiusque commissis, quæ apud quosque sub idem tempus gesta fuerint, cum aliis alia diligenter expensa contulerunt. Tum suam quique viam ac me- thodum secuti, partes suscepti operis singulas ita digesserunt, ut omnes inter sese constanti fuerint ac certa demonstratione complexi. Quocirca locum verbis auctorum ipsissimis hac in disputatione re- linquendum putavi, simul ut ne suorum ipsis laborum fructus præripiatur, simul ut suscepta pro veritate defensio, non ex unius, sed ex plurium testium ore fidem omni dubitatione majorem acci- piat. Ordiamur ab Africano. CAPUT X. Ex Africani Chronographiæ tertio. • Ante olympiadum seriem, inquit ille, Græco- rum in historia certi nihil exploratique reperias, usque adeo perturbata sunt omnia, nec ulla secuin ex parte consentiunt, quæ antea contigisse memo- rantur. At in olympiadibus digerendis accurate multi diligenterque versati sunt, quod non longo intervallo, sed tantum suo cujusque res qua- driennio definitas Greci comprehensasque perscri- pserint. Quamobrem ex fabulosis illis, quæ ad pri- mam usque olympiadem fama cæteris et hominum opinione præstiterint, breviter cursimque libatis, quæ postea contigerint, ea si modo insignia vide. buntur, ita cum Græcis Hebræa contexam, ut Græ- cis obiter duntaxat perstrictis, historici more fu- sius Hebræa pertexam. In quo ejusmodi futura mea ratio est, ut quoties Hebraicam historian), quæ cum Græca aliqua tempore conveniat, tractandam sus- cepero, toties in ea constanter hærens, detractis, ubi res tulerit, adjectisve nonnullis, quinam aut Græcorum, aut Persarum, aut populi cujusvis alte- rius, ejusdem tempore floruerit, aperiam : sic enim ejus me demum, quod propositum mibi est, com- potem futurum existimo. Primum igitur celebra- tissima illa Hebræorum migratio, cum a Nabucho- donosore Babylonis rege in servitutem abducti sunt, annos tenuit septuaginta, uti futurum Jere- mias ante prædixerat. Porro Nabuchodonosoris Be- rosus quoque Babylonius meminit. Exactis illis septuaginta captivitatis annis, Cyrus Persicum re- gnum obtinuit, cum olympias ageretur quinquage- sima quinta, uti ex Diodori Bibliotheca, Thalli et Castoris, nec non Polybii et Phlegontis historiis, auferre licet; aliisque præterea, qui olympiadum seriem texuerunt : omnibus enim in eo tempore definiendo convenit. Cyrus igitur anno imperii sui primo, qui olympiadis quinquagesimæ quintæ pri- • B C D

Χ. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΑ'. Ἀπὸ τοῦ πρὸς Ἕλληνας Τατιανοῦ, περὶ τοῦ αὐτοῦ. η Νῦν δὲ προσήκειν (70) μοι νομίζω παραστῆσαι πρεσβυτέραν τὴν ἡμετέραν φιλοσοφίαν τῶν παρ' Ελλησιν ἐπιτηδευτῶν. Ὅροι δ' ἡμῖν κείσονται Μωτῆς καὶ ῾Ομηρος. Τῷ γὰρ ἑκάτερον αὐτῶν εἶναι παλαί τατον, καὶ τὸν μὲν ποιητῶν καὶ ἱστορικῶν εἶναι πρεσβύτατον, τὸν δὲ πάσης σοφίας βαρβάρου ἀρχη γὸν, καὶ ὑφ᾽ ἡμῶν εἰς σύγκρισιν παραλαμβανέσθω σαν. Εὑρήσομεν γὰρ οὐ μόνον τῆς Ἑλλήνων παιδείας τὰ παρ' ἡμῖν, ἔτι δὲ καὶ τῆς τῶν γραμμάτων εὑρέ σεως ἀνώτερα· μάρτυράς τε οὐ τοὺς οἴκοι παραλή- ψομαι, βοηθοῖς δὲ μᾶλλον Ἕλλησι καταχρήσομαι. Τὸ μὲν γὰρ ἄγνωμον (71), ὅτι μηδ' ὑφ᾽ ὑμῶν παρά- δεκτον· τὸ δὲ, ἂν ἀποδεικνύηται, θαυμαστὸν, ὁπότ' ἂν, ὑμῖν διὰ τῶν ὑμετέρων ὅπλων αντερείδων (72), ἀνυπόπτους καθ᾽ ὑμῶν τοὺς ἐλέγχους παραλαμβάνω. Περὶ γὰρ τῆς Ὁμήρου ποιήσεως, γένους τε αὐτοῦ, καὶ χρόνου καθ᾽ ἂν ἤκμασε, προηρεύνησαν πρε σβύτατοι μὲν Θεαγένης τε ὁ Ρηγίνος κατὰ Καμβύ την γεγονώς, καὶ Στησίμβροτος ὁ Θάσιος, καὶ Καλλί μαχος ὁ Κολοφώνιος, Ηρόδοτός τε 'Αλικαρνασσεύς, καὶ Διονύσιος Ολύνθιος· μετὰ δὲ ἐκείνους Έφορος ὁ Κυμαῖος, καὶ Φιλόχορος ὁ ᾿Αθηναῖος, Μεγακλείδης τε καὶ Χαμαιλέων (73) οι περιπατητικοί· ἔπειτα γραμματικοί, Ζηνόδοτος, Αριστοφάνης, Καλλίμαχος, Κράτης, Ερατοσθένης, Αρίσταρχος, Απολλόδωρος. Τούτων δὲ οἱ μὲν περὶ Κράτητα, πρὸ τῆς Ἡρα- κλειδῶν καθόδου φασὶν αὐτὸν ἡκμακέναι, μετὰ τὰ Τρωϊκὰ ἐνδοτέρω τῶν ὀγδοήκοντα ἐτῶν· οἱ δὲ περὶ τὸν Ἐρατοσθένην μετὰ ἑκατοστὸν ἔτος τῆς Ἰλίου ἁλώσεως· οἱ δὲ περὶ τὸν Ἀρίσταρχον κατὰ τὴν ἀντικείμενα, τὸ μὲν ἄγνώμον, τὸ δ' ἄν, ὅλων ἀναντιῤῥήτων. Μεγακλείδης τε ὁ Χαμα λαιέων· Χαμαιλέων, υι Α, 1, Τὸ μὲν οὖν Γνῶθι σαυτόν, μὲν Χίλωνος ὑπειλήφασι, Χαμαιλέων δὲ ἐν τῷ περὶ θεῶν, Θαλοῦ. μαιλέων τε ὁ Ἡρακλεώτης ἐν τῷ Περὶ μέθης. Χαμαιλέων γοῦν, πρῶτ τον αὐτόν φησιν σχηματίσαι τοὺς χορούς, PRÆPAR. ΕVANG. LIB. ecrtamina, Heraclidarum reditum, lonum migrationem, et Olympiadas. Ac mibi quidem Græcas historias cum Hebraicis committere statuenti, ea potissimum Attici regni tempora describere visum est. Sic enim cuivis omnino liceat, qui modo principium ex meis ducere voluerit, eamdem mecum in colligendo numero rationem inire. Illorum igitur mille ac viginti annorum, quos ab Mose et Ogyge ad primam usque olympiadem fluxisse diximus, anno primo, uti Hebræorum Pascha, et disces- sus ab Egypto, sic Ogygium in Attica diluvium contingit. Et convenienter id quidem. Nam cum Egyptios grandinibus, ac tempestatibus Dei præpotentis ira percelleret, fieri vix poterat, quin si- mul in quasdam terræ partes calamitatis inde aliquid redundaret. Ac præsertim Athenienses Ægy- ptiacæ cladis partem aliquam subire verius erat, quos Ægyptiorum coloniam habitos esse, cum alii, tum vero Theopompus in Tricareno commemorat. Tempus inde medium prætermissum est, quod in eo nihil a Græcis memoria dignum referatur. Post annos vero quatuor et nonaginta, ut nonnulli tra- dunt, Prometheus exstitit, quem, quod homines ad disciplinæ cultum ab nimia simplicitate solerter in- genioseque traduxerit, homines propterea finxisse fabulantur. » Hactenus Africanus. Jam vero Tatia- num audiamus. B • C tomo I Bibliotheca Patrum Græco-Lat., pag. 180. hæc, ut arbitror, minus auctoris ex mente reddit, ne quid nobis suspectum, vel merito rejiciendum esse possit : membra enim sunt prius illud posterius hoc etc. Tatianus emendari possit, apud quem vitiose quam ut apud Talianum, posterior enim hæc lectio eidem homini CAPUT XI. Eamdem in rem ex Tatiani adversus Græcos opere. ‹ Jam, inquit, agendum nobis id videtur, ut no- stram quoque philosophiam exquisitis illis Græcorum artibus antiquiorem esse demonstremus. Qua in re Mosem et Homerum summos veluti cardines terminosque statuemus. Cum enim sit uterque ve- tustissimus, et alter quidem poetas et historicos omnes tempore antecedat, alter vero barbaræ om- nis sapientiæ dux princepsque fuerit, juvat etiam amborum contentionem instituere. Enimvero non doctrina modo Græcorum, sed ipsa quoque litte- rarum inventione res nostras priores esse cogno- scemus. Neque tamen domesticos eam in rem testes dabimus, sed Græcorum ipsorum auctoritate ab- utemur. Nam ut illud minus consultum foret, quod minime vobis probaretur; ita hoc si efficere modo poterimus, singulare prorsus egregiumque futurum est, ut vestris vos armis oppugnando, argumentis extra suspicionem omnein positis urgeamus. Ac de Homeri quidem poesi, genereque simul ac tempore quo floruerit, omnium antiquissimi Rheginus ille Theagenes, qui sub Cambyse vixit, Slesymbrolus Thasius, Callimachus Colophonius, Herodotus Ha- licarnassensis, et Dionysius Olynthius jau diligenter ante quæsierunt. Quibus eadem in opera successere Ephorus Cumæus, Philochorus Athenien- sis, Megaclides et Chameleon peripatetici tum Zenodotus, Aristophanes, Callimachus, Crates, Eratosthenes, Aristarchus, Apollodorus, gramma- tici omnes. Quos inter, Crates ipsum ante Heracli- darum reditum, intra annos a Trojanis temporibus octoginta floruisse auctor est. Eratosthenes vero utrumque nomen attribuit, cum tamen duo illi fuerint. Corrigendum tamen videtur babetur in altero manuscr. et legitur apud Clemen- tem Alexandrin. Strom. 1, pag. edition. Graeco-Lat. : inquit, ol Et infra eodem libro, pag. 258: Xa- Fuit igitur Heracleotes, qui inter alia, de diis ac de ebrietate scripsit. Idem nomen legitur apud Athe- næum lib. 1, p. : inquit, etc, ubi ce Aischylo poeta loquitur. (70) Νῦν δὲ προσήκειν. Hic Taliani locus exstat (71) Τὸ μὲν γὰρ ἄγνωμον, etc. Interpres Tatiani (72) Όπλων ἀντερείδων. Vera lectio, ex qua (75) Μεγακλείδης τε καὶ Χαμαιλέων. Rectius,

Α καιδέκατον ἔτος τῆς βασιλείας Ιλιον ἐάλω. Καὶ χρὴ Κατὰ τὸν Ἴναχον. μετὰ τὸν Ίναχον, καὶ μετὰ Μωσέα. τὸν νουνεχῆ συνιέναι μετὰ πάσης ἀκριβείας, ὅτι κατὰ τὴν τῶν Ἑλλήνων παράδοσιν οὐδ᾽ ἱστορίας τις ἦν παρ' αὐτοῖς ἀναγραφή. Κάδμος γὰρ, ὁ τὰ στοιχεῖα τοῖς προειρημένοις παραδούς, μετὰ πολλὰς γενεὰς τῆς Βοιωτίας ἐπέβη. Μετὰ δὲ Ιναχον ὑπὸ Φορωνέως μόλις τοῦ θηριώδους βίου καὶ νομάδος περιγραφή γέγονε, μετεκοσμήθησάν τε οἱ ἄνθρωποι. Διόπερ εἰ κατὰ Ἵναχον πέφηνεν ὁ Μωσῆς γεγονώς, πρε- σβύτερος ἐστι τῶν Ἰλιακῶν ἔτεσι τετρακοσίοις. Απο- δείκνυται δὲ τοῦθ' οὕτως ἔχον ἀπό τε τῆς τῶν Ἀττικῶν βασιλέων διαδοχῆς, Μακεδονικῶν τε καὶ Πτολεμαῖ κῶν, ἔτι δὲ καὶ ᾿Αντιοχικῶν. Οθεν εἰ κατὰ τὸν Ινα- χον (87-88) αἱ διαφανέστατοι πράξεις παρ' Ἕλλησιν ἐγράφησάν τε καὶ γινώσκονται, δῆλον, ὡς καὶ μετὰ Μωσέα. Κατὰ μὲν γὰρ Φορωνέα τὸν μετ' Ιναχον μνημονεύεται παρ' Αθηναίοις "Ωγυγος, ἐφ' οὗ κατα- κλυσμὸς ὁ πρῶτος· κατὰ δὲ Φόρβαντα ᾿Ακταῖος, ἀφ᾽ οὗ Ακταία ἡ Αττική· κατὰ δὲ Τριόπαν Προμηθεὺς καὶ Επιμηθεὺς, καὶ "Ατλας, καὶ ὁ διφυής Κέκροψ, καὶ ἡ Ἰώ· κατὰ δὲ Κροτωπὸν ἡ ἐπὶ Φαέθοντος ἐκπύρωσις, καὶ ἡ ἐπὶ Δευκαλίωνος ἐπομβρία· κατὰ δὲ Σθενέλαον ἥ τε τοῦ Ἀμφικτύονος βασιλεία, καὶ ἡ εἰς Πελοπόν νησον Δαναοῦ παρουσία, καὶ ἡ ὑπὸ Δαρδάνου τῆς Δαρδανίας κτίσις, ἤ τε ἐκ Φοινίκης τῆς Εὐρώπης εἰς τὴν Κρήτην ἀνακομιδή· κατὰ δὲ Λυγκέα τῆς Κόρης ἡ ἁρπαγὴ, καὶ ἡ τοῦ ἐν Ἐλευσῖνι τεμένους καθίδρυσις, καὶ ἡ Τριπτολέμου γεωργία, καὶ ἡ Κά δμου εἰς Θήβας παρουσία, Μίνωός τε βασιλεία· κατὰ ι δὲ Προῖτον, ὁ Εὐμόλπου πρὸς Αθηναίους πόλεμος κατὰ δὲ Ακρίσιον, Πέλοπος ἀπὸ Φρυγίας διάβασις, καὶ Ἴωνος εἰς τὰς Αθήνας ἄφιξις, καὶ ὁ δεύτερος Κέκροψ, αί τε Περσέως πράξεις· κατὰ δὲ τὴν ᾿Αγα- μέμνονος βασιλείαν Ἴλιον βάλω. Οὐκοῦν πέφηνεν ὁ Μωσῆς ἀπό γε τῶν προειρημένων πρεσβύτατος ἡρώων, πόλεων, δαιμόνων. Καὶ χρὴ τῷ πρεσβεύοντα κατὰ τὴν ἡλικίαν πιστεύειν μᾶλλον ἤπερ τοῖς ἀπὸ πηγῆς ἀρυσαμένοις Ἕλλησιν, οὐ κατ᾽ ἐπίγνωσιν, τἀκείνου δόγματα. Πολλοὶ γὰρ οἱ κατ᾿ αὐτοὺς σου φισταὶ κεχρημένοι περιεργίᾳ, οἱ ὅσα παρὰ τῶν κατὰ Μωσέα καὶ τῶν ὁμοίως αὐτῷ φιλοσοφούντων ἔγνω σαν, παραχαράττειν ἐπειράθησαν· πρῶτον μὲν ἵνα τι λέγειν ἴδιον νομισθῶσι, δεύτερον δ' ὅπως τὰ ὅσα μὴ συνίεσαν, διά τινος ἐπιπλάστου ῥητολογίας πα ρακαλύπτοντες, ὡς μυθολογίαν (89) τὴν ἀλήθειαν παραβραβεύσωσι. Περὶ μὲν οὖν τῆς καθ' ἡμᾶς που λιτείας, ἱστορίας τε τῆς κατὰ τοὺς ἡμετέρους νό μους, ὅσα τε εἰρήκασιν οἱ παρὰ τοῖς Ἕλλησι λόγιοι, καὶ πόσοι, καὶ τίνες εἰσὶν οἱ μνημονεύσαντες, ἐν τῷ πρὸς τοὺς ἀποφηναμένους τὰ περὶ Θεοῦ δειχθή σεται· τὸ δὲ νῦν ἔχον, σπευστέον μετὰ πάσης ἀκρι βείας σαφηνίζειν, ὡς οὐχ Ὁμήρου μόνον πρεσβύτερος ἐστιν ὁ Μωσῆς, ἔτι δὲ καὶ τῶν πρὸ αὐτοῦ συγγρα φέων, Λίνου, Φιλάμμωνος, Θαμύριδος, Αμφίονος, Ορφέως, Μουσαίου, Δημοδόκου, Φημίου, Σιβύλλης, κατά, EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS II. - APOLOGETICA. sequuntur : Inachus, Phoroneus, Apis, Argius, Cria- sus, Phorbas, Triopas, Cretopus, Sthenelaus, Da- naus, Lynceus, Abas, Pratus, Aerisius, Perseus, Eurystheus, Atreus, Thyestes, Agamemnon, cujus anno decimo octavo Troja capta est. Atque hic pru- denti et ingenioso lectori diligenter in primis obser- vandum erit, vel ex ipsa Græcorum hominum tra- ditione constare, nullam tum apud illos perscriptam adhuc historiam fuisse. Nam qui litterarum formam ipsis et rationem tradidit Cadmus, non nisi multis post ætatibus pervenit in Boeotiam. Post Inachum vero, Phoronei ductu atque auspiciis, homines ab ferino vagoque vitæ genere ad humaniorem ac libe- raliorem cultum vix tandem aliquando traducti sunt. Quare si Mosem Inacho æqualem fuisse ha- bebimus, idem Trojana tempora quadringentis an- tecesserit, necesse est. Id vero manifeste ex regum non Atticorum modo, sed etiam Macedonicorum, Ptolemaicorum et Antiochenorum successione con- Gcitur. Unde illud etiam colligas, si clarissima quæ- que Græcorum sub Inachi tempus et scriptis man- dari, et in hominum cognitione versari cœpere, id ipsum pariter sub Mosis ætatem contigisse. Nam Phoroneo, qui post Inachum regnavit, supparem Athenienses Ogygem faciunt, sub quo primum di- luvium accidit; tum Phorbanti Actæum, a quo At- tica Actae nomen habuerit : Triopæ deinde Pro- metheum, Epimetheum, Atlantem, geminum Cecro- pem, et Io. Ad Crotopi avum et Phaetontis incen- dium, et Deucalionis diluvium referunt : cum Sthe- nelao, Amphictyonis regnum, Danai in Peloponne- sum adventum, conditam a Dardano Dardaniam, et Europa ex Phenicia deportationem in Cretam temporis societate conjungunt. Sub Lynces, Pro- serpina raptum, Eleusynii delubri ædificationem, agriculturam Triptolemi, Cadmi Thebanam in ci- vitatem adventum, et Minois regnum collocant. Ad Prœtum Eumolpi bellum adversus Athenienses ; ad Acrisium Pelopis trajectionem ex Phrygia, lo- nis Athenas adventum, Cecropem alterum juniorem, Perseique res gestas revocant. Postremo regnante Agamemnone captum est llium. Ergo ex su- perioribus, Mosem, heroibus, civitatibus, ac da- monibus ipsis antiquiorem fuisse, manifesto intelli- gitur. Verius autem profecto est, homini ætate plu- rimum antegresso Gi«lem habere, quam Græcis, qui ejus dogmata ut ex ipsomet fonte hauserint, minus tamen veræ scientiæ ductum secuti sunt. Sophi- stas enim permultos habuere, qui curiositati suæ obsecuti, quæcunque vel a Mose, vel ab similis philosophiæ professoribus acceperant, adulterare omnia conati sunt : primum ut singulare aliquid ac Proprium dicere viderentur, deinde ut quæ minus assequerentur, ea commentitiæ dictionis specie in- solvendo, fabularum instar veritatem ipsam tradu- (87-88) Talian., rectius, ut existimo, quia sequitur paulo post, Tametsi, cum Græcorum historiam ab Inacho fere duci confirmet, utrobique, B C D non incommode legi possit. Atque hanc lectio- nem secuti sumus. 189) Ὡς μυθολογίαν. Tatian., ταῖς μυθολογίαις.

PRÆPAR. EVANG. LIB. X. αὐτοὺς περὶ τῶν ἀρχαίων εἰς λόγους, τῶν τῇδε τῇ πόλει (95) τὰ ἀρχαιότατα λέγειν ἐπιχειρεῖν (96-97), περὶ Φορωνέως τε τοῦ πρώτου λεχθέντος, καὶ Νιό της, καὶ τὰ μετὰ τὸν κατακλυσμόν. Κατὰ δὲ Φόρ- βαντα ᾿Ακταῖος, ἀφ᾽ οὗ ᾿Ακταία ἡ Αττική· κατὰ δὲ Τριόπαν Προμηθεύς, καὶ "Ατλας, καὶ Ἐπιμηθεὺς, καὶ ὁ διφυὴς Κέκροψ, καὶ Ιώ· κατὰ δὲ Κροτωπὸν ἡ ἐπὶ Φαέθοντος ἐκπύρωσις, καὶ ἡ ἐπὶ Δευκαλίωνος ἐπομβρία· κατὰ δὲ Σθενέλαον ἥ τε Αμφικτύονος βασιλεία, καὶ ἡ εἰς Πελοπόννησον Δαναοῦ παρουσία, καὶ ἡ ὑπὸ Δαρδάνου τῆς Δαρδανίας κτίσις, ἂν πρῶτον, φησὶν "Ομηρος, τέκετο νεφεληγερέτα Ζεύς· ἥ τε ἐκ Κρήτης (98) εἰς Φοινίκην ἀνακομιδή · κατὰ δὲ Λυγκέα, τῆς Κόρης ἡ ἁρπαγή, καὶ ἡ τοῦ ἐν Ελευσίνι τεμένους καθίδρυσις, καὶ ἡ Τριπτολέμου γεωργία, καὶ ἡ Κάδμου εἰς Θήβας παρουσία, Μίνωος τε βασιλεία· κατὰ δὲ Προῖτον ὁ Εὐμόλπου πρὸς Αθηναίους πόλεμος· κατὰ δὲ ᾿Ακρίσιον Πέλοπος ἀπὸ Φρυγίας διάβασις, καὶ Ἴωνος εἰς ᾿Αθήνας ἄφιξις, καὶ ὁ δεύτερος Κέκροψ, αί τε Περσέως καὶ Διονύσου πράξεις, Ορφεύς τε καὶ Μουσαίος. Κατὰ δὲ τὸ ὀκτωκαιδέκατον ἔτος τῆς ᾿Αγαμέμνονος βασιλείας Ιλιον ἐάλω, Δημοφώντος τοῦ Θησέως βασιλεύοντος ᾿Αθήνῃσι, τῷ πρώτῳ ἔτει, Θαργηλιώνος μηνός δευτέρᾳ ἐπὶ δέκα, ὥς φησι Διονύσιος ὁ ᾿Αργείος Αγις δὲ καὶ Κέρκυλος (99) ἐν τῇ τρίτῃ, μηνός Πανέμου ὀγδόη φθίνοντος· Ἑλλάνικος δωδεκάτῃ θαρ- γηλιώνος καί τινες τῶν τὰ ᾿Αττικὰ συγγραψαμένων ὀγδόη φθίνοντος, βασιλεύοντος τὸ τελευταῖον ἔτος Μενεσθέως, πληθυούσης σελήνης- Νυξ μεν δην, φη- & σὶν ὁ τὴν μικρὰν Ιλιάδα πεποιηκώς, Μεσάτα, λαμπρὰ δ᾽ ἐπέτελλε σελάνα ἕτεροι δὲ Σκιροφοριῶνος τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ. Θησεὺς δὲ, Ἡρακλέους ζηλωτὴς ὤν, πρεσβύτερος ἐστι τῶν Τρωΐ- κῶν μιᾷ γενεᾷ τοῦ γοῦν Τληπολέμου, ὃς ἦν υἱὸς Ηρακλέους, "Ομηρος μέμνηται (1), ἐπὶ Ιλιον στρα- τεύσαντος. Προτερεῖν ἄρα Μωσῆς ἐπιδείκνυται τῆς μὲν Διονύσου ἀποθεώσεως ἔτη χδ'· είγε τῆς Περσέως βασιλείας τῷ τριακοστῷ δευτέρῳ ἔτει ἀποθεοῦται, ὥς φησιν ᾿Απολλόδωρος ἐν τοῖς Χρονικοῖς. Ἀπὸ δὲ Διο- νύσου ἐπὶ Ἡρακλέα καὶ τοὺς περὶ Ἰάσονα ἀριστεῖς, τοὺς ἐν τῇ ᾿Αργοί πλεύσαντας, συνάγεται ἔτη ξγ. Ασκληπιός τε καὶ Διόσκουροι συνέπλεον αὐτοῖς, ὡς μαρτυρεῖ ὁ Ρόδιος ᾿Απολλώνιος ἐν τοῖς Αργοναυτι- λόγος, τῇδε έχει, Επιχειρείν. ἐπιχειρεῖ. ἔφη, τὸ ἐπιχειρεῖν ἀπὸ κοινοῦ. ἥ τε ἐκ Φοινίκης, τῆς Εὐρώπης, εἰς τὴν Κρήτην ανακομιδή. Δερκύλος. Δερ- κύλλους, Δερκύλους, Κερκύλους, γ. 554: Τληπόλεμος δ' Ηρακλείδης, ἠς τε, μέγας τε, pterea mortalium parens omnium, ab eo poeta, qui Phoronidem scripsit, appellatur. Quare Plato ipse in Timmo Acusilaum secutus : Cumque id ageret, inquit, ut illos ad sermonem de rebus antiquis sus- cipiendum adduceret, eorum, quæ apud nos velu- stissima haberentur, mentionem injecisse se, cujus- modi sunt, quæ de Phoroneo, quem primum nomi- nant, deque Niobe, nec non de rebus diluvium il- lud consecutis jactari solent. Praeterea Pherban- tis tempore Actæus vixit, a quo Attica Actææ nomen invenit : Triopæ deinde Prometheus, Atlas, Epimetheus, geminus Cecrops, et lo suppares fu- ere. Ad Crotopi avum, et Phaethontis incendium, et Deucalionis diluvium referunt. Cum Sthenelao, re- gnum Amphictyonis, Danai in Peloponnesum ad- ventus, condita a Dardano Dardania, quem ab Jove nubicogo primum Homerus ait procreatum fuisse, et Europe in Cretam deportatio, temporis societate junguntur. Sub Lynceo Proserpinæ raplus, Eleusi- nii delubri ædificatio, agricultura Triptolemi, Cadmi Thebanam in civitatem adventus, et Minois regnum collocantur. Ad Proti tempora, Eupolemi bellum adversus Athenienses; ad Acrisium, Pelopis traje- etionem ex Phrygia, Iouis Athenas adventum, Ce- cropem alterum juniorem, Persei Bacchique res ge slas, Orpheum denique ac Musæum revocant. Anuo regni Agamemnonis decimo octavo captum est llium, Demophonte Thesei filio Athenis regnante, A num omnium principem exstitisse ait : isque pro- primo ejus anno, die vero Thargeliouis mensis duo- decimo, ut Dionysius Argivus auctor est; ut autem Agis ac Cercylus libro tertio scribunt, Panemi vicesimo secundo: Hellanicus Dionysio subscribens, duodecimo Thargelionis, alii vero nonnulli, qui res Atticas scripserunt, ejusdem vigesimo secundo, postremum regui sui annum agente Menestheo, sub plenilunium; ex quo illud poetæ, qui minorem Ilia- dem scripsit, .. D Plato non habet. Tantumn post distinguendum nonnihil. Ait enim Solonem, ut in eam de rebus antiquis disputationem Ægyptios sacerdotes pelli- cerei, de Græcanica antiquitate sermonem injecisse. Sunt qui accipiant pro sed perperam. Locum integrum Serranus misere depravavit. (96-97) Clemens, Nihil mutandum est; nam apud Platonem præcessit ad quod refertur est. Lege, ut supra pag. ex Taliano. unde ista Jam nocte in media, pleno sese aurea vultu Cynthia tollebat: alii denique eodem Scirophorionis die. Porro Theseus, Herculis æmulus, Trojana illa tempora ætate duntaxat una superavit, cum Tlepolemi ejus- dem Herculis filii, tanquam expeditionis in Troja- nos susceptæ socii Homerus ipse meminerit. Cer- tum igitur exploratumque manet, Bacchi consecra- tionem, annis omnibus quatuor supra sexcentis antegressum Mosem fuisse, cum is, ut Apollodorus in Chronico statuit, anno regni Persei secundo su- pra tricesimum, diis ascriptus fuerit. Ab eodem Baccho ad Herculem ac strenuos illos princi- pes Jasonis in Argonautica expeditione socios, Clemens : Difficile est statuere, utra lectio vera sit. Posterius nomen quod attinet, plures opinor seu quam vocatos reperias. Heraclide appellat Iliad. B, et Iliad. E, 628. (95) Τη πόλει. Irreptitias voces expunge, quas (98) Η τε ἐκ Κρήτης. Hoc fabulae monstrum (99) Αγις... καὶ Κέρκυλος. Clemens, Αἰγίας καὶ (1) Ὅμηρος μέμνηται. Iliad. B et E sæpissime.

δὲ βασιλέως, ᾧ ὄνομα εἶναι Μισφραγούθωσι; (15), ἡττωμένους φησὶ τοὺς ποιμένας, καὶ ἐκ μὲν τῆς ἄλλης Αἰγύπτου ἐκπεσεῖν, κατακλεισθῆναι δὲ εἰς τό πον ἀρουρῶν ἔχοντα μυρίων τὴν περίμετρον. Αβαρις ὄνομα τῷ τόπῳ· τοῦτόν φησιν ὁ Μάνεθως ἅπαντα τείχει τε μεγάλῳ καὶ ἰσχυρῷ περιβαλεῖν τοὺς ποιμέ νας, ὅπως τήν τε κτίσιν ἅπασαν ἔχωσιν ἐν ἐχυρῷ, καὶ τὴν λείαν τὴν ἑαυτῶν. Τὴν δὲ Μισφραγουθώσεως υἱὸν Θμούθωσιν (16), ἐπιχειρῆσαι μὲν αὐτοὺς διὰ πολιορ κίαν (17) ἑλεῖν κατὰ κράτος, ὀκτὼ καὶ τεσσαράκοντα μυριάσι στρατοῦ προσεδρεύσαντα τοῖς τείχεσιν· ἐπεὶ δὲ τὴν πολιορκίαν ἀπέγνω, ποιήσασθαι συμβάσεις, ἵνα τὴν Αἴγυπτον ἐκλιπόντες, ὅποι βούλονται, πάντες ἀβλαβεῖς ἀπέλθωσι. Τοὺς δὲ ἐπὶ ταῖς ὁμολογίαις παν- οικεσίᾳ μετὰ τῶν κτήσεων, οὐκ ἐλάσσους μυριάδων ὄντας εἴκοσι τεσσάρων, ἀπὸ τῆς Αἰγύπτου τὴν ἔρη μον εἰς Συρίαν διοδοιπορῆσαι. Φοβουμένους δὲ τὴν Ασσυρίων δυναστείαν (τότε γὰρ ἐκείνους τῆς Ασίας κρατεῖν), ἐν τῇ νῦν Ἰουδαίᾳ καλουμένῃ πόλιν οἶκο- δομησαμένους, τοσαύταις μυριάσιν ἀνθρώπων ἀρχέ- σουσαν, Ἱεροσόλυμα ταύτην ὀνομάσαι. » Τούτοις ἑξῆς τὴν διαδοχὴν τῶν κατ' Αἴγυπτον βασιλέων μετά τοῦ χρόνου τῆς ἀρχῆς αὐτῶν ἀπαριθμησάμενος, ἐπι λέγει « Ταῦτα μὲν (18) ὁ Μάνεθως. Δῆλον δ' ἐστὶν, ἐκ τῶν εἰρημένων ἐτῶν τοῦ χρόνου συλλογισθέντος, ὅτι οἱ καλούμενοι ποιμένες, ἡμέτεροι δὲ πρόγονοι, τρισὶ καὶ ἐννενήκοντα καὶ τριακοσίοις πρόσθεν ἔτεσιν, ἐκ τῆς Αἰγύπτου ἀπαλλαγέντες, τὴν χώραν ταύτην ἀπὸ ᾤχησαν (19), ἢ Δαναὸν εἰς ῎Αργος ἀφικέσθαι· καίτοι τοῦτον ἀρχαιότατον Αργείοι νομίζουσι. Δύο τοίνυν ὁ Μάνεθως ἡμῖν τὰ μέγιστα μεμαρτύρηκεν ἐκ τῶν παρὰ τοῖς Αἰγυπτίοις γραμμάτων· πρῶτον μὲν τὴν ἑτέρωθεν ἄφιξιν εἰς Αἴγυπτον, ἔπειτα δὲ τὴν ἐκεῖθεν ἀπαλλαγὴν, οὕτως ἀρχαίαν τοῖς χρόνοις ὡς ἐγγύς που προτερεῖν αὐτὴν τῶν Ἰλιακῶν ἔτεσι χιλίοις. » ᾿Αλλὰ τὰ μὲν ἀπὸ τῆς Αἰγυπτιακῆς ἱστορίας ταύτῃ πη τῷ Ιωσήπῳ κατὰ πλάτος ἀνιστόρηται· ἀπὸ δὲ τῆς Φοι νίκων μάρτυσι χρησάμενος τοῖς τὰ Φοινικικὰ συγγρα ψαμένοις, παρίστησι τὸν ἐν Ἱεροσολύμοις νεὼν ὑπὸ Σολομῶνος τοῦ βασιλέως ᾠκοδομῆσθαι ἔτεσι θᾶττον ἑκατὸν τεσσαράκοντα καὶ τρισὶ, καὶ μησὶν ὀκτὼ, τοῦ κτίσαι Τυρίους Καρχηδόνα. Εἶτα μεταβὰς, καὶ ἀπὸ τῆς περὶ Χαλδαίων ἱστορίας τὰς περὶ τῆς Ἑβραίων ἀρχαιότητος παρατίθεται μαρτυρίας. πόλεμον συῤῥαγῆναι μέγαν καὶ πολυχρόνιον. Ἐπὶ ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ ΙΔ'. ὡς ἁπάσης τῆς παρ' Εβραίοις ἱστορίας νεώτεροι τυγχάνουσι τῶν παρ' Ἕλλησι φιλοσόφων οἱ χρόνοι. ᾿Αλλὰ τί δεῖ πλῆθος ταῖς ἀποδείξεσιν ἐπισωρεύειν, τοῦ φιλαλήθους, ἀλλὰ μὴ φιλαπεχθήμονος καὶ τοῖς εἰρημένοις ἀρχουμένου, ποικίλην περιέχουσι τὴν περὶ • "Αβαριν. θωσις. 11, Τέθμωσιν ᾤκησαν, εἰς τὴν χώραν τ. ἀπῴκ. EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS II. — APOLOGETICA. B - sceptam adversus eos ab Thebaidis ac reliquæ A Egypti regibus expeditionem, bellumque grave ac diuturnum inter ipsos couflatum fuisse. Tandem sub rege quodam, cui Misphraguthosis nomen erat, debellatos pastores illos, ac reliqua Ægy- pto pulsos, unum in locum inclusos esse tradit, cujus ambitus decem jugerum millia contineret. Avaris locus ille dicebatur, quem a pastoribus universum ingenti validoque muro septum ac munitum idem scriptor ait, ut quidquid sibi for- tunarum esset ac prædæ, id omne tutum ac se- curum habere possent. At vero Misphraguthosis. filium Thmuthosin nomine, quadringentorum et octoginta millium hominum exercitu muros obse- disse atque ipsos per vim expugnare conatum il- lum quidem, sed obsidionis exitu desperato, cum iisdem ea conditione pepigisse, uti Ægypto reli- cla, quocunque vellent, omnes sine ullo suo de- trimento commigrarent. Eos igitur cum univer- sis familiis, atque omni possessione sua, uti per ictum fœdus poterant, haud pauciores ducentis el quadraginta millibus, ab Ægypto per solitudi- nem in Syriam tetendisse. Quod autem sibi ab Assyriorum principatu metuerent, tum enim Asiam tenebant, in ea, quam hodie Judæam appellamus, regione urbem ædificasse, quæ tot hominum mil- lia caperet, eamdemque Hierosolyma ncminasse. » Quibus deinde regum Ægyptiorum successionem ■mpusque, quo singuli regnarunt, ubi Manethus subjunxit, tum denum ita concludit : « Ergo si tem- pus ad initam annorum istorum rationem exige- mus, constabit omnino, quos pastores ipsi voca- bam, majores nostros, annis ante tribus et nona- ginta supra trecentos, ubi ex Ægypto migrassent, regionem illam insedisse, quam Danaus Argos ve- nisset, qui tamen ab Argivis pro antiquissimo ce- lebratur. Ita duo nobis eaque sane præci- pua, hoc Manethi, quod Ægyptiarum litterarum fidem sequitur, testimonio confecta sunt: alterum, eus in Ægyptum aliunde profectos esse; alterum, indidem ipsos alio commigrasse, quod etiam po- sterius adeo vetustum esset, ut Trojana tempora annis prope mille antecederet. Hæc Josephus ex Ægyptiaca historia paulo solutius. ldem ex Phæ- nicia, productis ipsismet rerum Pheniciarum scri- ptoribus, manifesto probat, templum Hierosolymitanum ab Salomone rege annis centum et quadra- ginta tribus, cum octo insuper mensibus, ante conditam a Tyriis Carthaginensem, ædificatum fuisse. Tum progressus ad Chaldæos, ex eorum ctiam monimentis Hebræorum antiquitatis testimonia repetit. CAPUT XIV. Universa Hebræorum historia recentiorem fuisse Græcorum philosophorum ætatem. Verum enim, quid porro demonstrationes de- monstrationibus cumulare necesse est, cum nemo • C D sit, qui modo veritatis amantior esse velit, quam Jos. appellat. nisi malis (15) Μισφραγνύθωσις. Joseph. Αλιφραγ (16) Θμούθωσιν. Joseph. Θούμωσιν, quem pag. (17) Πολιορκίαν. Repone πολιορκίας, ex Josepao. (18) Ταῦτα μέν, etc. Adi Joseph. pag. 1041. (19) Ἀπῴκησαν. Corrigendum ex Josepho έπ-

Ἕλλησι. Θαλοῦ δὲ γίνεται ἀκουστής Αναξίμανδρος, διήνεγκεν Πραξιάδου μὲν παῖς, γένος δὲ καὶ αὐτὸς Μιλήσιος Οὗτος πρῶτος γνώμονας κατεσκεύασε πρὸς διάγνωσιν τροπῶν τε ἡλίου, καὶ χρόνων, καὶ ὡρῶν, καὶ ἴσημε ρίας. ᾿Αναξιμάνδρου δὲ γνώριμος ἐγένετο ᾿Αναξιμέ της Ευρυστράτου, Μιλήσιος· τούτου δὲ ᾿Αναξαγόρας Ἡγησιβούλου, Κλαζομένιος. Οὗτος δὴ πρῶτος διήρ θρωσε τὸν περὶ ἀρχῶν λόγον. Οὐ γὰρ μόνον περὶ τῆς πάντων οὐσίας ἀπεφήνατο, ὡς οἱ πρὸ αὐτοῦ, ἀλλὰ καὶ περὶ τοῦ κινοῦντος αὐτὴν αἰτίου. « Ην γὰρ τὴν ἀρ χήν, ο φησί, « τὰ πράγματα ὁμοῦ πεφυρμένα· Νοῦ; δ' εἰσελθὼν, αὐτὰ ἐκ τῆς ἀταξίας εἰς τάξιν ήγαγεν. Ο ᾿Αναξαγόρου δὲ ἐγένοντο γνώριμοι τρεῖς, Περικλῆς, Αρ χέλαος, Εὐριπίδης. Περικλῆς μὲν οὖν Αθηναίων πρῶτ τος ἐγένετο, καὶ πλούτῳ καὶ γένει τῶν καθ' ἑαυτῶν (20') περιήνεγκεν α' Εὐριπίδης δὲ, ἐπὶ ποιητικὴν μεταβὰς, ὑπό τινων σκηνικός φιλόσοφος εκλήθη· ὁ δὲ ᾿Αρχέ λαος ἐν Λαμψάκω διεδέξατο τὴν σχολὴν τοῦ. Ἀναξα- γόρου. Μεταβὰς δ' εἰς ᾿Αθήνας ἐκεῖ ἐσχόλασε, καὶ πολλοὺς ἔσχεν Αθηναίων γνωρίμους, ἐν οἷς καὶ Σω- κράτην. Κατὰ δὲ τὸν αὐτὸν τῷ ᾿Αναξαγόρα χρόνον ήκμασαν ἄνδρες φυσικοί, Ξενοφάνης τε καὶ Πυθα· γόρας. Τὸν μὲν οὖν Πυθαγόραν διεδέξατο Θεανώ ή γυνή, οἵ τε υἱοὶ αὐτοῦ, Τηλαυγής καὶ Μνήσαρχος. Τηλαυγοῦς δὲ Εμπεδοκλῆς ἀκουστής γίνεται, καθ' δν Ηράκλειτος ὁ σκοτεινὸς ἐγνωρίζετο. Τὸν δὲ Ξενοφά νην λέγεται ὁ Παρμενίδης διαδέξασθαι, Παρμενίδην δὲ Μέλισσος, Μέλισσον Ζήνων ὁ Ἐλεάτης· ὅν φασιν ἐπιβουλὴν κατὰ τοῦ τότε τυράννου συστησάμενον ἁλῶναι, στρεβλούμενον δὲ ὑπὸ τοῦ τυράννου, ὅπως τοὺς σὺν αὐτῷ γενομένους ἄνδρας ἀπογράψηται, οὐ προσποιηθέντα τὰς τοῦ τυράννου τιμωρίας, διαμα σησάμενον τὴν γλῶσσαν προσπτύσαι αὐτῷ, καὶ οὕτως έγκαρτερήσαντα ταῖς βασάνοις ἀποθανεῖν. Τούτου δὲ Λεύκιππος ἀκουστής γέγονε, Λευκίππου δὲ Δημό- κριτος, οὗ Πρωταγόρας, καθ᾿ ὃν ἧκμασε Σωκράτης. Καὶ ἄλλους δὲ σποράδην ἔστιν εὑρεῖν φυσικούς φι- λοσόφους πρὸ Σωκράτους γενομένους· πλὴν ἀλλὰ πάντες, ἀπὸ θαλοῦ ἀρξάμενοι, κατώτερον Κύρου τοῦ Περσῶν βασιλέως φαίνονται ἡκμακότες. Ὁ δὲ Κῦρος μετὰ πλεῖστον τῆς εἰς Βαβυλῶνα αἰχμαλωσίας τοῦ Ἰουδαίων ἔθνους δῆλός ἐστι γεγονώς, διαλελοιπότων ἤδη τῶν παρ' Εβραίοις προφητῶν, καὶ τῆς ἱερᾶς μητροπόλεως αὐτῶν πεπολιορκημένης· ὥστε σε όμη λογεῖν πολὺ νεώτερα Μωσέως καὶ τῶν μετ' αὐτὸν προφητῶν τὰ τῆς Ἑλλήνων γεγονέναι φιλοσοφίας, καὶ μάλιστα τῆς κατὰ Πλάτωνα, ὅς, ἀκουστὴς τὰ πρῶτα γενόμενος Σωκράτους, κάπειτα τοῖς Πυθαγο ρείοις ὁμιλήσας, τοὺς πρὸ αὐτοῦ πάντας λόγῳ τε καὶ συνέσει, καὶ τοῖς ἐν φιλοσοφίᾳ δόγμασιν ὑπερηκόν τισε. Γέγονε δ' ὁ Πλάτων ἀμφὶ τὰ ὕστατα τῆς Περ- σῶν βασιλείας, μικρῷ θᾶττον ᾿Αλεξάνδρου τοῦ Μακε- δόνος, Αὐγούστου δὲ τοῦ Σεβαστοῦ οὐ πρόσθεν ἔτη ν'. Εἰ δή σοι τοιγαροῦν ὁ Πλάτων, οἵ τε μετ᾿ αὐτὸν δειχθεῖεν τὰ σύμφωνα Εβραίοις πεφιλοσοφηκότες, ὥρα σκοπεῖν τὸν χρόνον καθ᾽ ἂν οὗτος γέγονε· τῶν δὲ παρ' Εβραίοις θεολόγων τε καὶ προφητῶν τὴν παι (20') 'Εαυτῶν. ἑαυτόν. Eπιτ. EUSEBI CASARIENSIS OPP. PARS II. - B APOLOGETICA. 8.40 deundi templique instaurandi potestate facta. Cum A etiam Jesus Josedeci, et Zorobabel Salathielis filius reverterunt, novique templi fundamenta po- suerunt, quo tempore Aggæus, Zacharias et Ma- lachias omnium novissimi prophetabant, nemi- nem enim post illos Judæi prophetam habuere. Jam Cyro regnante Solon Atheniensis, quosque septem sapientes Græci vocant, foruere, quibus sane vetustior apud eos philosophus nemo cele- bratur. Ex iis Thales Milesius princeps inter Græ- cos de rebus naturalibus philosophari coepit, de- que solis conversionibus, lunæque cum de- fectione, tum illustratione, nec non de æquinoctio disputavit. Quare clarissimus in Græcia semper habitus est. Thaletis auditor fuit Anaximander, Praxiada filius, genere Milesius ipse quoque. Is omnium primus stylos ad dignoscendas solis, tem- porum, tempestatum, et æquinoctii conversiones elaboravit. Huic operam dedit Anaximenes item Milesius Eurystrati filius, quem audivit Anaxago- ras Clazomenius, Hegesibuli filius. Is de princi- piis distincte primus et enucleate disputavit. Ne- que enim de universi tantum natura, uti prio- res illi, sed etiam de ipso motus ejus auctore philosophatus est. Cum enim res omnes, inquit, confusæ simul permistæque ab initio forent, Mens penitus eas permeans, ab illa perturbatione in or- dinem elegantiamque vindicavit.» Anaxagoræ disci- puli tres fuere, Pericles, Archelaus, et Euripides. Pericles uon Atheniensium modo, facile princeps fuit, verum etiam æquales suos omnes opibus ac nobilitate superavit. Euripides cum ad poeticam sese contulisset, scenicus a nonnullisgphilosophus vocatus est. Archelaus denique Lampsaci Anaxagora suo in ludo successit. Inde cum Athenas migras- set, easdem ibi docendi partes munusque susti- nuit, et quamplurimos Athenienses discipulos, in- terque cæteros Socratem habuit. Ejusdem Anasa- goræ tempore, Xenoplanes et Pythagoras physici claruere. Ac Pythagorae quidem Theano uxor, ejus- que filii, Telauges et Mnesarchus, successerunt. Te- laugis auditor Empedocles fuit, cujus ætate Hera- clitus ille tenebricosus in hominum ore versari capit. Xenophani vero Parmenidem, Parmenidi Melissum, Melisso Zenonem Eleatem successisse D ferunt. De quo Zenone illud etiam narratur, cum is conjurationis adversus tyrannum ejus temporis initæ princeps auctorque deprehensus esset, ab eoque uti consilii socios indicaret, torqueretur, tyranni suppliciis tanquam minus ad sese perti- nentibus omnino contemptis, præmansam denti- bus linguam in eum exspuisse, atque ita mediis in cruciatibus constantissimum obiisse. Ejusdem auditor Leucippus fuit, Leucippi Democritus, De- mocriti Protagoras, cujus ætate Socrates flo- ruit. Ut enim ante Socratem physicos sparsim nonnullos reperias, omnes tamen cum initium • ms. C Lege

ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Α'. 'Ως ἡ κατὰ Πλάτωνα φιλοσοφία τῇ καθ' Εβραίους ἐν τοῖς ἀναγκαιοτάτοις ἐπηκολούθησεν. Εἰς τρία διελόντος μέρη τοῦ Πλάτωνος τὸν πάντα τῆς φιλοσοφίας λόγον, εἰς φυσικόν, ἠθικὸν, λογικόν εἶτ᾽ αὖ πάλιν τὸν φυσικὸν διελομένου εἰς τε τὴν τῶν αἰσθητῶν θεωρίαν, καὶ τὴν τῶν ἀσωμάτων κατανόησιν· εὕροις ἂν καὶ παρ᾽ Ἑβραίοις τὸ τρι μερὲς τοῦτο τῆς διδασκαλίας εἶδος, ὅτι δὴ καὶ παρ' αὐτοῖς τὰ ὅμοια, πρόσθεν ἢ Πλάτωνα γενέσθαι, πεφιλοσόφηται. Πρῶτον δὲ τῶν Πλάτωνος ἀκοῦσαι ἄξιον, εἶθ᾽ οὕτω καὶ τὰ Ἑβραίων ἐπισκοπῆσαι. Θήσω δὲ τὰ ἀρέσκοντα Πλάτωνι ἀπὸ τῶν τὰ αὐτοῦ πρε- σβευόντων, ὧν Αττικός, διαφανὴς ἀνὴρ τῶν Πλατω- νικῶν φιλοσόφων, ὧδέ πη τὰ δοκοῦντα τῷ ἀνδρὶ διέξ- εἰσιν, ἐν οἷς ἵσταται πρὸς τοὺς διὰ τῶν Ἀριστοτέλους " τὰ Πλάτωνος ὑπισχνουμένους. ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Β'. Αττικοῦ Περὶ τοῦ τριμεροῖς τῆς κατὰ Πλάτωνα φιλοσοφίας. Τριχή τοίνυν διαιρουμένης τῆς ἐντελοῦς φιλοσο φίας, εἰς τε τὸν ἠθικὴν καλούμενον τρόπον, καὶ τὸν φυσικὸν, καὶ ἔτι τὸν λογικόν· καὶ τοῦ μὲν πρώτου κατασκευάζοντος ἡμῶν ἕκαστον καλὸν καὶ ἀγαθὸν, καὶ τοὺς οἴκους ὅλους εἰς τὸ ἄριστον επανορθοῦντος, ἤδη δὲ καὶ δῆμον σύμπαντα πολιτείᾳ τῇ διαφερούσῃ, καὶ νόμοις τοῖς ἀκριβεστάτοις κοσμοῦντος· τοῦ δευ- τέρου δὲ πρὸς τὴν περὶ τῶν θείων γνῶσιν διήκοντος, αὐτῶν τε τῶν πρώτων, καὶ τῶν αἰτίων, καὶ τῶν ἄλλων, ὅσα ἐκ τούτων γίνεται, & δὴ περὶ φύσεως ἱστορίαν ὁ Πλάτων ὠνόμακεν· εἰς δὲ τὴν περὶ τού των ἀμφοτέρων διάκρισίν τε καὶ εὕρεσιν τοῦ τρίτου παραλαμβανομένου· ὅτι μὲν Πλάτων πρῶτος, καὶ μάλιστα συναγείρας εἰς ἓν πάντα τὰ τῆς φιλοσοφίας μέρη, τέως ἐσκεδασμένα καὶ διεῤῥιμμένα, ὥσπερ τὰ τοῦ Πενθέως μέλη, καθάπερ εἶπέ τις, σῶμά τε καὶ ζῶον ὁλόκληρον ἀπέφηνε τὴν φιλοσοφίαν, δῆλα παντί λεγόμενα. Οὔτε γὰρ οἱ περὶ Θαλῆν, καὶ ᾿Αναξιμένην, καὶ ᾿Αναξαγόραν, καὶ ὅσοι κατὰ ταυτὸν γεγόνασι τούτοις, ἀγνοοῦνται περὶ μόνην τὴν ὑπὲρ τῆς φύσεως τῶν ὄντων σκέψιν διατρίψαντες· οὐ μὴν οὐδὲ Πιτ- τακὸς, καὶ Περίανδρος, καὶ Σόλων, καὶ Λυκοῦργος, καὶ οἱ παραπλήσιοι τούτοις, λανθάνουσί τινας τὴν αὐτῶν φιλοσοφίαν εἰς πολιτείαν καταθέντες· Ζήνων δὲ, καὶ πᾶν τὸ Ελεατικὸν τοῦτο διδασκαλεῖον, καὶ αὐτὸ γνώριμον ἐπὶ τῇ τέχνῃ τῶν λόγων μάλιστα σπου- δάσαν. Τούτοις δὲ ἐπιγενόμενος Πλάτων, ἀνὴρ ἐκ φύσεως ἀρτιτελὴς, καὶ πολὺ διενεγκών, οἷα κατάπεμ πτης, ὡς ἀληθῶς, ἐκ θεῶν, ἵν᾿ ὁλόκληρος ὀφθῇ ἡ δι' αὐτοῦ (21) φιλοσοφία, παρῆκε τε οὐδὲν, καὶ ἕκαστα ἠκρίβωσε, μήτε ἐλλείπων πρὸς τὸ ἀναγκαῖον, μήτε πρὸς τὸ ἄχρηστον ἐξενεχθείς. Ἐπεὶ τοίνυν πάντων ἔφαμεν μετεῖναι τῷ Πλατωνικῷ, καὶ φυσιολογοῦντι, καὶ περὶ ἠθῶν λέγοντι, καὶ διαλεγομένῳ, φέρε, καθ᾿ ἕκαστον ἐπισκεψώμεθα. » Ταῦτα μὲν ὁ ᾿Αττικός. Επιμαρτυ- & ἰσ. τι 8:5 PREPAR. EVANG. LIB. XI. A CAPUT I. Platonis philosophiam, in iis quæ omnium maxime necessaria sunt, cum illa Hebræorum convenire. Ac primum quidem, cum tres in partes a Plato- ne universa philosophiæ ratio dividatur, in nalu- ram, mores, ac disserendi vim : deinde pars illa rursus, quæ de natura disputat, in eorum, quæ sen- sibus usurpantur, tractationem et naturarum corpo- ris expertium intelligentiam ab eodem tribuatur: apud Hebræos quoque tripartitum illud doctring genus reperias, quod nimirum antequam Plato nasceretur, affinia prorsus ae gemina disputarint. Ac Platonem quidem ipsum in primis audiamus, ut Hebraica dogmata contemplemur. Nos vero Platonis hoc in genere sententiam, ex eorum qui studiosissime hominis decreta defendunt, erae mus. Ex iis autem Atticus, vir Platonicos inter pli - losophos clarissimus, hunc in modum mentem ipsius doctrinamque prosequitur, ubi adversus illos disputat, qui Aristotelis doctrina Platonis sese philosophiam tueri profitentur. B CAPUT II. De tripartita Platonis philosophia, ex Attico. • Cum igitur, inquit, tres in partes integra perfe- ctaque philosophia dividatur, hoc est in morum, naturæ, disserendique doctrinam; quarum prima illa non singulos modo nostrum bonos ac probos eliciat, verum etiam familias integras ad castissi- mam vitæ rationem informet, adeoque populum uni- versum excellenti quodam reipublicæ genere, et ac- C curatissimis legibus instituat; secunda vero ad re- rum divinarum cognitionem ita pertineat, uti simul et principes illas causasque cæterarum, quæque ex illis fiunt, reliquas omnes co:templetur, quam na- turæ historiam Plato nuncupavit; tertia denique ad certiorem superioris utriusque discussionem et inventionem assumatur: Platonem exstitisse, qui partes illas omnes philosophiæ dissipatas eatenus atque disjectas, sic tanquam Penthei membra, ut nonnemo dixit, primus idem maximeque comple- rus, philosophiam in unius cujusdam corporis, at que integri animantis speciem conflaverit, ab om- nibus prædicari constat. Nemini quippe dubium est quin Thales, Anaximenes, Anaxagoras, et quotquot præterea sub idem vixere tempus, in sola fuerint naturæ rerum consideratione versati. Pit- tacus autem, l'eriauder, Solon, Lycurgus, ac cæteri id genus, suam omnem philosophiam in reipublicæ curam ac studium aperte contulerunt. Zeno deni- que et illa omnis Eleatica schola, quin potis- simum in disserendi artem incubuerit, nemo etiam est, qui nesciat. At vero his omnibus Plato succedens, vir a natura partibus omnibus ac numeris absolutus, longeque cæteris antecellens, ut- pote deorum plane munere donoque missus, per quem integra tandem aliquando philosophia cerne- retur, et præteriit omnino nihil, et singula suam ad maturitatem ita perduxit, ut neque necessarii quid- • D (21) Ἡ δι' αὐτοῦ. Malim abesse articulum ή.

Αt μας ἀποφθέγμασιν εοικυίας ὑποθέσει περιλαβὼν μια. Καὶ τὸν μὲν ἠθικὸν τρόπον ταύτῃ πη παῖδες Εβραίων ἐκ παλαιῶν, πρὶν ἢ καὶ τὰ πρῶτα στοιχεῖα μαθεῖν Ἕλληνας, αὐτοί τε ἐπαιδεύοντο, καὶ τοῖς προσιοῦσι τῆς αὐτῆς ἀφθόνως ἐκοινώνουν παιδείας. Β ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ε΄. Περὶ τῆς παρ' Εβραίοις λογικῆς πραγματείας. Καὶ τὸν λογικὸν δὲ τρόπον τῆς Ἑβραίων φιλοσο φίας οὐ καθάπερ Ελλησι φίλον, δεινότητι σοφισμά των καὶ λογισμοῖς πρός ἀπάτην τετεχνασμένοις, δεῖν ᾤοντο μετιέναι, καταλήψει δὲ αὐτῆς ἀληθείας, ἣν ὑπὸ θείου φωτὸς τὰς ψυχὰς καταυγασθέντες οἱ παρ' αὐτοῖς θεόσοφοι, εὗρον τε καὶ ἐφωτίσθησαν. Ἐφ᾿ ἣν ἀκονῶντες τοὺς τὰ οἰκεῖα μαθήματα παιδευομένους, λόγων τε αὐτοῖς ἱερῶν ἀπαγγελίας, ἱστοριῶν τε σε μνῶν διηγήματα, ᾠδῶν τε καὶ ἐπῳδῶν ἐμμέτρους συνθέσεις, καὶ ἔτι προβλήματα καὶ αἰνίγματα, και τινας σοφὰς καὶ ἀλληγορικὰς θεωρίας μετὰ κάλλους εὐεπείας, καὶ τῆς κατὰ τὴν οἰκείαν γλῶτταν εὐφρα- δοῦς ἀπαγγελίας, ἐξ ἔτι νηπίας αὐτοῖς παρεδίδοσαν ἡλικίας. Ναὶ μὴν καὶ τῶν πρώτων μαθημάτων δεν τερωταί τινες ἦσαν αὐτοῖς· οὕτω δὲ φίλον τοὺς ἑξη- γητὰς τῶν παρ' αὐτοῖς Γραφῶν ὀνομάζειν· οἱ τὰ δι' αἰνιγμάτων ἐπεσκιασμένα, εἰ καὶ μὴ τοῖς πᾶσι, τοῖς γοῦν πρὸς τὴν τούτων ἀκοὴν ἐπιτηδείοις, δ' ἑρμηνείας καὶ σαφηνείας ἐξέφαινον. Ταύτῃ τοῦ πάλιν ὁ σοφώτατος παρὰ τοῖσδε Σολομών, ἐνθένδε ποθὲν τὴν καταρχὴν τοῦ τῶν Παροιμιῶν ἐποιήσατο συγγράμματ τος, μονονουχί τὴν αἰτίαν αὐτῷ τῆς γραφῆς ταύτην εἶναι διδάξας, δι' ὧν αὐτοῖς ῥήμασι, ο δεῖν . ἔφησε • πάντα άνδρα γνῶναι σοφίαν καὶ παιδείαν, καὶ νοή- σαι λόγους φρονήσεως, δέξασθαί τε στροφὰς λόγων, νοῆσαί τε δικαιοσύνην ἀληθῆ, καὶ κρῖμα κατευθύνειν. ἵνα δῷ, φησὶν, ἀκάκοις πανουργίαν, παιδί τε νέω αἴσθησιν καὶ ἔννοιαν. Τῶνδε γὰρ ἀκούσας σοφός, σοφώτερος ἔσται· ὁ δὲ νοήμων κυβέρνησιν κτήσεται, νοήσει τε παραβολὴν, καὶ σκοτεινὸν λόγον, ῥήσεις το σοφῶν, καὶ αἰνίγματα. » Καὶ τὰ μὲν τῆς τοῦ δηλον θέντος συγγράμματος Επαγγελίας τοιαῦτά τινα ἦν τὰς δ' ἐν μέρει τῶν λεχθέντων προτάσεις, καὶ τούτων τὰς ἐπιλύσεις, τήν τε λογικήν πραγματείαν, οἰκείως τῇ τῶν ἀνδρῶν σοφίᾳ τε καὶ φωνῇ διὰ πασῶν τῶν παρ' αὐτοῖς προφητικών Γραφών φερομένην, ὅτῳ φίλον, τῆς τούτων ἐντεύξεως τὰς βίβλους ἐπὶ σχολῆς μετὰ χεῖρας λαβὼν εἴσεται. Εἰ δέ τις καὶ τῆς γλώτ της αὐτῆς φιλοκάλως γένοιτο ἐν πείρᾳ, ἴδοι ἂν οἷα παρὰ βαρβάροις, ἄνδρας λογικωτάτους, οὐδὲν σοφι- στῶν οὐδὲ ῥητόρων ἀποδέοντας τῇ οἰκείᾳ γλώττῃ. Εἶεν δ' ἂν αὐτοῖς καὶ ἔμμετροι ποιήσεις, ὡς ἡ μετ γάλη Μωσέως ᾠδὴ καὶ τοῦ Δαβὶδ ὁ ριη' ψαλμός, τῷ καλουμένῳ παρ' Ἕλλησιν ἡρώω μέτρῳ συντετα γμένοι. Φασὶ γοῦν ἐξάμετρα εἶναι ταῦτα, δι' ἐκκαί - APOLOGETICA. EUSEBII CASARIENSIS OPP. PARS 11. perioribus libris ostendimus. longum sane foret, A cum alios deinceps prophetas, qui Mosem secuti sunt, tum singulos ipsorum, quibus vel ad virtu- tem adhortantur, vel dehortantur a vitiis, oratio- nes hoc in volumen includere. Quid porro, si tibi moralia sapientissimi Salomonis præcepta commemorem, quibus peculiare quoddam familiarium dictorum opus addictum voluit, quæ Proverbia nuncupavit, concisas brevesque sententias apophthegmatum similes, uno quodam argumenti genere complexus? Atque ita Hebræi jam olim, priusquam Græci prima elementa didicissent, cum optimis ipsi moribus instituti sunt, tum in ejusdem etiam disciplinæ communio. nem, quotquot sese convenirent, prolixe admodum ac liberaliter acceperunt. CAPUT V. B G De Hebræorum philosophia in disserendo posita. Jam vero partem illam philosophiæ, quæ in dis- serendi ratione versatur, non contortis sophisma- tis, et fallacibus conclusiunculis, ut Græci solent, excolendam ipsi tractandanique putaverunt, sed percipiendæ studio veritatis: ad quam ii sane, qui divinam apud illos sapientiam profitebantur, intel- ligentia diviniori luce collustrata, feliciter aspira- runt. Iidem, uti eorum etiam animos, quos disci- plinis suis imbuendos suscipiebant, ad illam capes- sendam acuerent, sacras iis sententias, plenasque gravitatis et honestatis historias, cum modulatis alternisque carminibus, certa numerorum lege comprehensis, problemata insuper atque anigmata, nonnullasque eruditas, et allegoriis involutas quæ- εtiones, cum verborum elegantia, et suavi pro lin- guæ ratione dictionis lepore conjunctas, a teneris unguiculis ingerebant. Imo primariarum etiam di- sciplinarum deuterotas quosdam habuere (sic enim fitterarum suarum interpretes vocare soliti erant), qui res ænigmatis adumbratas, non vulgo quidem ac promiscue omnibus, sed iis tamen, qui ad eo- rum intelligentiam idonei censerentur, illustriori explicatione aperirent. ld plane secutus sapientis simus apud eos Salomon, inde quoque sui Pro- verbiorum operis initium fecit, hac fere de causa ad hoc scribendi genus adductum se esse testatus, cum disertis conceptisque verbis oportere ait”, quemlibet hominem scire sapientiam, et disci- plinam, et intelligere verba prudentiæ: suscipere cavillationes sermonum, et intelligere justitiam ve- ram, et judicium dirigere. Ut det, inquit, innocen- tibus astutiam, et adolescenti sensum, et intelli- gentiam. Hæc enim audiens sapiens, sapientior erit, et intelligens gubernacula possidebit. Et animad- vertet parabolam, et tenebrosum sermonem, verba sapientum, et ænigmata. › Quæ quidem operis hu- jus promissa ejusmodi cum sint: tum vero singu- fas eorum, quæ dicta sint, propositiones, earum- que solutiones, illam denique disserendi artem, cum hominum illorum sapientia linguaque congruentem, quæ passim in propheticis omnibus ipsorum litteris exsistit, observare quilibet poterit, qui modo libros orationis suæ monimenta comple- xos otiose volutare ac perlegere voluerit. Præterea, si cui forte honesta cupiditas ipsius quoque linguæ " Prov. 1, 1. D

λογικὸν τῆς πρὸς τὸ θνητὸν καὶ ἄλογον συμπλοκῆς ἕνεκα. Τὸ μὲν γὰρ πάντη καθαρὸν, καὶ ἀσώματον, καὶ θεῖον, καὶ λογικόν, οὐ μόνον τῶν πρόσθεν γενο- μένων τὴν μνήμην, ἀλλὰ καὶ τῶν μελλόντων ἔσεσθαι τὴν γνῶσιν δι᾿ ἄκραν ἀρετὴν θεωρίας περιείληφε· τὸ δ' ἐν σαρξὶ πεπιλημένον, ὀστέοις τε καὶ νεύροις και τα πε παραμένονα, ὄγκον τε μέγαν καὶ βαρὺν ἐπ- ηχθισμένον τὸ σῶμα, λήθης πολλῆς καὶ ἀμαθείας συνιδὼν ὁ παρ' Εβραίοις λόγος, εὐθυβόλῳ κέκληκε προσρήματι, Ενὼς ἐπονομάσας, ὅπερ δηλοῖ τὸν ἐπι λήσμονα. Κεῖται γοῦν παρά τινι προφήτῃ· « Τί ἐστι ἄνθρωπος, ὅτι μιμνήσκῃ αὐτοῦ; ἢ υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν;» Ανθ᾽ οὗ τὸ Ἑβραϊκὸν ἐπὶ μὲν τῆς πρώτης τοῦ ἀνθρώπου κλήσεως τὸ Ενώς περιείληφεν· ὡσεὶ ἔλεγε σαφέστερον· Τί οὗτός ἐστιν ὁ ἐπιλήσμων, ὅτι σὺ, ὦ Θεέ, μιμνήσκῃ αὐτοῦ, καίπερ Β ὄντος ἐπιλήσμονος ; Τὸ δὲ, « "Η υἱὸς ἀνθρώπου, ὅτι ἐπισκέπτῃ αὐτόν; ». Η υἱὸς Ἀδὰμ » κεῖται παρὰ τοῖς δηλουμένοις· ὡς εἶναι τὸν αὐτὸν καὶ Ἀδὰμ καὶ Ἐνώς· τοῦ μὲν σαρκικοῦ διὰ τοῦ ᾿Αδάμ, τοῦ δὲ λο- γικοῦ διὰ τοῦ Ἐνώς παρισταμένου. Καὶ τὰ μὲν Ἑβραίων λόγια οὕτω πως διαιρεῖ τὴν ἐτυμολογίαν. Ὁ δὲ Πλάτων τὸν ἄνθρωπον τῇ Ἑλλήνων φωνῇ παρὰ τὸ ἀναθρεῖν φησι κεκλῆσθαι, λέγων· Ὁ δὲ ἄνθρω- πος ἅμα ἑώρακε, τοῦτο δέ ἐστι ὅπωπε, καὶ ἀναθρεῖ καὶ λογίζεται τοῦτο δ ὅπωπεν, ἵνα ᾗ ἀναθρῶν & όπωπε. › Πάλιν Ἑβραῖοι τὸν ἄνδρα ἷς καλοῦσι. Παρο ἧκται δὲ αὐτοῖς τοὔνομα ἀπὸ τοῦ ἐς, δι' οὗ σημαί νουσι τὸ πῦρ, ἵνα ᾗ παρὰ τὸ θερμὸν καὶ διάπυρον τῆς τοῦ ἀνδρὸς φύσεως ὁ ἀνὴρ ὠνομασμένος. Ἡ δὲ γυνή, ἐπείπερ εἴρηται ἐκ τοῦ ἀνδρὸς εἰλῆφθαι, καὶ τὴν προσηγορίαν ἐπικοινωνεῖ τῷ ἀνδρί. Ἰσσὰ γὰρ ἡ γυνή λέγεται παρ' αὐτοῖς, ὥσπερ ἷς ὁ ἀνήρ. Ὁ δὲ Πλάτων τὸν ἄνδρα ο παρὰ τὴν ἄνω βοὴν ὀνομάζεσθαι λέγει. Καὶ ἐπιλέγει· « Ἡ δὲ γυνὴ γονή μοι φαίνεται βούλε- σθαι εἶναι. » Πάλιν Μωσῆς τὸν οὐρανὸν ἐτύμως τῇ Εβραίων γλώσσῃ στερέωμα προσαγορεύει, παρὰ τὸ πρῶτον εἶναι, μετὰ τὴν ἀσώματον καὶ νοερὰν οὐσίαν, τοῦδε τοῦ κόσμου στερεὸν καὶ αἰσθητὸν σῶμα. Ὁ δὲ Πλάτων τῷ οὐρανῷ φησιν ὀρθῶς ὄνομα κεῖσθαι, διὰ τὸ ἄνω ὁριν ποιεῖν. Πάλιν Ἑβραῖοι τῷ μὲν ἀνωτάτῳ (29') τοῦ Θεοῦ κύριον ὄνομα ἄῤῥητον εἶναι καὶ ἄφθεγκτον, οὐδὲ φαντασίᾳ διανοίας ληπτόν· αὐτὸ δὲ τοῦτο καθ᾽ ὅ θεὸν ὀνομάζομεν, Ἐλωΐμ καλοῦσι, παρὰ τὸ ἢλ (50), ὡς ἔοικε· τοῦτο δὲ ἑρμηνεύουσι ἰσχὺν, καὶ δύναμιν ὥστ᾽ εἶναι τοῦ Θεοῦ τοὔνομα παρ' αὐτοῖς, ἀπὸ τῆς ἀμφὶ αὐτὸν δυνάμεώς τε καὶ ἰσχύος ἐπιλελογισμένον, δι' ἧς νοεῖται παντοδύναμος, καὶ πάντα ἰσχύων, ὡς ἂν τὰ πάντα συστησάμενος. Ὁ δὲ Πλάτων Θεὸν καὶ θεούς, παρὰ τὸ θέειν, ὅπερ ἐστὶ τρέχειν, τοὺς ἐν οὐρανῷ φωστῆρας κεκλῆσθαί φησι. Τοιαῦτα δὴ τινα, ὡς ἐν τύπῳ φάναι, τὰ παρ' Εβραίοις καὶ παρὰ Πλά- των περὶ ὀρθώσεως ονομάτων διηκρίβωται. Καὶ τὰς ἐν ἀνθρώποις δὲ προσηγορίας μετά τινος διανοίας φησὶν ὁ Πλάτων τεθεῖσθαι· καὶ τόν γε λόγον ἀποδι " Με., καταπεπαρμένον. (29') Τῷ ἀνωτάτῳ. τὸ ἀνωτάτω, όνομα. Επιτ. • ο ἄνθρωπον, παρὰ τὸ ἀναθρεῖν, (όπωπε άνθρωπος ἀναθρῶν ἃ όπωπε, ἄνδρα, παρὰ τὴν ἄνω βοήν, Γυνή γονή, PRÆPAR. EVANG. LIB. XI. « B A is a Mose Adamus vere ac proprie diceretur. Quan- Psal. viii, 5. • Sic editi. Forte legendum quod referatur ail quam et alia quoque appellationis hujus ratio esse potest, quasi ex rubro colore ducatur, et corporis naturam repræsentet. Cæterum hominem quidem Hebræi, sed terrenum, atque ex terra fictum na- tuinque, vel ex corpore carneque conflatum Adami nomine significant at hominem dum proprie ap- pellare volunt, vocem Enos usurpare solent, qua homo ille noster ratione præditus, atque ab terreno Adamo natura sejunctus exprimatur. Hoc etiam Enos singulare habet, ut immemorem Græca lingua signilicet. Enimvero id ei parti nostræ, quæ ad- junctam rationem habet, propter ejus ćum mortali et rationis experte commercium, usu venit. Nam id sane, quod purum omnnino, quod sine corpore, quod divinum ac ratione præditum est, non præter- itorum modo memoriam, sed etiam futurorum co- gnitionem, ob vim contemplandi summam con- plectitur. Quod autem carni tanquam luto immer- sum est, quod ex ossibus nervisque compactum, quod imposito corpore, velut ingenti quadam mole oppressum, id cum Hebræus multa cum oblivione, tum imperitia laborare intelligeret, Enos conve- nienti admodum, et oblivionem significante nomine appellavit. Et quidem apud aliquem prophetam legimus * : • Quid est homo, quod memor es ejus ? aut filius hominis, quoniam visitas eum ? » Quo loco Hebraica lingua pro illa priori hominis appel- latione, vocem Enos adhibuit ; quasi clarius dice- ret: Quid obliviosus iste est, ut ejus, Deus, meminisse velis, cum usque adeo sit immemor ? Quod autem subjungitur, • aut filius honi- nis, quoniam visitas eum ? » Hebræi legunt, c aut filius Adam. › Ita cum unum et eumdem vox utra- que significet, corporeus tamen Adami, Enos vero nomine, ratione præditus designatur. Atque hunc in modum Hebraicæ litteræ ambarum vocum ety- mologiam distinguunt. At vero Plato, hominem, Græca lingua a con- templando nominatum esse contendit : « Homo enim, inquit, simul atque vidit aliquid Græci di- cunt ), id ipsum quod viderit, contemplatur ac se- cum ipse reputat, ut dicatur, quasi contemplans ea quæ viderit. » Vi p rum præterea Hebræi vocant is ; quod nomen ab es, quod ignem significat, derivatur, ut viri nomen ab calida et ignea viri natura inditum fuerit. Mulier vero, uti ex viro sumpta perhibetur, ita in ejus nominis communionem vocata est; issa enim ab illis nuncupatur, ut vir is. At Plato, cum virum, hoc est ab superiore defluxu dictum esse defendit, tum ita subjungit : « autem, mulier, quasi fetus, aut senen appellata mili videtur. Rursus Moses cœlum vere ac proprie fir- mamentum Hebraica voce nuncupat, quod secun- C . unde nascitur quod præter fortitudinem, etiam fortem, Deumque significat. (30) Παρὰ τὸ ἦλ. Recte. Est enim si fortitudo

διαπερῶντα· ἐπεὶ καὶ διάβασις καὶ διαπερῶν τῇ 'Εβραίων φωνῇ Ἔβερ ὀνομάζεται. Διδάσκει δὲ ὁ λόγος περᾷν καὶ διαβαίνειν ἀπὸ τῶν τῇδε ἐπὶ τὰ θεῖα, μηδαμῶς τε ἐναπομένειν καὶ ἴστασθαι ἐπὶ τῇ θέᾳ τῶν ὁρωμένων· ἀπὸ δὲ τούτων ἐπὶ τὰ ἀφανῆ καὶ ἀόρατα τῆς περὶ τοῦ τῶν ὅλων ποιητοῦ τε καὶ δημιουργοῦ θεολογίας διαβαίνειν. Ταύτῃ τοι τοὺς πρώτους μόνῳ τῷ πανηγεμόνι καὶ αἰτίῳ τῶν ὅλων άνακειμένους, εὐσεβείᾳ τε καθαρᾷ καὶ ἀληθεῖ προς- ανέχοντας, Εβραίους ἐφώνουν, περατικούς τινας καὶ διαβεβηκότας τῇ διανοίᾳ τοὺς τοιούτους ἀποκα λοῦντες. Καὶ τί με δεῖ ἐπὶ πλεῖον μηκύνειν, τὰ πάντα συνάγοντα τῆς τῶν Ἑβραίων ὀνομάτων ὀρθότητές τε καὶ ἀκριβείας, τοῦ προβλήματος οἰκείας δεομένου πραγματείας ; Πλὴν, ὡς ἐν τύπῳ φάναι, ἡγοῦμαι καὶ διὰ τῶν λεχθέντων τῆς παρ᾽ Ἑβραίοις λογικῆς δι- δασκαλίας τὴν ἀπόδειξιν παρεσχηκέναι· εἰ δή, κατὰ τὸν Πλάτωνα, οὐ φαύλων ἦν ἀνδρῶν οὐδὲ τῶν τυχόν των, ἀλλὰ σοφοῦ καὶ διαλεκτικοῦ τινος νομοθέτου, φύσιν ονομάτων οἰκείαν τοῖς πράγμασιν εὑρέσθαι, οἷος ἡμῖν ὁ Μωσῆς καὶ τὰ Εβραίων ἀποδέδεικται λό για. Τί δὴ οὖν μετὰ τὰ λογικὰ ἕπεται, ἢ τὰ φυσικά ἐπισκέψασθαι, ὅπως ποτὲ καὶ περὶ ταῦτα εἶχαν Ἑβραίων παῖδες ; Εβερ τὸ παρώνυμον είληφε. Σημαίνει δὲ τοῦτο τὸν Β ΚΕΦΑΛΑΙΟΝ Ζ'. Περὶ τῆς καθ' Ἑβραίους φυσιολογίας. Καὶ τὸ τρίτον δὲ μέρος τῆς καθ᾽ Ἑβραίους φιλοσο φίας (τοῦτο δ' ἦν τὸ φυσικὸν, διαιρούμενον καὶ παρ' αὐτοῖς εἰς τε τὴν τῶν νοητῶν καὶ ἀσωμάτων ἐπ οπτείαν, καὶ εἰς τὴν τῶν αἰσθητῶν φυσιολογίαν) οι κατὰ πάντα τέλειοι προφῆται ᾔδεσάν τε, καὶ τοῖς οἰκείοις, ὅτε δὴ καιρὸς ἐκάλει, κατεμίγνυον λόγοις οὐ στοχασμοῖς καὶ θνητῆς διανοίας ἐπιτηδεύσει μα θόντες, οὐδ᾽ ἐπὶ διδασκάλοις ἀνδράσι σεμνυνόμενοι, θεοφορήσει δὲ κρείττονος δυνάμεως, καὶ θείου Πνεύ ματος ἐπινοίᾳ τὴν γνῶσιν ἀνατιθέντες. Ενθεν μυρία μὲν αὐτοῖς περὶ τῶν μελλόντων τεθέσπιστο, μυρία δὲ περὶ τῆς τοῦ παντὸς συστάσεως πεφυσιολόγητο· καὶ αὖ πάλιν μυρία περὶ ζώων φύσεως διείληπτοι πλεί- στα δὲ ὅσα καὶ περὶ φυτῶν ταῖς οἰκείαις ἕκαστος προφητείαις κατεβέβλητο. Μωσῆς δὲ, καὶ λίθων δι νάμεις εὖ μάλα ἐξεπιστάμενος, οὐ παρέργως ἐπὶ τῆς τοῦ ἀρχιερέως στολῆς τῇ τούτων κέχρητο θεωρίᾳ· καὶ αὖ πάλιν Σολομών, εἰ καί τις ἄλλος, ἐν τῇ τούτων διαπρέψαι φυσιολογία πρὸς τῆς θείας μαρτυρεῖται Γραφῆς, ὧδε περιεχούσης· « Καὶ ἐλάλησε Σολομών τρισχιλίας παραβολάς, καὶ ἦσαν ᾠδαὶ αὐτοῦ πεν τακισχίλιαι. Καὶ ἐλάλησε περὶ τῶν ξύλων ἀπὸ τῆς κέδρου τῆς ἐν τῷ Λιβάνῳ καὶ ἕως τῆς ὑσσώπου τῆς ἐκπορευομένης διὰ τοῦ τοίχου. Καὶ ἐλάλησε περὶ τῶν κτηνῶν, καὶ περὶ τῶν πετεινῶν, καὶ περὶ τῶν ἑρπετῶν, καὶ περὶ τῶν ἰχθύων. Καὶ παρεγένοντο πάντες οἱ λαοὶ ἀκοῦσαι τῆς σοφίας Σολομῶντος, καὶ EUSEBI CÆSARIENSIS OPP. PARS II. AFOLOGETICA. - gentis universa nomine constare potest, quod al A Hebere derivatur. Transeuntem enim significat, cum et transitum et transeuntem Hebraica lingua, voce unica, Heber appellet. Et ea quidem nominis hujus ratio est, uti ab rerum præsentium vanitate ad di- vinarum studia sese conferre, nec in eorum, quæ videntur, contemplatione ullo modo acquiescere ac sistere, sed ab iis potius ad semota illa penitusque recondita de universi Conditore ac molitore, theo logiæ mysteria transire doceantur. Ita plane primos. illos qui sese præpotenti rerum omnium modera- tori auctorique Deo consecrarent, et sinceram veramque religionem diligenter excolerent, He- fraos, quasi mente transeuntes ac trajicientes nuncuparunt. Sed quorsum in colligenda. nominum apud Hebræos omnium proprietate, maturaque ad- modum impositione diutius immoremur, cum ad banc quaestionem integra quædam ac singularis opera requiratur? Caterum, mihi quidem videor, quomodo saltem informanda re fieri potuit, He- bræorum in disserendo vim atque facultatem, vel paucis iis, quæ abs me commemorata sunt, satis illustrasse siquidem ea Platonis sententia placet, dum is plebeiorum ac vulgarium hominum esse negat, propria nativaque rerum nomina invenire, sed tantum sapientis legislatoris, et scienter periteque ratiocinantis, qualem profecto cum Mosem îpsum, tum Hebraicorum oraculorum vim esse demonstravi. Quid ergo proximum est, nisi ut quem- admodum ipsi de rerum natura philosophati sint, exquiramus? CAPUT VII. De naturali Hebræorum philosophia. Tertiam hanc Hebraicæ philosophiæ partein, quæ naturalis vocatur, quæque ab iisdem quoque, in rerum sola mente perceptarum, et corporis omnis expertium contemplationem, et in earum, quæ sen- sibus usurpantur, tractationem dividitur, laudatis- sini prophetæ cum noverant ipsi per sese, tum, ubi postularet occasio, suis passim oraculis asperge- bant: quam illi tamen neque conjecturis quibus- dam, aut mortalis cogitationis industria didicerant, neque ullius sese humani præceptoris auctoritate jactabant : sed divinæ cuidam superioris potestatis vi, divinique Spiritus allatui totam illam cognitio- C nem acceptam ferebant. Quem illi quidem secuti, D ut de rebus futuris infinita divinitus prædixerunt, sic etiam et de universi molitione infinita, quo mo- do natura postulabat, disputarunt, et de animantium ipsarum naturis infinita tractarunt ; quibus et sex- centa de plantis in suis quique prophetiis addide- runt. Et sane Moses, qui lapidum etiam vires appri- me calleret, non obiter aut perfunctorie, cum de summi sacerdotis cultu dissereret, in eorum con- sideratione versatus est. At vero Salomon, si quis- quam alius, in hac physiologiæ parte summam om- nino laudem est, vel ipso divinæ Scripturæ testi- monio, consecutus. Sic enim illa : • Locutus est quoque Salomon, inquit, tria millia parabolas, et fuerunt carmina ejus quinque et mille. Et disputa- ·